💊 Điều trị — nhóm theo cơ chế (thuốc cùng nhóm thay thế được nhau)
💊 Liều tham khảo
Liều dưới đây chỉ để học/định hướng — luôn đối chiếu phác đồ hiện hành, cân nặng và chức năng gan–thận trước khi dùng.
📚 Bối cảnh: Xử trí cơn HPQ nặng đòi hỏi phải khẩn trương, tích cực, dùng thuốc đúng phương pháp (đúng liều lượng, đúng đường dùng). Cần phối hợp bộ ba oxy - thuốc giãn phế quản - corticoid. Không nhất thiết phải thực hiện đúng thứ tự A-B-C-D như trong phác đồ. Nếu trước đó người bệnh đã được xử trí đúng phác đồ thì áp dụng luôn bước tiếp theo.
Oxy liệu pháp
⚙ Bảo đảm oxy máu, chống thiếu oxy mô.
💊 Oxy
Lưu lượng cao (6 - 8 lít/phút) qua ống thông mũi (gọng kính oxy) hoặc mặt nạ oxy, duy trì SpO2 > 90% (95% ở trẻ em). · Hít
↔ Nếu người bệnh vẫn giảm oxy máu nặng mặc dù đã dùng oxy lưu lượng cao cần chỉ định thở máy.
Thuốc cường beta-2 giao cảm tác dụng nhanh (SABA - Short-Acting Beta-Agonists)
⚙ Kích thích thụ thể beta-2 adrenergic trên cơ trơn phế quản, gây giãn phế quản nhanh chóng.
💊 Salbutamol (hoặc Terbutaline)
Khí dung 5 mg trong 20 phút, nhắc lại nếu không hiệu quả (x 3 lần liên tiếp trong giờ đầu). Hoặc xịt 2 - 4 phát, nhắc lại và tăng số lần phát xịt (đến 8 - 10 phát) nếu không hiệu quả. Tiếp tục xịt 10 - 15 phút/lần trên đường vận chuyển. Khí dung liên tục 5 mg/lần (10 – 15 mg/giờ) hoặc truyền tĩnh mạch liên tục tốc độ khởi đầu 0,1 - 0,15 µg/kg/phút, tăng tốc độ truyền 5 phút/lần (tùy theo đáp ứng), mỗi lần 0,1-0,15 µg/kg/phút (có thể đến 4 mg/giờ ở người lớn). · Khí dung, xịt định liều, tiêm dưới da (ít dùng), truyền tĩnh mạch
↔ Thuốc được lựa chọn hàng đầu. Dạng dùng tại chỗ (khí dung, xịt định liều) ưu tiên. Các thuốc trong nhóm này có thể thay thế nhau.
Corticoid toàn thân
⚙ Chống viêm mạnh, giảm phù nề đường thở, giảm phản ứng quá mẫn, cải thiện đáp ứng với thuốc giãn phế quản.
💊 Methylprednisolon
Tiêm tĩnh mạch 40 mg (ban đầu), hoặc 40 - 80 mg (giờ đầu), hoặc 200 - 300 mg/24 giờ (chia 4 lần) trong khoảng 6 - 12 giờ tiếp theo. · Tiêm tĩnh mạch
💊 Prednisolon
Uống 5 mg x 6 - 8 viên (ban đầu). · Uống
↔ Dùng sớm trong điều trị cơn hen phế quản nặng. Methylprednisolon thường được ưu tiên dùng đường tĩnh mạch trong cấp cứu.
Thuốc kháng cholinergic tác dụng nhanh (SAMA - Short-Acting Muscarinic Antagonists)
⚙ Ức chế thụ thể muscarinic trên cơ trơn phế quản, gây giãn phế quản, thường dùng phối hợp với SABA.
💊 Ipratropium
Khí dung 0,5 mg (thêm vào sau giờ đầu nếu chưa cắt được cơn), 4 giờ/lần. · Khí dung
↔ Thường được dùng phối hợp với cường beta-2 giao cảm để tăng hiệu quả giãn phế quản.
