Bước 10. Điều trị
💊 Điều trị — nhóm theo cơ chế (thuốc cùng nhóm thay thế được nhau)
💊 Liều tham khảo
Liều dưới đây chỉ để học/định hướng — luôn đối chiếu phác đồ hiện hành, cân nặng và chức năng gan–thận trước khi dùng.
📚 Bối cảnh: Mục tiêu điều trị mất ngủ là cải thiện chất lượng và số lượng giấc ngủ, giảm các triệu chứng ban ngày và cải thiện chất lượng cuộc sống. Điều trị thường bắt đầu bằng các biện pháp không dùng thuốc, đặc biệt là liệu pháp hành vi nhận thức cho chứng mất ngủ (CBT-I), sau đó mới cân nhắc dùng thuốc nếu cần thiết và theo chỉ định của bác sĩ. (theo Y văn)
Liệu pháp hành vi nhận thức cho chứng mất ngủ (CBT-I)
⚙ Giúp bạn kiểm soát hoặc loại bỏ những suy nghĩ và hành động tiêu cực khiến bạn tỉnh táo và thường được khuyến cáo là phương pháp điều trị đầu tiên cho những người bị mất ngủ. Phần hành vi của CBT-I giúp bạn hình thành thói quen ngủ tốt và tránh những hành vi khiến bạn không ngủ ngon.
↔ Bao gồm các chiến lược như liệu pháp kiểm soát kích thích (thiết lập thời gian ngủ/thức phù hợp, chỉ dùng giường để ngủ/quan hệ tình dục, rời phòng ngủ nếu không ngủ được trong 20 phút), kỹ thuật thư giãn (thư giãn cơ bắp tiến bộ, phản hồi sinh học, bài tập thở), hạn chế giấc ngủ (giảm thời gian nằm trên giường, tránh ngủ trưa), giảm lo lắng, ngủ đúng giờ.
Thuốc ngủ theo toa
⚙ Các thuốc này có thể giúp bạn ngủ, ngủ hoặc cả hai. Các bác sĩ thường không khuyên bạn nên dựa vào thuốc ngủ theo toa trong hơn một vài tuần, nhưng một số loại thuốc được chấp thuận cho sử dụng lâu dài. Thuốc ngủ theo toa có thể có tác dụng phụ, chẳng hạn như gây ra sự uể oải vào ban ngày tăng nguy cơ xảy ra tai nạn.
💊 Zolpidem
5-10 mg · uống trước khi ngủ (theo Y văn)
💊 Eszopiclone
1-3 mg · uống trước khi ngủ (theo Y văn)
💊 Zaleplon
5-20 mg · uống trước khi ngủ (theo Y văn)
💊 Suvorexant
10-20 mg · uống trước khi ngủ (theo Y văn)
💊 Doxepin (liều thấp)
3-6 mg · uống trước khi ngủ (theo Y văn)
↔ Các thuốc này có thể thay thế nhau tùy theo chỉ định của bác sĩ và đáp ứng của bệnh nhân. Cần thận trọng với tác dụng phụ và nguy cơ phụ thuộc thuốc. Chỉ sử dụng theo đơn của bác sĩ.
Thuốc bổ sung/thảo dược (không kê đơn)
⚙ Một số người đã thử các liệu pháp như melatonin, valerian, châm cứu, yoga, thái cực quyền, thiền để hỗ trợ giấc ngủ.
💊 Melatonin
1-5 mg · uống trước khi ngủ (theo Y văn)
💊 Valerian
300-600 mg chiết xuất rễ cây valerian · uống trước khi ngủ (theo Y văn)
↔ Melatonin được coi là an toàn khi sử dụng trong vài tuần, nhưng hiệu quả lâu dài chưa được chứng minh. Valerian có tác dụng an thần nhẹ nhưng chưa được nghiên cứu kỹ, cần thảo luận với bác sĩ trước khi dùng do nguy cơ tổn thương gan ở liều cao/dài hạn. Châm cứu, yoga, thái cực quyền, thiền có thể có lợi nhưng cần thêm nghiên cứu.
Thay đổi lối sống và biện pháp khắc phục tại nhà
⚙ Thay đổi thói quen ngủ của bạn và giải quyết bất kỳ vấn đề nào có thể liên quan đến chứng mất ngủ, chẳng hạn như căng thẳng, tình trạng y tế hoặc thuốc, có thể khôi phục giấc ngủ yên tĩnh cho nhiều người.
↔ Giữ thời gian đi ngủ và thức dậy nhất quán (kể cả cuối tuần). Duy trì hoạt động thể chất thường xuyên (tránh tập thể dục vài giờ trước khi ngủ). Kiểm tra thuốc đang dùng. Hạn chế hoặc tránh ngủ trưa (không quá 30 phút, không sau 3 giờ chiều). Tránh hoặc hạn chế caffeine, rượu, nicotine. Tránh các bữa ăn lớn và đồ uống trước khi đi ngủ. Tạo môi trường phòng ngủ thoải mái (tối, yên tĩnh, nhiệt độ dễ chịu). Tìm cách thư giãn trước khi ngủ (tắm nước ấm, đọc sách, nghe nhạc nhẹ, tập thở, yoga, cầu nguyện). Tránh cố gắng quá nhiều để ngủ. Ra khỏi giường khi không ngủ được và chỉ trở lại khi buồn ngủ. Kiểm soát cơn đau do các bệnh mạn tính.
⚕️ Khuyến cáo BHYT: Khi kê đơn, đối chiếu Danh mục & điều kiện/tỷ lệ thanh toán theo Thông tư 20/2022/TT-BYT (áp dụng cùng TT 37/2024/TT-BYT từ 01/01/2025). Thuốc điều trị đích/miễn dịch/giá cao thường có ĐIỀU KIỆN chi trả — cần kiểm tra trước khi kê.