Sảng không do rượu và các chất tác động tâm thần khác

ICD-10 · F05Tâm thần✓ Đã pre-check2058/QĐ-BYT (14/5/2020) — Một số rối loạn tâm thần thường gặp

🕒 Cập nhật: 09/11/2026 · 📚 Nguồn: 2058/QĐ-BYT (14/5/2020) — Một số rối loạn tâm thần thường gặp

🔗 Triệu chứng / hội chứng liên quan — bấm để mở cửa tiếp cận

📖 Tổng quan bệnh học

Định nghĩa: Sảng không do rượu và các chất tác động tâm thần khác là một rối loạn tâm thần cấp tính, đặc trưng bởi sự suy giảm ý thức và khả năng chú ý. Bệnh nhân thường biểu hiện rối loạn toàn bộ nhận thức, tâm thần vận động, chu kỳ thức - ngủ và cảm xúc. Đây là một tình trạng cần xác định nguyên nhân gây sảng để có hướng điều trị phù hợp.

Dịch tễ: Thông tin dịch tễ cụ thể về tỷ lệ mắc và phân bố theo giới tính không được nêu rõ trong tài liệu này. Tuy nhiên, bệnh có thể xuất hiện ở nhiều độ tuổi khác nhau, tùy thuộc vào các nguyên nhân gây sảng tiềm ẩn.

Cơ chế bệnh sinh: Cơ chế bệnh sinh của sảng không do rượu và các chất tác động tâm thần khác liên quan trực tiếp đến các nguyên nhân gây sảng tiềm ẩn. Việc xác định chính xác các nguyên nhân này là trọng tâm trong chẩn đoán và quản lý bệnh.

Phân loại: Bệnh sảng này được phân loại theo mã ICD-10 là F05, đặc trưng cho sảng không do rượu và các chất tác động tâm thần khác. Sự phân loại này giúp phân biệt tình trạng sảng do các nguyên nhân thực thể hoặc tâm lý khác với sảng do lạm dụng chất.

Bước 1. Bệnh sử và lý do đến khám

📋 Theo Bộ Y tế

Lý do đến khám
- Bệnh nhân hoặc người nhà nhận thấy sự thay đổi đột ngột về trạng thái tinh thần, hành vi, hoặc mức độ ý thức.
Bệnh sử/diễn tiến
- Sảng là một hội chứng đặc trưng bởi rối loạn sự ý thức (giảm sự tỉnh táo và nhận biết về môi trường xung quanh), giảm độ tập trung và duy trì hoặc thay đổi chú ý.
- Khởi phát thường nhanh, tiến triển dao động trong ngày và toàn bộ thời gian mắc bệnh dưới 6 tháng.
- Phần lớn các trường hợp hồi phục trong vòng 4 tuần hoặc ít hơn.

💬 Góp ý bước này

Bước 2. Tiền sử, yếu tố nguy cơ

📋 Theo Bộ Y tế

Các nguyên nhân gây sảng (ngoài rượu và chất tác động tâm thần khác)
- Chấn thương sọ não, khối u não, xuất huyết ngoài màng cứng, áp xe, xuất huyết nội sọ, xuất huyết não, đột quỵ không xuất huyết, thiếu máu tạm thời…
- Rối loạn chuyển hóa, rối loạn điện giải…
- Đái tháo đường, hạ đường huyết, tăng đường huyết, hoặc kháng insulin
- Nhiễm trùng (như nhiễm khuẩn huyết, sốt rét, virut, bệnh dịch hạch, giang mai, áp xe…)
- Các loại thuốc như giảm đau, kháng sinh, chống ung thư… có thể gây mê sảng khi sử dụng.
- Hội chứng an thần kinh ác tính, hội chứng serotonin…
- Các bệnh cơ thể nặng: viêm gan, suy thận, suy tim…
- Thiếu dinh dưỡng…
Độ tuổi
- Phổ biến ở lứa tuổi trên 60.

