Ung thư khí quản

ICD-10 · C33Ung bướu✓ Đã pre-check💎 Chuyên khoa1514/QĐ-BYT — Một số bệnh ung bướu

🔗 Triệu chứng / hội chứng liên quan — bấm để mở cửa tiếp cận

📖 Tổng quan bệnh học

Định nghĩa: Ung thư khí quản là một bệnh lý ác tính hiếm gặp, phát sinh từ các tế bào niêm mạc khí quản, có thể là nguyên phát hoặc thứ phát.

Dịch tễ: Đây là một bệnh hiếm gặp, chiếm dưới 0,1% tổng số các loại ung thư. Bệnh thường gặp ở người lớn tuổi (50-70 tuổi) và có xu hướng hơi phổ biến hơn ở nam giới.

Cơ chế bệnh sinh: Cơ chế bệnh sinh liên quan đến sự tích lũy các đột biến gen trong tế bào niêm mạc khí quản, dẫn đến tăng sinh tế bào không kiểm soát. Các yếu tố nguy cơ như hút thuốc, tiếp xúc hóa chất độc hại hoặc xạ trị vùng cổ/ngực có thể gây tổn thương DNA và khởi phát quá trình ung thư.

Phân loại: Các thể mô học chính bao gồm Ung thư biểu mô tế bào vảy (Squamous Cell Carcinoma) và Ung thư biểu mô dạng nang tuyến (Adenoid Cystic Carcinoma). Các loại ít gặp hơn là ung thư biểu mô nhầy-biểu bì và u carcinoid.

Bước 1. Bệnh sử và lý do đến khám

📋 Theo Bộ Y tế

Lý do đến khám
- Khó thở nhẹ, khò khè, ho khạc dây máu (giai đoạn sớm)
- Khó thở tăng dần, khò khè, cò cử tăng dần, ho khạc ra máu tươi (giai đoạn muộn)
- Khó nuốt (do u chèn ép thực quản)
- Các triệu chứng do chèn ép dây thần kinh và mạch máu vùng cổ
Bệnh sử/diễn tiến
- Biểu hiện khó thở nhẹ, khò khè, ho khạc dây máu dễ nhầm lẫn với các bệnh lý của thanh quản và phổi ở giai đoạn sớm
- Khó thở tăng dần, có thể gây suy hô hấp cấp tính tiến triển dữ dội nếu khối u kèm theo viêm, hoặc kèm theo sặc đờm ở giai đoạn muộn
- Khò khè, cò cử tăng dần
- Có thể ho khạc ra máu tươi
- U có thể chèn ép thực quản gây khó nuốt
- U có thể chèn ép xâm lấn các dây thần kinh và mạch máu vùng cổ

💬 Góp ý bước này

Bước 2. Tiền sử, yếu tố nguy cơ

📋 Theo Bộ Y tế

Yếu tố nguy cơ
- Hút thuốc lá, thuốc lào
- Tiếp xúc với tia phóng xạ
- Tiếp xúc với bụi, khói

💬 Góp ý bước này

Bước 3. Triệu chứng, dấu hiệu

📋 Theo Bộ Y tế

Triệu chứng lâm sàng
- Khó thở (nhẹ ở giai đoạn sớm, tăng dần và dữ dội ở giai đoạn muộn)
- Khò khè, cò cử
- Ho khạc dây máu (giai đoạn sớm)
- Ho khạc ra máu tươi (giai đoạn muộn)
- Khó nuốt (do chèn ép thực quản)
- Các dấu hiệu do chèn ép xâm lấn các dây thần kinh và mạch máu vùng cổ

💬 Góp ý bước này

Bước 4. Hội chứng

📚 Theo Y văn

Hội chứng tắc nghẽn đường thở trên
- Khó thở thì hít vào, khò khè, cò cử, suy hô hấp cấp tính
Hội chứng chèn ép trung thất
- Khó nuốt (do chèn ép thực quản)
- Các triệu chứng do chèn ép dây thần kinh và mạch máu vùng cổ (ví dụ: khàn tiếng do chèn ép dây thần kinh quặt ngược, phù áo khoác do chèn ép tĩnh mạch chủ trên, hội chứng Horner)

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: DeVita's Cancer + NCCN Guidelines)

💬 Góp ý bước này

Bước 5. Chẩn đoán phân biệt

🔀 Chẩn đoán phân biệt (bấm tên bệnh để mở bài)

Lao khí quản — Xét nghiệm tìm BK trong đờm, sinh thiết thấy tổ chức viêm lao.

Áp xe vùng khí quản — CT scan có hình ảnh áp xe, nội soi khí phế quản thấy hình ảnh ổ áp xe.

U thanh quản — Lâm sàng thường nói khàn, nội soi khí quản có tính chất quyết định.

Ung thư phế quản gốc — Nội soi khí phế quản giúp phân biệt vị trí tổn thương.

