Tài liệu trên website https://hoclamsang.vn dùng để tra cứu, phục vụ hoạt động giảng dạy và học tập, không phải là tài liệu hướng dẫn việc tự điều trị. Các hoạt động tư vấn y khoa hoặc điều trị phải có bác sĩ chuyên khoa hướng dẫn.
← Trang chủ

Toan chuyển hóa (Metabolic Acidosis)

ICD-10 · E87.2Nội tiết - Chuyển hóa, Hồi sức cấp cứu, Thận - Tiết niệu✓ Đã pre-check1493/QĐ-BYT (22/4/2015) — Hồi sức tích cực
🕒 Cập nhật: 09/11/2026 · 📚 Nguồn: 1493/QĐ-BYT (22/4/2015) — Hồi sức tích cực
🔗 Triệu chứng / hội chứng liên quan — bấm để mở cửa tiếp cận
🟡 Khó thở🟡 Đau ngực🟡 Đau đầu
📖 Tổng quan bệnh học
Định nghĩa: Toan chuyển hóa (Metabolic Acidosis) là một tình trạng rối loạn cân bằng kiềm toan trong cơ thể. Bệnh được chẩn đoán xác định chủ yếu dựa vào các xét nghiệm cận lâm sàng. Đây là một bệnh lý thuộc chuyên khoa Nội tiết - Chuyển hóa, Hồi sức cấp cứu và Thận - Tiết niệu.
Dịch tễ: Dựa trên nội dung được cung cấp, không có số liệu dịch tễ cụ thể về tỷ lệ mắc hay phân bố của bệnh toan chuyển hóa. Tuy nhiên, đây là một tình trạng bệnh lý thường gặp trong các chuyên khoa Hồi sức cấp cứu, Nội tiết - Chuyển hóa và Thận - Tiết niệu.
Cơ chế bệnh sinh: Nội dung bệnh được cung cấp không mô tả chi tiết về cơ chế bệnh sinh của toan chuyển hóa. Tuy nhiên, đây là một tình trạng rối loạn phức tạp ảnh hưởng đến cân bằng kiềm toan của cơ thể.
Phân loại: Toan chuyển hóa được phân loại dựa trên khoảng trống anion (anion gap). Có hai nhóm chính là nhiễm toan có tăng khoảng trống anion và nhiễm toan không tăng khoảng trống anion. Đối với nhóm không tăng khoảng trống anion, còn được gọi là toan chuyển hóa tăng chlo máu (hyperchloremic), có thể được phân loại thêm dựa vào nồng độ kali huyết thanh.

Bước 1. Bệnh sử và lý do đến khám

📚 Theo Y văn
  • Lý do đến khám
    • Khó thở (thở nhanh sâu, gắng sức)
    • Buồn nôn, nôn
    • Đau bụng
    • Thay đổi tri giác (lơ mơ, ngủ gà, hôn mê)
    • Mệt mỏi, yếu cơ
  • Bệnh sử/diễn tiến
    • Thời gian khởi phát và diễn biến của các triệu chứng
    • Các yếu tố khởi phát hoặc làm nặng thêm (ví dụ: tiêu chảy, nôn kéo dài, dùng thuốc, bệnh nền cấp tính)
    • Các biện pháp đã được xử trí trước đó và đáp ứng
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Harrison's Principles of Internal Medicine)
💬 Góp ý bước này

Bước 2. Tiền sử, yếu tố nguy cơ

📚 Theo Y văn
  • Bệnh nền
    • Đái tháo đường (nguy cơ toan ceton)
    • Suy thận mạn (nguy cơ toan chuyển hóa do suy thận)
    • Bệnh gan mạn (nguy cơ toan lactic)
    • Bệnh tim mạch (sốc, thiếu máu cục bộ gây toan lactic)
    • Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD - Chronic Obstructive Pulmonary Disease) có thể ảnh hưởng đến khả năng bù trừ hô hấp
    • Viêm tụy cấp
  • Thuốc
    • Metformin (nguy cơ nhiễm toan lactic)
    • Aspirin (nguy cơ nhiễm toan salicylat)
    • Thuốc ức chế carbonic anhydrase (ví dụ: Acetazolamide)
    • Thuốc nhuận tràng (gây mất bicarbonate qua đường tiêu hóa)
  • Ngộ độc
    • Methanol
    • Ethylene glycol
    • Salicylat
    • Paraldehyde
  • Tiền sử phẫu thuật
    • Đặc biệt các phẫu thuật đường tiêu hóa có thể gây mất dịch/điện giải hoặc tạo lỗ dò
  • Chế độ ăn
    • Ăn kiêng keto (có thể gây ketoacidosis)
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Harrison's Principles of Internal Medicine)
💬 Góp ý bước này