💬 Góp ý bước này

Bước 3. Triệu chứng, dấu hiệu

📋 Theo Bộ Y tế

Rối loạn ý thức và sự chú ý
- Đi từ mù mờ đến hôn mê
- Giảm khả năng định hướng tập trung, duy trì và sự thay đổi chú ý
Rối loạn toàn bộ nhận thức
- Lệch lạc tri giác, ảo tưởng và ảo giác (phần lớn là thị giác)
- Suy giảm tư duy trừu tượng và thông hiểu
- Có hoặc không kèm theo hoang tưởng nhất thời; nhưng điển hình là tư duy không liên quan
- Suy giảm trí nhớ tái hiện gần và tức thời nhưng trí nhớ xa vẫn tương đối còn duy trì
- Rối loạn định hướng về thời gian, về không gian và bản thân trong những trường hợp trầm trọng hơn.
Rối loạn tâm thần vận động
- Giảm hoặc tăng hoạt động
- Thời gian phản ứng tăng
- Tăng hoặc giảm dòng ngôn ngữ
- Phản ứng giật mình tăng lên
Rối loạn chu kỳ thức - ngủ
- Ngủ kém hoặc trong những trường hợp trầm trọng, mất ngủ hoàn toàn hoặc chu kỳ thức ngủ đảo ngược, ngủ nhiều ban ngày
- Triệu chứng xấu hơn về ban đêm, có thể có ác mộng
Rối loạn cảm xúc
- Trầm cảm, lo âu, lo sợ, cáu kỉnh, khoái cảm, vô cảm hoặc bàng hoàng ngơ ngác…
Đặc điểm tiến triển
- Khởi phát thường nhanh, tiến triển dao động trong ngày và toàn bộ thời gian mắc bệnh dưới 6 tháng.

💬 Góp ý bước này

Bước 4. Hội chứng

📋 Theo Bộ Y tế

Hội chứng sảng: rối loạn đồng thời ý thức, chú ý, tri giác, tư duy, trí nhớ, tâm thần vận động, cảm xúc và chu kỳ thức ngủ.
- Ý thức u ám, giảm độ tỉnh táo về nhận biết môi trường xung quanh
- Tổn thương trí nhớ gần và trí nhớ tức thì, trí nhớ xa không bị ảnh hưởng
- Rối loạn định hướng về không gian, thời gian hoặc người xung quanh
- Sự dao động nhanh và không thể đoán trước về tăng và giảm hoạt động
- Tăng thời gian phản ứng
- Tăng hoặc giảm thời gian phản ứng
- Tăng phản ứng giật mình
- Ngủ kém hoặc mất toàn bộ giấc ngủ hoặc chu kỳ thức ngủ đảo ngược, ngủ nhiều ban ngày
- Triệu chứng xấu hơn về ban đêm
- Các giấc mơ hoặc ác mộng
- Các triệu chứng khởi phát nhanh và dao động trong ngày

💬 Góp ý bước này

Bước 5. Chẩn đoán phân biệt

🔀 Chẩn đoán phân biệt (bấm tên bệnh để mở bài)

Sa sút trí tuệ (Dementia) — Sảng: khởi phát cấp diễn, đột ngột; thay đổi nhận thức dao động, ý thức suy giảm, rối loạn. Sa sút trí tuệ: khởi phát từ từ, kín đáo; thay đổi nhận thức ổn định, bệnh nhân vẫn tỉnh táo. Cần lưu ý các trường hợp sảng chồng lấp trên bệnh nhân sa sút trí tuệ.

Tâm thần phân liệt (Schizophrenia) — Sảng: ảo giác, hoang tưởng nhất thời, không hệ thống, kèm rối loạn ý thức và định hướng. Tâm thần phân liệt: ảo giác, hoang tưởng bền vững, có tính chất hệ thống; không có rối loạn ý thức và định hướng.