💬 Góp ý bước này

Bước 6. Cận lâm sàng, xét nghiệm

🔬 Cận lâm sàng — theo độ đặc hiệu

🥇 Khẳng định chẩn đoán

Nội soi khí quản

Không nêu ngưỡng cụ thể — Quan sát trực tiếp tổn thương, xác định vị trí, hình thái tổn thương (thường gặp thể sùi và chít hẹp khí quản).

Sinh thiết tổn thương qua nội soi khí phế quản

Không nêu ngưỡng cụ thể — Chẩn đoán mô bệnh học (ung thư biểu mô vảy chiếm đa số, sau đó đến ung thư biểu mô tuyến).

Chụp PET/CT với 18F-FDG

Không nêu ngưỡng cụ thể — Chẩn đoán u nguyên phát, chẩn đoán giai đoạn bệnh trước điều trị; chụp sau điều trị để theo dõi đáp ứng điều trị, đánh giá tái phát và di căn; mô phỏng lập kế hoạch xạ trị.

🔬 Đặc hiệu cao

Chụp cắt lớp vi tính (CT scan)

Không nêu ngưỡng cụ thể — Đánh giá vị trí, kích thước, mức xâm lấn của khối u, tình trạng hạch di căn và đánh giá tổn thương di căn phổi nếu có.

Xạ hình xương bằng máy SPECT, SPECT/CT với 99mTc-MDP

Không nêu ngưỡng cụ thể — Đánh giá tổn thương di căn xương (thường ở xương cột sống, xương chậu, xương sườn), chẩn đoán giai đoạn bệnh trước điều trị, theo dõi đáp ứng điều trị, đánh giá tái phát và di căn.

Chụp cộng hưởng từ sọ não (MRI sọ não)

Không nêu ngưỡng cụ thể — Phát hiện chính xác số lượng, kích thước tổn thương di căn não. Chụp cộng hưởng từ mô phỏng cho phép lập kế hoạch điều trị xạ phẫu bằng dao gamma.

Sinh học phân tử (EGFR, ALK, BRAF, ROS1, PD-L1)

Dương tính/Có đột biến/Mức độ bộc lộ (theo Y văn) — Giúp lựa chọn các thuốc điều trị thích hợp (điều trị đích và miễn dịch).

📊 Hỗ trợ/gợi ý

Chụp Xquang lồng ngực thẳng và nghiêng

Không nêu ngưỡng cụ thể — Có thể thấy hình ảnh cây khí quản bị chèn ép, phổi giảm thông khí.

Xạ hình thận chức năng bằng máy SPECT, SPECT/CT với 99mTc-DTPA

Không nêu ngưỡng cụ thể — Đánh giá chức năng thận trước điều trị và sau điều trị.

Tế bào học

Không nêu ngưỡng cụ thể — Tìm tế bào ung thư trong đờm, dịch rửa khí phế quản, tế bào hạch thượng đòn nếu có.

🔍 Tầm soát

Siêu âm ổ bụng

Không nêu ngưỡng cụ thể — Phát hiện các tổn thương di căn.

Chụp cắt lớp vi tính sọ não (CT sọ não)

Không nêu ngưỡng cụ thể — Phát hiện di căn não.

💬 Góp ý bước này

Bước 7. Chẩn đoán xác định

📋 Theo Bộ Y tế

Chẩn đoán xác định
- Lâm sàng mang tính chất gợi ý
- Nội soi khí phế quản sinh thiết làm mô bệnh học có tính chất quyết định

💬 Góp ý bước này

Bước 8. Chẩn đoán mức độ/giai đoạn

📋 Theo Bộ Y tế

Hệ thống phân loại giai đoạn Bhattacharya (2004)
- Tx: Không biết hoặc không thể đánh giá khối u
- T1: Khối u nguyên phát giới hạn khí quản kích thước <2cm
- T2: Khối u nguyên phát giới hạn khí quản kích thước >2cm
- T3: Lan ra ngoài khí quản nhưng không đến các cơ quan hoặc cấu trúc lân cận
- T4: Lan tràn đến các cơ quan hoặc cấu trúc lân cận
- N0: Không có bằng chứng về di căn hạch vùng
- N1: Di căn hạch vùng
- Nx: Không biết hoặc không thể đánh giá hạch vùng
- M0: Chưa có di căn xa
- M1: Có di căn xa
Các thăm dò xác định giai đoạn
- Chụp cắt lớp vi tính (CT scan): đánh giá vị trí, kích thước, mức xâm lấn của khối u, tình trạng hạch di căn và đánh giá tổn thương di căn phổi nếu có.
- Siêu âm ổ bụng: phát hiện các tổn thương di căn.
- Xạ hình xương: đánh giá tổn thương di căn xương.
- Chụp cắt lớp vi tính sọ não (CT sọ não): phát hiện di căn não.
- Chụp cộng hưởng từ sọ não (MRI sọ não): phát hiện chính xác số lượng, kích thước tổn thương di căn não.
- Chụp PET/CT với 18F-FDG: chẩn đoán u nguyên phát, chẩn đoán giai đoạn bệnh.