Bước 3. Triệu chứng, dấu hiệu

📋 Theo Bộ Y tế
  • Lâm sàng: không đặc hiệu
    • Ảnh hưởng trên tim mạch.
    • Giảm sức co bóp cơ tim, giảm tính dẫn truyền.
    • Giãn động mạch.
    • Hồi hộp trống ngực, đau ngực.
    • Ảnh hưởng trên hệ thần kinh.
    • Ức chế trung tâm hô hấp.
    • Giảm đáp ứng của thần kinh trung ương.
    • Đau đầu, hôn mê.
    • Ảnh hưởng đến việc gắn ô xy: giảm gắn ô xy vào Hb và giảm 2,3 DPG (giai đoạn muộn).
    • Ảnh hưởng đến chuyển hóa:
    • Phá hủy protein.
    • Kháng insulin.
    • Kích thích bài tiết cathecholamin, PTH và aldosterol.
    • Mất chất khoáng ở xương.
    • Tăng calci, kali và acid uric máu.
    • Ảnh hưởng trên tiêu hóa: nôn, giảm hấp thu ở ruột.
💬 Góp ý bước này

Bước 4. Hội chứng

📚 Theo Y văn
  • Hội chứng Kussmaul: thở nhanh, sâu, gắng sức (đáp ứng bù trừ của hô hấp với nhiễm toan chuyển hóa nặng)
  • Hội chứng rối loạn tri giác: lơ mơ, ngủ gà, hôn mê (do ảnh hưởng của pH thấp lên chức năng thần kinh trung ương)
  • Hội chứng sốc: hạ huyết áp, da lạnh ẩm, thiểu niệu, rối loạn tri giác (nếu nhiễm toan lactic do sốc)
  • Hội chứng suy thận cấp: thiểu niệu/vô niệu, phù, tăng huyết áp, rối loạn điện giải (nếu nhiễm toan do suy thận)
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Harrison's Principles of Internal Medicine)
💬 Góp ý bước này

Bước 5. Chẩn đoán phân biệt

🔀 Chẩn đoán phân biệt (bấm tên bệnh để mở bài)
Nhiễm toan hô hấp (Respiratory Acidosis) — pH thấp, PaCO2 cao, HCO3- bình thường hoặc tăng nhẹ (bù trừ). Trong khi toan chuyển hóa có PaCO2 thấp (bù trừ).
Nhiễm toan lactic do sốc (Lactic Acidosis due to Shock) — Thường có dấu hiệu sốc (hạ huyết áp, thiểu niệu, rối loạn tri giác), tăng lactate máu rõ rệt. Cần phân biệt với các nguyên nhân toan lactic khác không do sốc.
Toan ceton do đái tháo đường (Diabetic Ketoacidosis - DKA) ⏳ — Tăng đường huyết rõ rệt, ceton niệu/máu dương tính mạnh, thường có mùi hơi thở ceton.
Ngộ độc salicylat (Salicylate Poisoning) — Có thể gây nhiễm toan chuyển hóa kèm nhiễm kiềm hô hấp (kích thích trung tâm hô hấp), có tiền sử dùng salicylat liều cao, nồng độ salicylat trong máu cao.
Nhiễm toan ống thận (Renal Tubular Acidosis - RTA) — Thường là nhiễm toan chuyển hóa không tăng khoảng trống anion, có rối loạn điện giải đặc trưng (ví dụ: hạ kali máu trong RTA type 1 và 2, tăng kali máu trong RTA type 4), pH nước tiểu không phù hợp với pH máu.
💬 Góp ý bước này