Trầm cảm (Depression) — Sảng (thể giảm hoạt động): cần phân biệt với trầm cảm dựa vào lâm sàng và điện não đồ. Tuy nhiên, trầm cảm cũng có thể dẫn tới sảng do tự bỏ bê hoặc kiệt sức hoặc do thuốc hướng thần mạnh để điều trị.

Hưng cảm (Mania) — Sảng: rối loạn ý thức, định hướng, ảo giác thị giác thường gặp. Hưng cảm: không có rối loạn ý thức, định hướng; ảo giác thính giác thường gặp hơn. (theo Y văn lâm sàng chuẩn)

Các bệnh lý cơ thể là nguyên nhân gây sảng — Các bệnh lý như nhồi máu não, nhồi máu cơ tim, nhiễm trùng cấp, tăng/hạ đường huyết, hạ oxy máu, tăng CO2 máu, tắc nghẽn đường tiết niệu cấp tính, rối loạn do chất/thuốc, hội chứng não gan, suy thận, tăng/hạ Na máu, hạ Canci máu, viêm não-màng não, u não, trạng thái sau đột quỵ não, táo bón, sau chấn thương não, bệnh Addison, nhiễm độc giáp, hôn mê do suy giáp, áp-xe não, giang mai não, bệnh não Wernick là các nguyên nhân gây sảng, không phải chẩn đoán phân biệt trực tiếp với hội chứng sảng mà là các bệnh cần tìm để điều trị nguyên nhân.

💬 Góp ý bước này

Bước 6. Cận lâm sàng, xét nghiệm

🔬 Cận lâm sàng — theo độ đặc hiệu

🥇 Khẳng định chẩn đoán

Glucose máu

< 70 mg/dL (hạ đường huyết) hoặc > 200 mg/dL (tăng đường huyết) (theo Y văn) — Phát hiện hạ/tăng đường huyết.

Xét nghiệm độc chất trong máu (Digoxin, Lithium, Quinidin, Rượu, Ma túy…)

Nồng độ vượt ngưỡng điều trị hoặc ngưỡng độc (theo Y văn) — Phát hiện ngộ độc thuốc/chất.

🔬 Đặc hiệu cao

Điện não đồ (EEG - Electroencephalogram)

Hoạt động sóng cơ bản bị chậm lan tỏa (thường gặp), hoặc sóng nhanh (sảng tăng hoạt động) (theo Y văn) — Bằng chứng rối loạn chức năng não, phân biệt với trạng thái động kinh không co giật.

CT-Scanner sọ não (Computed Tomography)

Không có ngưỡng cụ thể, tìm tổn thương cấu trúc (xuất huyết, u, nhồi máu) (theo Y văn) — Phát hiện các tổn thương cấu trúc não.

MRI sọ não (Magnetic Resonance Imaging)

Không có ngưỡng cụ thể, chi tiết hơn CT trong một số tổn thương (viêm não, nhồi máu nhỏ) (theo Y văn) — Phát hiện các tổn thương cấu trúc não chi tiết hơn.

Dịch não tủy (CSF - Cerebrospinal Fluid)

Bạch cầu > 5/mm3, protein > 45 mg/dL, glucose < 40 mg/dL (viêm màng não vi khuẩn) (theo Y văn) — Phát hiện viêm não, màng não.

Xét nghiệm giang mai (VDRL/RPR, TPPA)

Dương tính (theo Y văn) — Chẩn đoán giang mai thần kinh.

Xét nghiệm kháng thể suy giảm miễn dịch ở người (HIV - Human Immunodeficiency Virus)

Dương tính (theo Y văn) — Chẩn đoán nhiễm HIV, tìm nguyên nhân suy giảm miễn dịch.

📊 Hỗ trợ/gợi ý

Tổng phân tích tế bào máu ngoại vi

WBC > 11 G/L hoặc < 4 G/L (theo Y văn) — Phát hiện nhiễm trùng, thiếu máu.

