Định nghĩa hội chứng
Hội chứng hạ canxi máu là tập hợp các triệu chứng và dấu hiệu thần kinh cơ, tim mạch do nồng độ canxi ion hóa trong máu giảm dưới mức bình thường, hoặc tổng lượng canxi huyết thanh giảm đáng kể.
🗣️ Triệu chứng cơ năng — bệnh nhân than
- Tê bì, dị cảm (cảm giác kiến bò) quanh miệng, đầu chi (ngón tay, ngón chân)
- Chuột rút, co thắt cơ (vùng mặt, tay, chân, lưng)
- Co thắt thanh quản (khó thở, khàn tiếng)
- Đau bụng (do co thắt cơ trơn đường tiêu hóa)
- Lo lắng, kích thích, dễ cáu gắt
- Co giật toàn thân (trong trường hợp nặng)
- Mệt mỏi, yếu cơ
🔎 Dấu hiệu thực thể — bác sĩ khám ra
- Dấu Chvostek dương tính: Gõ nhẹ vào dây thần kinh mặt phía trước tai, gây co giật cơ mặt cùng bên.
- Dấu Trousseau dương tính: Đặt garo hoặc bơm cuff huyết áp lên cánh tay trên mức tâm thu trong 3 phút, gây co thắt bàn tay kiểu "bàn tay đỡ đẻ" (carpopedal spasm).
- Tăng phản xạ gân xương.
- Co giật (quan sát được)
- Rối loạn nhịp tim (nhịp chậm, QT kéo dài trên ECG)
- Hạ huyết áp
🔬 Cận lâm sàng khẳng định
- Canxi toàn phần huyết thanh (cần hiệu chỉnh theo albumin)
- Canxi ion hóa huyết thanh (quan trọng nhất để chẩn đoán hạ canxi máu thực sự)
- Albumin huyết thanh (để hiệu chỉnh canxi toàn phần)
- PTH (Parathyroid hormone) huyết thanh
- Phosphat huyết thanh
- Magie huyết thanh
- Creatinin huyết thanh (đánh giá chức năng thận)
- Vitamin D (25-OH D) huyết thanh
- Điện tâm đồ (ECG)
- Phát hiện QT kéo dài, rối loạn nhịp
🩺 Các bệnh gây ra hội chứng — bấm tên để mở bài
- 🩺 Suy tuyến cận giáp (Hypoparathyroidism)
- Thường sau phẫu thuật tuyến giáp/cận giáp, hoặc tự miễn. PTH thấp, phosphat cao.
- 🩺 Thiếu vitamin D
- Chế độ ăn thiếu, ít tiếp xúc ánh nắng, kém hấp thu, bệnh gan/thận mạn. PTH tăng (cận giáp thứ phát).
- 🩺 Suy thận mạn
- Giảm tổng hợp calcitriol (vitamin D hoạt động), tăng phosphat máu. PTH tăng.
- 🩺 Viêm tụy cấp
- Canxi kết tủa với axit béo trong hoại tử mỡ.
- 🩺 Hạ magie máu nặng
- Gây suy giảm bài tiết PTH và đề kháng PTH.
- 🩺 Hội chứng ly giải u (Tumor Lysis Syndrome)
- Giải phóng phosphat ồ ạt từ tế bào u bị phá hủy, gây kết tủa canxi.
- 🩺 Nhiễm kiềm (Alkalosis)
- Tăng gắn canxi với albumin, giảm canxi ion hóa tự do.
- 🩺 Sử dụng một số thuốc
- Bisphosphonates, Foscarnet, Cinacalcet, một số thuốc chống co giật.