Bước 6. Cận lâm sàng, xét nghiệm

📋 Theo Bộ Y tế
  • Nồng độ H+ trong máu tăng và HCO3 - giảm.
  • pH máu giảm, hoặc trong giới hạn bình thường (còn bù).
  • Cl- máu, Cl - nước tiểu.
🔬 Cận lâm sàng — theo độ đặc hiệu
🥇 Khẳng định chẩn đoán
Khí máu động mạch (Arterial Blood Gas - ABG)
pH < 7.35; HCO3- < 22 mEq/L (theo Y văn) — Xác định tình trạng toan kiềm, mức độ toan, và đáp ứng bù trừ của hô hấp (PaCO2).
Nồng độ thuốc trong máu (Salicylat, Methanol, Ethylene glycol)
Tùy loại thuốc, vượt ngưỡng độc tính (theo Y văn) — Chẩn đoán ngộ độc thuốc gây nhiễm toan.
🔬 Đặc hiệu cao
Khoảng trống Anion (Anion Gap - AG)
AG = Na+ - (Cl- + HCO3-); Bình thường: 8-12 mEq/L. Tăng AG > 12 mEq/L (theo Y văn) — Phân loại nguyên nhân nhiễm toan chuyển hóa (tăng AG hay không tăng AG).
Lactate máu
Bình thường: < 2 mmol/L. Tăng > 4 mmol/L gợi ý nhiễm toan lactic nặng (theo Y văn) — Chẩn đoán nhiễm toan lactic.
Ceton máu/niệu
Dương tính (theo Y văn) — Chẩn đoán toan ceton (đái tháo đường, đói, rượu).
📊 Hỗ trợ/gợi ý
Điện giải đồ (Na+, K+, Cl-)
Na+ (135-145 mEq/L), K+ (3.5-5.0 mEq/L), Cl- (98-106 mEq/L) (theo Y văn) — Cần thiết để tính Anion Gap và đánh giá các rối loạn điện giải kèm theo.
Glucose máu
Bình thường: 70-100 mg/dL (3.9-5.6 mmol/L). Tăng cao > 250 mg/dL (13.9 mmol/L) gợi ý toan ceton đái tháo đường (theo Y văn) — Phát hiện đái tháo đường, nguyên nhân phổ biến của toan ceton.
Chức năng thận (Creatinin, Ure)
Creatinin (0.6-1.2 mg/dL), Ure (7-20 mg/dL) (theo Y văn) — Đánh giá suy thận là nguyên nhân hoặc yếu tố góp phần.
pH nước tiểu
Bình thường: 4.5-8.0. pH nước tiểu > 5.5 trong khi có toan máu gợi ý RTA (theo Y văn) — Đánh giá khả năng bài tiết acid của thận, gợi ý nhiễm toan ống thận.
💬 Góp ý bước này

Bước 7. Chẩn đoán xác định

📋 Theo Bộ Y tế
  • Triệu chứng lâm sàng không đặc hiệu.
  • Chẩn đoán xác định dựa vào xét nghiệm
    • Nồng độ H+ trong máu tăng và HCO3 - giảm.
    • pH máu giảm, hoặc trong giới hạn bình thường (còn bù).
    • Cl- máu, Cl - nước tiểu.
📚 Theo Y văn
  • Định nghĩa: Toan chuyển hóa là một rối loạn thăng bằng kiềm toan đặc trưng bởi sự giảm nồng độ bicarbonate (HCO3-) trong huyết tương, dẫn đến giảm pH máu (nếu không có bù trừ hoàn toàn).
  • Các bước chẩn đoán:
    • Đánh giá pH máu: Nếu pH < 7.35, có toan máu.
    • Đánh giá PaCO2 và HCO3-: Nếu HCO3- < 22 mEq/L và PaCO2 giảm (bù trừ), xác định toan chuyển hóa.
    • Tính khoảng trống anion (Anion Gap - AG): AG = Na+ - (Cl- + HCO3-).
    • AG tăng (> 12 mEq/L): Gợi ý nguyên nhân tích tụ acid không bay hơi (lactic, ketoacid, ngộ độc).
    • AG bình thường (8-12 mEq/L): Gợi ý nguyên nhân mất bicarbonate hoặc tăng clo máu.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Harrison's Principles of Internal Medicine)
💬 Góp ý bước này