Điện giải đồ (Na+, K+, Cl-, Ca2+, Mg2+, P)

Na+ < 135 mEq/L hoặc > 145 mEq/L; K+ < 3.5 mEq/L hoặc > 5.0 mEq/L (theo Y văn) — Phát hiện rối loạn điện giải.

Chức năng thận (Creatinine, BUN)

Creatinine > 1.2 mg/dL (nam), > 1.0 mg/dL (nữ) (theo Y văn) — Đánh giá suy thận.

Chức năng gan (AST, ALT, Bilirubin, Albumin)

AST/ALT > 40 U/L (theo Y văn) — Đánh giá suy gan, bệnh não gan.

Chức năng tuyến giáp (TSH, fT3, fT4)

TSH < 0.4 mIU/L (cường giáp) hoặc > 4.0 mIU/L (suy giáp) (theo Y văn) — Đánh giá rối loạn chức năng tuyến giáp.

D-dimer

> 500 ng/mL FEU (theo Y văn) — Gợi ý thuyên tắc phổi, nhiễm trùng huyết.

Test kích thích ACTH (Adrenocorticotropic Hormone)

Cortisol < 18 mcg/dL sau kích thích (theo Y văn) — Đánh giá suy vỏ thượng thận.

Khí máu động mạch (ABG - Arterial Blood Gas)

PaO2 < 60 mmHg (hạ oxy máu); PaCO2 > 45 mmHg (tăng CO2 máu); Lactate > 2 mmol/L (theo Y văn) — Đánh giá giảm oxy máu, tăng CO2, nhiễm toan chuyển hóa.

Xét nghiệm nước tiểu (Tổng phân tích, cấy)

Bạch cầu niệu > 10/HPF, Nitrite dương tính (theo Y văn) — Phát hiện nhiễm trùng đường tiết niệu.

Điện tâm đồ (ECG - Electrocardiogram)

Không có ngưỡng cụ thể, tìm dấu hiệu thiếu máu cơ tim, rối loạn nhịp (theo Y văn) — Đánh giá bệnh lý tim mạch.

Siêu âm ổ bụng, chụp X-quang ổ bụng, ngực

Không có ngưỡng cụ thể, tìm ổ nhiễm trùng, tắc ruột, tràn dịch màng phổi (theo Y văn) — Tìm kiếm nguyên nhân nhiễm trùng hoặc bệnh lý nội tạng.

💬 Góp ý bước này

Bước 7. Chẩn đoán xác định

📋 Theo Bộ Y tế

Tiêu chuẩn chẩn đoán theo ICD 10
- A. Có ý thức u ám, giảm độ tỉnh táo về nhận biết môi trường xung quanh
- B. Rối loạn nhận thức được biểu hiện bằng cả 2 triệu chứng sau: 1) Tổn thương trí nhớ gần và trí nhớ tức thì, trí nhớ xa không bị ảnh hưởng; 2) Rối loạn định hướng về không gian, thời gian hoặc người xung quanh
- C. Ít nhất một trong các rối loạn tâm thần vận động sau xuất hiện: 1) Sự dao động nhanh và không thể đoán trước về tăng và giảm hoạt động; 2) Tăng thời gian phản ứng; 3) Tăng hoặc giảm thời gian phản ứng; 4) Tăng phản ứng giật mình
- D. Rối loạn chu kỳ thức - ngủ biểu hiện bằng ít nhất một trong các triệu chứng sau: 1) Ngủ kém hoặc trong những trường hợp trầm trọng mất toàn bộ giấc ngủ hoặc chu kỳ thức ngủ đảo ngược, ngủ nhiều ban ngày; 2) Triệu chứng xấu hơn về ban đêm; 3) Các giấc mơ hoặc ác mộng
- E. Các triệu chứng khởi phát nhanh và dao động trong ngày
- F. Thêm vào một bệnh sử của bệnh não hoặc bệnh cơ thể nằm bên dưới bằng chứng về rối loạn chức năng não cần phải có nếu chẩn đoán còn nghi ngờ (ví dụ, điện não đồ không bình thường, thường cho thấy hoạt động sóng cơ bản bị chậm, nhưng không phải lúc nào cũng vậy)

