Bước 10. Điều trị
💊 Điều trị — nhóm theo cơ chế (thuốc cùng nhóm thay thế được nhau)
💊 Liều tham khảo
Liều dưới đây chỉ để học/định hướng — luôn đối chiếu phác đồ hiện hành, cân nặng và chức năng gan–thận trước khi dùng.
📚 Bối cảnh: Mục tiêu điều trị là loại bỏ khối chửa ngoài tử cung, bảo toàn khả năng sinh sản nếu có thể, và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm như vỡ chửa, chảy máu ồ ạt. Lựa chọn phương pháp điều trị phụ thuộc vào tình trạng lâm sàng của bệnh nhân (ổn định huyết động hay không), kích thước khối chửa, nồng độ βhCG, mong muốn có con trong tương lai và các yếu tố nguy cơ khác. Có ba phương pháp chính: theo dõi chờ đợi, điều trị nội khoa bằng Methotrexate và điều trị ngoại khoa.
Điều trị nội khoa (Methotrexate)
⚙ Methotrexate là một chất đối kháng folate, ức chế tổng hợp DNA, RNA và protein, từ đó ngăn chặn sự phát triển của các tế bào đang phân chia nhanh chóng như tế bào nuôi của thai. Thường được chỉ định cho chửa ngoài tử cung chưa vỡ, bệnh nhân ổn định huyết động, khối chửa nhỏ, βhCG thấp.
💊 Methotrexate
50 mg/m2 diện tích bề mặt cơ thể (liều duy nhất) hoặc phác đồ đa liều (1 mg/kg tiêm bắp xen kẽ với leucovorin 0.1 mg/kg) (theo Y văn) · Tiêm bắp
↔ Chỉ định khi: bệnh nhân ổn định huyết động, không có dấu hiệu vỡ chửa, khối chửa < 3.5-4 cm, không có hoạt động tim thai, βhCG < 5000 mIU/mL. Chống chỉ định: suy gan, suy thận, bệnh lý huyết học, suy giảm miễn dịch, đang cho con bú, không tuân thủ theo dõi.
Điều trị ngoại khoa (Phẫu thuật)
⚙ Loại bỏ khối chửa ngoài tử cung bằng phẫu thuật nội soi hoặc mổ mở. Đây là phương pháp điều trị chính cho chửa ngoài tử cung đã vỡ hoặc khi điều trị nội khoa thất bại/chống chỉ định.
↔ Các phương pháp phẫu thuật bao gồm: Cắt vòi trứng (salpingectomy) là lựa chọn ưu tiên khi vòi trứng bị tổn thương nặng hoặc bệnh nhân không có nhu cầu bảo tồn khả năng sinh sản. Mở vòi trứng bảo tồn (salpingostomy) có thể được xem xét nếu vòi trứng còn nguyên vẹn và bệnh nhân muốn bảo tồn khả năng sinh sản, nhưng có nguy cơ cao sót mô thai và tái phát chửa ngoài tử cung. Phẫu thuật nội soi là phương pháp ưu tiên, mổ mở được chỉ định khi bệnh nhân không ổn định huyết động hoặc có chống chỉ định nội soi.
Theo dõi chờ đợi
⚙ Áp dụng cho một số trường hợp rất chọn lọc khi chửa ngoài tử cung có khả năng tự thoái triển. Chỉ định khi: bệnh nhân hoàn toàn ổn định, không đau bụng, không ra máu, khối chửa rất nhỏ, không có hoạt động tim thai, βhCG thấp và đang giảm dần.
↔ Yêu cầu theo dõi βhCG và siêu âm chặt chẽ. Nguy cơ thất bại và cần can thiệp sau đó.
⚕️ Khuyến cáo BHYT: Khi kê đơn, đối chiếu Danh mục & điều kiện/tỷ lệ thanh toán theo Thông tư 20/2022/TT-BYT (áp dụng cùng TT 37/2024/TT-BYT từ 01/01/2025). Thuốc điều trị đích/miễn dịch/giá cao thường có ĐIỀU KIỆN chi trả — cần kiểm tra trước khi kê.