Bước 8. Chẩn đoán mức độ/giai đoạn

📚 Theo Y văn
  • Đánh giá mức độ nặng dựa vào pH máu và nồng độ HCO3- (từ khí máu động mạch):
    • Toan chuyển hóa nhẹ: pH 7.20-7.35, HCO3- 15-22 mEq/L.
    • Toan chuyển hóa trung bình: pH 7.10-7.19, HCO3- 10-14 mEq/L.
    • Toan chuyển hóa nặng: pH < 7.10, HCO3- < 10 mEq/L.
  • Đánh giá mức độ bù trừ hô hấp (từ khí máu động mạch):
    • Công thức Winter: PaCO2 dự kiến = 1.5 x HCO3- + 8 ± 2.
    • Nếu PaCO2 đo được thấp hơn dự kiến: có nhiễm kiềm hô hấp kèm theo.
    • Nếu PaCO2 đo được cao hơn dự kiến: có nhiễm toan hô hấp kèm theo.
  • Đánh giá khoảng trống anion (AG) và khoảng trống anion nước tiểu (Urinary Anion Gap - UAG) để phân loại nguyên nhân và mức độ rối loạn chức năng thận:
    • UAG = Na+ (nước tiểu) + K+ (nước tiểu) - Cl- (nước tiểu).
    • UAG dương tính trong nhiễm toan chuyển hóa không tăng AG gợi ý RTA type 1 hoặc 4.
    • UAG âm tính trong nhiễm toan chuyển hóa không tăng AG gợi ý mất bicarbonate qua đường tiêu hóa.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Harrison's Principles of Internal Medicine)
💬 Góp ý bước này

Bước 9. Chẩn đoán nguyên nhân

📋 Theo Bộ Y tế
  • Nhiễm toan không tăng khoảng trống anion (tăng chlo máu – hyperchloremic) có thể phân loại theo kali huyết thanh.
    • Loại có kali máu cao hoặc bình thường:
    • Giảm tiết aldosterone.
    • Nhiễm toan ống thận loại tiêm truyền tĩnh mạch.
    • Suy thận trung bình (mức lọc cầu thận > 20 ml/phút).
    • Đưa HCl vào và sau giảm CO2.
    • Loại có kali huyết thanh thấp:
    • Mất qua dạ dày - ruột do mất bicarbonat (ỉa chảy, niệu quản phân nhánh, lỗ dò mật hay tụy).
    • Các thuốc ức chế carbonic anhydrase.
    • Nhiễm toan do bệnh ống thận xa và gần.
    • Sự giảm bài tiết acid ở ống thận.
  • Nhiễm toan có tăng khoảng trống anion (anion gap)
    • Toan ceton do tăng đường huyết.
    • Nhiễm toan lactic: hậu quả của sốc, viêm tụy cấp, ngộ độc, suy gan cấp…
    • Ngộ độc thuốc (methanol salicylat, ethylen glycol, paraldehyd).
    • Toan hóa ống thận.
📚 Theo Y văn
  • Phân loại theo khoảng trống anion (Anion Gap - AG):
    • Nhiễm toan chuyển hóa tăng AG (MUDPILES/GOLDMARK):
    • M: Methanol (ngộ độc)
    • U: Uremia (suy thận nặng)
    • D: Diabetic Ketoacidosis (toan ceton đái tháo đường)
    • P: Paraldehyde (ngộ độc)
    • I: Iron, Isoniazid (ngộ độc)
    • L: Lactic Acidosis (toan lactic)
    • E: Ethylene Glycol (ngộ độc)
    • S: Salicylates (ngộ độc)
    • G: Glycols (ethylene glycol, propylene glycol)
    • O: Oxoproline (paracetamol liều cao)
    • L: L-Lactate (toan lactic type A và B)
    • D: D-Lactate (hội chứng ruột ngắn)
    • M: Methanol
    • A: Aspirin (salicylat)
    • R: Renal failure (suy thận)
    • K: Ketoacidosis
    • Nhiễm toan chuyển hóa không tăng AG (HARDASS):
    • H: Hyperalimentation (dinh dưỡng qua đường tĩnh mạch)
    • A: Acetazolamide (thuốc lợi tiểu)
    • R: Renal Tubular Acidosis (nhiễm toan ống thận)
    • D: Diarrhea (tiêu chảy)
    • A: Adrenal insufficiency (suy vỏ thượng thận)
    • S: Saline infusion (truyền dịch muối sinh lý quá mức)
    • S: Spironolactone (thuốc lợi tiểu giữ kali)
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Harrison's Principles of Internal Medicine, UpToDate)
💬 Góp ý bước này