Sulphat magie
⚙ Giãn cơ trơn phế quản thông qua nhiều cơ chế, bao gồm ức chế giải phóng acetylcholine và đối kháng canxi.
💊 Sulphat magie
2g truyền tĩnh mạch trong 20 phút. · Truyền tĩnh mạch
↔ Xem xét chỉ định khi không đáp ứng với điều trị ban đầu.
Theophyllin
⚙ Giãn phế quản (cơ chế phức tạp, bao gồm ức chế phosphodiesterase), tăng cường chức năng cơ hoành.
💊 Diaphylin (Aminophyllin)
0,24 g tiêm tĩnh mạch rất chậm (20 phút) hoặc pha trong 100 ml dịch đẳng trương truyền trong 20 phút. · Tiêm tĩnh mạch chậm, truyền tĩnh mạch
↔ Chỉ được xem xét chỉ định ở một số người bệnh đáp ứng tốt với theophyllin và kém đáp ứng với cường beta-2 giao cảm. Cần theo dõi nồng độ thuốc trong máu để tránh độc tính.
Adrenalin (Epinephrine)
⚙ Kích thích cả thụ thể alpha và beta adrenergic, gây giãn phế quản, co mạch, giảm phù nề niêm mạc đường thở. Chỉ định khi các thuốc trên không hiệu quả hoặc trong cơn nguy kịch.
💊 Adrenalin
0,3 - 0,5 mg tiêm dưới da, có thể nhắc lại sau 5 – 10 phút (trước khi đặt ống nội khí quản trong cơn nguy kịch). Truyền tĩnh mạch tốc độ khởi đầu 0,1 µg/kg/phút, tăng tốc độ truyền 0,1 µg/kg/phút mỗi 2 - 3 phút/lần đến khi có đáp ứng (có thể thêm 1 - 1,5 mg/h ở người lớn). · Tiêm dưới da, truyền tĩnh mạch
↔ Adrenalin được chỉ định khi có cơn hen nguy kịch đe dọa ngừng tuần hoàn, hoặc khi người bệnh không đáp ứng với điều trị thuốc và thở máy.
Thông khí hỗ trợ (Thở máy)
⚙ Hỗ trợ hoặc thay thế chức năng hô hấp khi người bệnh suy hô hấp nặng, kiệt sức cơ hô hấp, hoặc có rối loạn ý thức.
↔ Nên bắt đầu bằng thông khí không xâm nhập nếu chưa xuất hiện các chỉ định của thông khí xâm nhập. Nếu bệnh nhân không đáp ứng, cần phải đặt ống nội khí quản và thở máy qua ống nội khí quản. Chỉ định đặt ống nội khí quản và thở máy khi có: rối loạn ý thức, PaO2 < 60 mmHg khi thở oxy qua mặt nạ có túi dự trữ, pH < 7,30, PaCO2 > 50 mmHg, tình trạng lâm sàng xấu đi nhanh, người bệnh mệt/kiệt sức cơ hô hấp, thở máy không xâm nhập không hiệu quả. Thôi thở máy khi người bệnh đã cắt được cơn hen phế quản, xét nghiệm pH, PaCO2 và PaO2 bình thường.
Thuốc an thần
⚙ Giảm lo âu, kích thích, hỗ trợ dung nạp thở máy.
💊 Thuốc an thần (ví dụ: Midazolam, Propofol)
Truyền tĩnh mạch với liều lượng đủ để người bệnh ngủ, nhưng không ức chế hoạt động hô hấp của người bệnh (điểm Ramsay = 3). · Truyền tĩnh mạch
↔ Chỉ dùng khi cần thiết, đặc biệt khi thở máy, và cần theo dõi sát chức năng hô hấp.
⚕️ Khuyến cáo BHYT: Khi kê đơn, đối chiếu Danh mục & điều kiện/tỷ lệ thanh toán theo Thông tư 20/2022/TT-BYT (áp dụng cùng TT 37/2024/TT-BYT từ 01/01/2025). Thuốc điều trị đích/miễn dịch/giá cao thường có ĐIỀU KIỆN chi trả — cần kiểm tra trước khi kê.