💬 Góp ý bước này

Bước 9. Chẩn đoán nguyên nhân

📋 Theo Bộ Y tế

Mô bệnh học
- Ung thư biểu mô tế bào vảy: chiếm khoảng 50%
- Ung thư biểu mô tuyến nang: chiếm khoảng 20%
Đột biến gen
- EGFR (epidermal growth factor receptor)
- ALK (Anaplastic Lymphoma kinase)
- BRAF
- ROS 1 (ROS proto-oncogene 1)
- PD-L1 (Programmed death-ligand 1)

💬 Góp ý bước này

Bước 10. Điều trị

💊 Điều trị — nhóm theo cơ chế (thuốc cùng nhóm thay thế được nhau)

💊 Liều tham khảo⚠ Cần kiểm tra liều

Liều dưới đây chỉ để học/định hướng — luôn đối chiếu phác đồ hiện hành, cân nặng và chức năng gan–thận trước khi dùng.

⚠ Cần kiểm tra liều — điểm nghi vấn cần đối chiếu lại phác đồ:

Hầu hết các thuốc điều trị ung thư quan trọng (Paclitaxel, Carboplatin, 5-FU, thuốc ức chế EGFR, ALK, BRAF, ROS1, PD-L1, P-32, Strontium-89, Samarium-153) đều không nêu liều cụ thể, chỉ ghi 'Phác đồ không nêu liều - bổ sung theo Y văn'. Đây là thiếu sót nghiêm trọng cần bổ sung để đảm bảo tính đầy đủ và an toàn của thông tin y khoa.

📚 Bối cảnh: Điều trị ung thư khí quản tùy theo giai đoạn bệnh và thể mô bệnh học. Phương thức điều trị có thể đơn thuần hoặc phối hợp nhiều phương pháp. Việc điều trị phải hết sức khẩn trương vì có thể gặp biến chứng cấp tính là suy hô hấp cấp do u làm tắc đường thở bất cứ lúc nào.

Phẫu thuật

⚙ Cắt bỏ khối u khí quản, vét hạch vùng và tạo hình khí quản. Chỉ định cho giai đoạn I, II, III.

↔ Sau phẫu thuật triệt căn, chỉ định hóa xạ trị bổ trợ nếu có ít nhất một trong các yếu tố: diện cắt dương tính, hạch phá vỡ vỏ.

Can thiệp tại chỗ (không dùng thuốc)

⚙ Các phương pháp nhằm giải quyết tắc nghẽn đường thở hoặc phá hủy khối u tại chỗ. Chỉ định cho giai đoạn I, II, III.

↔ Bao gồm đặt stent khí quản, đốt laser u khí quản, đốt đông lạnh u khí quản (Cryotherapy).

Xạ trị

⚙ Sử dụng tia xạ năng lượng cao để tiêu diệt tế bào ung thư. Có thể xạ trị hậu phẫu, xạ trị triệt căn (đơn thuần hoặc hóa xạ trị đồng thời), hoặc xạ trị triệu chứng.

↔ Kỹ thuật: Chụp mô phỏng bằng CT, MRI hoặc PET/CT, PET/MRI. Thực hiện bằng máy 60Co, máy xạ trị gia tốc, máy xạ trị proton. Các kỹ thuật bao gồm Xạ trị 3D-CRT, IMRT, VMAT, Xạ trị áp sát Brachytherapy. Liều lượng: - Xạ trị hậu phẫu: + Diện cắt âm tính: Tổng liều 50Gy, phân liều 1,8-2Gy, thời gian 4-5 tuần. + Phá vỡ vỏ hạch hoặc diện cắt (+): Tổng liều 54-60Gy, phân liều 1,8-2Gy, thời gian 5-6 tuần. + Còn lại u: Tổng liều 60-70Gy, phân liều 1,8-2Gy, thời gian 6-7 tuần. - Xạ trị triệt căn: + XT đơn thuần hoặc nối tiếp với hóa chất: Tổng liều 60-74Gy, phân liều 2Gy, thời gian 6-7,5 tuần. + Hóa xạ trị đồng thời: Tổng liều 60-70Gy, phân liều 2Gy, thời gian 6-7 tuần. - Xạ trị triệu chứng: + Chống chèn ép: Tổng liều 30-45Gy, phân liều 3Gy, thời gian 2-3 tuần. + Di căn xương có u phần mềm: Tổng liều 30Gy, phân liều 3Gy, thời gian 2 tuần. + Di căn xương không có u phần mềm: Tổng liều 8Gy, phân liều 8Gy, thời gian 1 buổi.

Hóa trị (phác đồ có Platinum)

⚙ Sử dụng hóa chất để tiêu diệt tế bào ung thư, thường phối hợp đồng thời với xạ trị hậu phẫu hoặc hóa xạ trị triệt căn. Đối với giai đoạn di căn, điều trị toàn thân với phác đồ có platinum đối với ung thư biểu mô tế bào vảy.

💊 Cisplatin

100mg/m2 da · Truyền tĩnh mạch ngày 1 chu kỳ 3 tuần

💊 Paclitaxel