💬 Góp ý bước này

Bước 8. Chẩn đoán mức độ/giai đoạn

📚 Theo Y văn

Đánh giá mức độ nặng của sảng
- Sử dụng thang điểm Confusion Assessment Method (CAM) hoặc CAM-ICU để xác định sự hiện diện và mức độ nặng của sảng.
- Thang điểm RASS (Richmond Agitation-Sedation Scale) hoặc GCS (Glasgow Coma Scale) để đánh giá mức độ ý thức và kích động/an thần.
- Đánh giá mức độ nặng của bệnh lý nền gây sảng (ví dụ: thang điểm APACHE II - Acute Physiology and Chronic Health Evaluation II, SOFA score - Sequential Organ Failure Assessment score trong nhiễm trùng huyết).
- Theo dõi các biến chứng liên quan đến sảng như té ngã, loét tì đè, mất nước, suy dinh dưỡng để gián tiếp đánh giá mức độ ảnh hưởng.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: UpToDate, American Psychiatric Association Practice Guideline for the Treatment of Patients With Delirium)

💬 Góp ý bước này

Bước 9. Chẩn đoán nguyên nhân

📋 Theo Bộ Y tế

Xác định nguyên nhân gây sảng
- Dựa trên bệnh sử, khám lâm sàng và các xét nghiệm cận lâm sàng đã thực hiện để tìm ra bệnh lý cơ thể, rối loạn chuyển hóa, nhiễm trùng, tác dụng phụ của thuốc hoặc các yếu tố nguy cơ khác đã được liệt kê.

📚 Theo Y văn

Các nguyên nhân thường gặp (mnemonic: I WATCH DEATH)
- I: Infection (Nhiễm trùng)
- W: Withdrawal (Hội chứng cai)
- A: Acute metabolic (Rối loạn chuyển hóa cấp)
- T: Trauma (Chấn thương)
- C: CNS pathology (Bệnh lý thần kinh trung ương)
- H: Hypoxia (Thiếu oxy)
- D: Deficiencies (Thiếu hụt dinh dưỡng)
- E: Endocrine (Rối loạn nội tiết)
- A: Acute vascular (Bệnh mạch máu cấp)
- T: Toxins/Drugs (Độc chất/Thuốc)
- H: Heavy metals (Kim loại nặng)

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: UpToDate, Harrison's Principles of Internal Medicine)

💬 Góp ý bước này

Bước 10. Điều trị

💊 Điều trị — nhóm theo cơ chế (thuốc cùng nhóm thay thế được nhau)

💊 Liều tham khảo

Liều dưới đây chỉ để học/định hướng — luôn đối chiếu phác đồ hiện hành, cân nặng và chức năng gan–thận trước khi dùng.

📚 Bối cảnh: Nguyên tắc điều trị sảng bao gồm: (1) Điều trị nguyên nhân gây sảng là cốt lõi; (2) Kiểm soát hành vi và các triệu chứng rối loạn; (3) Tạo môi trường thân thuộc, an toàn, tương tác bình tĩnh, không đối đầu; (4) Liều lượng hóa dược thường thấp hơn chỉ định thông thường, liều thấp nhất có hiệu quả trong thời gian ngắn nhất có thể; (5) Chăm sóc hỗ trợ toàn diện để giảm thiểu biến chứng.

An thần kinh (Antipsychotics)

⚙ Đối kháng thụ thể Dopamine D2 (và các thụ thể khác tùy thuốc), giúp kiểm soát các triệu chứng loạn thần, kích động, ảo giác.

