Bước 10. Điều trị
💊 Điều trị — nhóm theo cơ chế (thuốc cùng nhóm thay thế được nhau)
💊 Liều tham khảo
Liều dưới đây chỉ để học/định hướng — luôn đối chiếu phác đồ hiện hành, cân nặng và chức năng gan–thận trước khi dùng.
📚 Bối cảnh: Nguyên tắc chung: Tích cực, khẩn trương làm hạ nhãn áp bằng thuốc để chống tổn hại thêm cho thị thần kinh. Điều trị bằng phẫu thuật là bắt buộc đối với hình thái glôcôm góc đóng. Sơ đồ điều trị glôcôm góc đóng nguyên phát bao gồm các bước điều trị thuốc, laser và phẫu thuật tùy thuộc vào tình trạng nghẽn đồng tử, mức độ đóng góc và đáp ứng với điều trị ban đầu.
Thuốc co đồng tử (Miotics)
⚙ Gây co đồng tử, kéo mống mắt ra khỏi vùng bè, giúp mở góc tiền phòng và cải thiện lưu thông thủy dịch.
💊 Pilocarpine
1-2 giọt dung dịch 1% cứ 15-20 phút/lần cho đến khi đồng tử co lại và nhãn áp hạ. Sau đó 1 giờ/lần và liều duy trì 3-4 lần/ngày. (Để đề phòng cơn tăng nhãn áp ở mắt thứ 2: tra 1-2 giọt Pilocarpine 1%) · Tra mắt
↔ Pilocarpine là thuốc co đồng tử chính được sử dụng. Các thuốc trong nhóm này có thể thay thế nhau tùy theo đáp ứng và dung nạp của bệnh nhân.
Thuốc chẹn beta giao cảm (Beta-blockers)
⚙ Giảm sản xuất thủy dịch bởi thể mi, từ đó hạ nhãn áp.
💊 Timolol
1 giọt dung dịch 0.5% x 2 lần/ngày (theo Y văn) · Tra mắt
💊 Betaxolol
1 giọt dung dịch 0.5% x 2 lần/ngày (theo Y văn) · Tra mắt
↔ Các thuốc trong nhóm này có thể thay thế nhau. Cần thận trọng khi dùng cho bệnh nhân có bệnh phổi, tim, mạch.
Thuốc ức chế men Carbonic Anhydrase (CAIs)
⚙ Giảm sản xuất thủy dịch bằng cách ức chế enzyme carbonic anhydrase trong thể mi.
💊 Acetazolamide (đường uống/tiêm tĩnh mạch)
Uống 0,25g x 2-4 viên/ngày HOẶC tiêm tĩnh mạch 500mg x 1 ống (nếu bệnh nhân nôn nhiều, thuốc uống không tác dụng). Có thể phối hợp tiêm tĩnh mạch 500mg và uống 500mg nếu nhãn áp quá cao. · Uống/Tiêm tĩnh mạch
💊 Dorzolamide (tại chỗ)
1 giọt dung dịch 2% x 2-3 lần/ngày (theo Y văn) · Tra mắt
💊 Brinzolamide (tại chỗ)
1 giọt dung dịch 1% x 2-3 lần/ngày (theo Y văn) · Tra mắt
↔ Acetazolamide đường toàn thân được dùng trong thời gian ngắn để hạ nhãn áp cấp tính. Cần bổ sung Kali do tác dụng phụ. Các CAIs tại chỗ có thể thay thế nhau.
Thuốc thẩm thấu (Osmotic agents)
⚙ Tạo gradient thẩm thấu, kéo nước từ dịch kính ra khỏi mắt, làm giảm thể tích dịch kính và hạ nhãn áp.
💊 Mannitol
Truyền tĩnh mạch nhanh 20% x 200ml (liều khuyến cáo theo Y văn: 1-2 g/kg cân nặng) · Tiêm tĩnh mạch
💊 Glyxerol
Uống 50% (1ml/1 kilô cân nặng) · Uống
↔ Dùng trong trường hợp nhãn áp tăng rất cao để hạ cấp cứu.
Thuốc giảm đau, an thần
⚙ Giảm triệu chứng đau và lo lắng cho bệnh nhân trong cơn cấp.
↔ Sử dụng theo chỉ định để kiểm soát triệu chứng.
Thuốc hạ nhãn áp bổ sung (cho glôcôm mạn tính hoặc không đáp ứng)
⚙ Các nhóm thuốc khác nhau có cơ chế giảm sản xuất thủy dịch hoặc tăng thoát lưu thủy dịch.
💊 Prostaglandin analogs (ví dụ: Latanoprost, Travoprost)
1 giọt x 1 lần/ngày vào buổi tối (theo Y văn) · Tra mắt
💊 Alpha-2 adrenergic agonists (ví dụ: Brimonidine)
1 giọt dung dịch 0.1-0.2% x 2-3 lần/ngày (theo Y văn) · Tra mắt
↔ Các thuốc này thường được dùng trong điều trị glôcôm góc mở và có thể bổ sung khi cần kiểm soát nhãn áp lâu dài trong glôcôm góc đóng mạn tính hoặc sau các can thiệp khác.
Laser cắt mống mắt chu biên (Laser Peripheral Iridotomy - LPI)
⚙ Tạo một lỗ nhỏ ở mống mắt chu biên để cân bằng áp lực giữa hậu phòng và tiền phòng, giải phóng nghẽn đồng tử và mở góc tiền phòng.
↔ Chỉ định khi sau điều trị thuốc nhãn áp điều chỉnh, đồng tử co được và góc tiền phòng còn mở > ½ chu vi của góc. Là điều trị bắt buộc cho glôcôm góc đóng có nghẽn đồng tử (cấp, bán cấp, mạn tính). Có thể phối hợp với laser tạo hình mống mắt nếu nhãn áp không điều chỉnh sau LPI.
Laser tạo hình mống mắt (Laser Iridoplasty/Gonioplasty)
⚙ Sử dụng laser để co rút mô mống mắt chu biên, kéo mống mắt ra sau và mở rộng góc tiền phòng.
↔ Chỉ định trong trường hợp nhãn áp không điều chỉnh sau điều trị bằng laser cắt mống mắt chu biên, hoặc trong glôcôm mống mắt phẳng. Có thể phối hợp với laser mở mống mắt chu biên.
Phẫu thuật cắt bè (Trabeculectomy)
⚙ Tạo một đường thoát lưu thủy dịch mới từ tiền phòng ra khoang dưới kết mạc, giúp hạ nhãn áp.
↔ Chỉ định khi thuốc và laser không đủ hiệu quả, hoặc khi góc tiền phòng đóng dính nhiều và nhãn áp không điều chỉnh sau laser cắt mống mắt chu biên. Là phẫu thuật bắt buộc trong nhiều trường hợp glôcôm góc đóng.
⚕️ Khuyến cáo BHYT: Khi kê đơn, đối chiếu Danh mục & điều kiện/tỷ lệ thanh toán theo Thông tư 20/2022/TT-BYT (áp dụng cùng TT 37/2024/TT-BYT từ 01/01/2025). Thuốc điều trị đích/miễn dịch/giá cao thường có ĐIỀU KIỆN chi trả — cần kiểm tra trước khi kê.