💊 Haloperidol

5mg - 20 mg/ngày · Uống/Tiêm

💊 Risperidon

0,5mg - 10mg/ngày · Uống

💊 Clozapin

25mg - 300mg/ngày · Uống

💊 Olanzapin

5mg - 30mg/ngày · Uống/Tiêm

💊 Quetiapin

50mg - 800mg/ngày · Uống

💊 Aripiprazol

10 - 30mg/ngày · Uống

↔ Lựa chọn một, hai hoặc ba thuốc trong các thuốc trên. Đối với bệnh nhân bị bệnh Parkinson hoặc Sa sút trí tuệ thể Lewy (Lewy Body Dementia) và mê sảng, lựa chọn thuốc chống loạn thần ít nguy cơ làm trầm trọng thêm các triệu chứng của bệnh Parkinson (clozapin hoặc quetiapin), không nên sử dụng haloperidol.

Thuốc điều trị mất ngủ (Benzodiazepines/Z-drugs)

⚙ Tăng cường hoạt động của GABA (Gamma-aminobutyric acid), gây an thần, giảm lo âu, hỗ trợ giấc ngủ.

💊 Lorazepam

(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống/Tiêm

💊 Zopiclon

(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống

↔ Thuốc có thời gian bán thải dài và barbiturate nên tránh. Các thuốc này chỉ dùng để điều trị mất ngủ, không phải điều trị sảng.

Thuốc tăng cường chức năng nhận thức (Cholinesterase Inhibitors)

⚙ Ức chế enzyme acetylcholinesterase, làm tăng nồng độ acetylcholine trong khe synap, cải thiện dẫn truyền thần kinh cholinergic.

💊 Donepezil

5mg - 23mg/ngày · Uống

💊 Rivastigmin

1,5mg - 12mg/ngày (đường uống hoặc miếng dán) · Uống/Dán

💊 Galantamin

8mg - 24mg/ ngày · Uống

↔ Lựa chọn thuốc trong số các thuốc trên.

Thuốc nuôi dưỡng, bảo vệ tế bào thần kinh (Neurotrophics/Nootropics)

⚙ Hỗ trợ chuyển hóa tế bào thần kinh, cải thiện tuần hoàn não, bảo vệ tế bào khỏi tổn thương.

💊 Cerebrolysin

10ml - 20ml/ngày · Tiêm

💊 Ginkgo biloba

80mg - 120mg/ngày · Uống

💊 Piracetam

400mg - 1200mg/ngày · Uống/Tiêm

💊 Citicholin

100mg - 1000mg/ngày · Uống/Tiêm

💊 Cholin alfoscerate

200mg - 800mg/ngày · Uống

💊 Vinpocetin

5mg - 100mg/ngày · Uống

💊 Nicergolin

10mg - 30mg/ngày · Uống

↔ Lựa chọn một, hai hoặc ba thuốc trong các thuốc trên.

Thuốc chống oxy hóa (Antioxidants)

⚙ Bảo vệ tế bào khỏi tổn thương do gốc tự do.

💊 Vitamin E

(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống

💊 Selegiline

(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống

↔ Các thuốc này có vai trò hỗ trợ.

Thuốc hỗ trợ chức năng gan (Hepatoprotectives)

⚙ Hỗ trợ chức năng gan, giải độc, cung cấp dưỡng chất cần thiết cho gan.

💊 Aminoleban

(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Truyền tĩnh mạch

💊 Silymarin

(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống

💊 Boganic

(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống

↔ Các thuốc này được sử dụng khi sảng do nguyên nhân bệnh não gan hoặc suy gan.

Bổ sung dinh dưỡng, vitamin, khoáng chất

⚙ Cung cấp các dưỡng chất thiết yếu, bù đắp thiếu hụt, hỗ trợ chức năng cơ thể và não bộ.

↔ Bổ sung dinh dưỡng, vitamin, khoáng chất, chế độ ăn, nuôi dưỡng đường tĩnh mạch… cần thiết để cải thiện tình trạng bệnh và giảm nguy cơ biến chứng.

Liệu pháp tâm lý

⚙ Hỗ trợ tâm lý, tạo môi trường an toàn, giảm kích thích, cải thiện giấc ngủ, giáo dục gia đình.

↔ Liệu pháp tâm lý trực tiếp (gia đình, cá nhân) và gián tiếp (đảm bảo môi trường an toàn, yên tĩnh, vệ sinh giấc ngủ, giáo dục gia đình về chăm sóc, nuôi dưỡng bệnh nhân).

Vật lý trị liệu và hoạt động trị liệu

⚙ Duy trì chức năng vận động, giảm nguy cơ bất động, loét tì đè.

↔ Hỗ trợ duy trì và phục hồi chức năng vận động, giảm nguy cơ biến chứng do bất động.

Điều trị các bệnh lý cơ thể kèm theo hoặc là nguyên nhân bên dưới

⚙ Giải quyết triệt để các nguyên nhân gốc rễ gây sảng.

↔ Điều trị các tình trạng do thuốc, nhiễm trùng, rối loạn chuyển hóa, tình trạng gây suy giảm oxy não (thiếu máu, suy tim, COPD - Chronic Obstructive Pulmonary Disease…).

Phục hồi chức năng

⚙ Đánh giá và cải thiện khả năng hoạt động hàng ngày, định hướng lại bệnh nhân, sự tham gia của gia đình.

↔ Đánh giá mức độ khả năng hoạt động cơ bản hàng ngày một cách thường xuyên. Tạo môi trường gần gũi với những thói quen và nhắc nhở thường xuyên về ngày, giờ, địa điểm. Gia đình cần tham gia trong quá trình này để chăm sóc, hỗ trợ bệnh nhân và được tư vấn để cảnh giác với các dấu hiệu sớm tái phát của bệnh.

⚕️ Khuyến cáo BHYT: Khi kê đơn, đối chiếu Danh mục & điều kiện/tỷ lệ thanh toán theo Thông tư 20/2022/TT-BYT (áp dụng cùng TT 37/2024/TT-BYT từ 01/01/2025). Thuốc điều trị đích/miễn dịch/giá cao thường có ĐIỀU KIỆN chi trả — cần kiểm tra trước khi kê.

💬 Góp ý bước này

Bước 11. Chống chỉ định, điều chỉnh theo bệnh kèm

📋 Theo Bộ Y tế

Chống chỉ định và điều chỉnh thuốc chống loạn thần
- Đối với bệnh nhân bị bệnh Parkinson hoặc Sa sút trí tuệ thể Lewy (Lewy Body Dementia) và mê sảng, lựa chọn thuốc chống loạn thần ít nguy cơ làm trầm trọng thêm các triệu chứng của bệnh Parkinson (clozapin hoặc quetiapin), không nên sử dụng haloperidol.
Tránh các thuốc an thần có thời gian bán thải dài và barbiturate
- Các thuốc nhóm benzodiazepin có thời gian bán thải dài và barbiturate nên tránh do có thể làm trầm trọng thêm sảng hoặc gây an thần quá mức.

📚 Theo Y văn

Lưu ý chung khi sử dụng thuốc an thần kinh
- Thận trọng ở bệnh nhân có tiền sử kéo dài khoảng QT trên điện tâm đồ hoặc có nguy cơ rối loạn nhịp tim.
- Theo dõi chặt chẽ tác dụng phụ ngoại tháp, đặc biệt ở người cao tuổi.
Lưu ý chung khi sử dụng Benzodiazepines
- Tránh sử dụng ở bệnh nhân suy hô hấp nặng (ví dụ: COPD nặng, hội chứng ngưng thở khi ngủ) do nguy cơ gây suy hô hấp.
- Thận trọng ở người cao tuổi do tăng nguy cơ té ngã và làm trầm trọng thêm tình trạng lú lẫn.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: UpToDate, American Psychiatric Association Practice Guideline for the Treatment of Patients With Delirium)

💬 Góp ý bước này

Bước 12. Theo dõi đáp ứng

📚 Theo Y văn

Theo dõi lâm sàng
- Đánh giá thường xuyên mức độ ý thức, chú ý, định hướng, hành vi và chu kỳ thức ngủ của bệnh nhân (ví dụ: sử dụng thang điểm CAM-ICU hàng ngày).
- Theo dõi sự cải thiện của các triệu chứng sảng (ảo giác, hoang tưởng, kích động).
- Theo dõi các dấu hiệu sinh tồn (mạch, huyết áp, nhiệt độ, nhịp thở, SpO2) để phát hiện sớm các biến động liên quan đến bệnh nền hoặc tác dụng phụ của thuốc.
Theo dõi tác dụng phụ của thuốc
- Theo dõi các tác dụng phụ của thuốc an thần kinh (hội chứng ngoại tháp, kéo dài QT, an thần quá mức).
- Theo dõi tác dụng phụ của các thuốc khác đang sử dụng.
Theo dõi điều trị nguyên nhân
- Đánh giá hiệu quả điều trị các bệnh lý nền (nhiễm trùng, rối loạn chuyển hóa, suy tạng) thông qua các xét nghiệm cận lâm sàng và lâm sàng.
Theo dõi tình trạng dinh dưỡng và vận động
- Đảm bảo bệnh nhân được cung cấp đủ dinh dưỡng và duy trì hoạt động thể chất phù hợp để phòng ngừa biến chứng.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: UpToDate, American Psychiatric Association Practice Guideline for the Treatment of Patients With Delirium)

💬 Góp ý bước này

Bước 13. Biến chứng

📋 Theo Bộ Y tế

Các biến chứng liên quan đến bệnh lý nền
- Các biến chứng của bệnh lý cơ thể gây sảng (ví dụ: suy hô hấp do COPD, suy tim mất bù, Nhiễm trùng huyết).
Biến chứng nhiễm khuẩn
- Viêm phổi hít, nhiễm trùng đường tiết niệu do bất động hoặc đặt sonde.
Biến chứng chấn thương
- Té ngã, tự gây thương tích do kích động hoặc rối loạn tri giác.
Các biến chứng khác do chăm sóc kém hoặc bất động
- Loét do tì đè, mất nước, suy dinh dưỡng, co rút khớp.

💬 Góp ý bước này

Bước 14. Chuyển tuyến, cờ đỏ

📚 Theo Y văn

Cờ đỏ (Red Flags) - Tình huống cần can thiệp khẩn cấp
- Sảng khởi phát đột ngột kèm theo dấu hiệu thần kinh khu trú mới (liệt, co giật).
- Sảng kèm theo dấu hiệu sinh tồn không ổn định (sốt cao, hạ huyết áp, nhịp tim nhanh/chậm bất thường, suy hô hấp).
- Sảng do nguyên nhân cấp tính đe dọa tính mạng (xuất huyết nội sọ, nhiễm trùng huyết nặng, ngộ độc cấp).
- Kích động không kiểm soát được, gây nguy hiểm cho bản thân hoặc người khác.
- Sảng không đáp ứng với điều trị ban đầu hoặc diễn tiến xấu đi nhanh chóng.
Chuyển tuyến
- Chuyển đến đơn vị chăm sóc đặc biệt (ICU - Intensive Care Unit) nếu sảng kèm theo suy tạng cấp hoặc cần theo dõi sát các thông số sinh tồn.
- Chuyển đến chuyên khoa phù hợp nếu nguyên nhân gây sảng cần điều trị chuyên sâu (ví dụ: phẫu thuật thần kinh, lọc máu).
- Chuyển đến cơ sở có khả năng chẩn đoán và điều trị các nguyên nhân phức tạp hoặc hiếm gặp.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: UpToDate, American Psychiatric Association Practice Guideline for the Treatment of Patients With Delirium)

💬 Góp ý bước này

⭐ Bài này với bạn thế nào?

Hữu ích

Dễ sử dụng

Trình bày học thuật

Thấy bài hữu ích? Gửi cho bạn cùng lớp.