Bước 10. Điều trị

📋 Theo Bộ Y tế
  • Nguyên tắc xử trí
    • Điều trị nguyên nhân. điều trị nhiễm toan phải lưu ý thời gian diễn ra các rối loạn thăng bằng kiềm toan.
    • Ví dụ, nhiễm toan xe ton thường diễn ra trong thời gian ngắn thì biện pháp bù trừ tối đa bằng hô hấp là an toàn nhất. Ngược lại, đối với các trường hợp nhiễm toan mạn tính (như suy thận…) các điều trị nhằm khôi phục sự chênh lệch các ion mạnh (Strong ion diffirence – SID).
  • Các biện pháp xử trí
    • Natribicarbonate: dùng natribicarbonate là đơn giản và hiệu quả nhất.
    • Nếu nhẹ chỉ cần cho uống natribicarbonate 1g có 12 mmol natribicarbonate.
    • pH < 7,20 cần phải bù bicarbonate tĩnh mạch được tính theo công thức: [ 3HCO] thiếu = PKg x (0,4) x ([ 3HCO]cần đạt - [ 3HCO] đo được) Nửa số thiếu hụt tính được có thể bù trong 3 - 4 giờ nếu không có suy tim nặng. Các loại dung dịch natribicarbonate được dùng 14%, 42% và 84%.
    • Riêng trong nhiễm toan – xeton do đái tháo đường không nên bù bằng Bicacbonat, chỉ cần truyền đủ dịch nhanh để đào thải axit betahydroxybutyric và dùng insulin đúng và kịp thời là đủ.
    • THAM:
    • Là một chất nhận ion H +được chỉ định khi nhiễm toan chuyển hóa có tăng natri máu chống chỉ định với natribicarbonate. Tuy nhiên, nó có thể gây ức chế trung tâm hô hấp, hạ đường huyết và hoại tử gan nặng.
    • Điều trị nhiễm toan chuyển hóa không tăng khoảng trống anion (tăng chlo máu).
    • Lọc máu ngoài thận: Trong trường hợp suy thận nhưng có dị hóa mạnh làm ure máu, creatinin hoặc kali máu tăng nhanh và không đào thải được các gốc axit phải chỉ định lọc máu.
💊 Điều trị — nhóm theo cơ chế (thuốc cùng nhóm thay thế được nhau)
💊 Liều tham khảo
Liều dưới đây chỉ để học/định hướng — luôn đối chiếu phác đồ hiện hành, cân nặng và chức năng gan–thận trước khi dùng.
📚 Bối cảnh: Mục tiêu chính trong điều trị toan chuyển hóa là điều trị nguyên nhân cơ bản. Bù bicarbonate chỉ được xem xét trong các trường hợp toan chuyển hóa nặng (pH < 7.1-7.2) hoặc khi có rối loạn chức năng cơ quan nghiêm trọng do toan máu. Cần thận trọng khi bù bicarbonate vì có thể gây quá tải dịch, tăng natri máu, hạ kali máu, và toan nội bào nghịch lý.
Bù kiềm
⚙ Cung cấp ion bicarbonate (HCO3-) để trung hòa acid và tăng pH máu.
💊 Natri bicarbonate (Sodium Bicarbonate)
Uống: 1g (tương đương 12 mmol bicarbonate) cho trường hợp nhẹ. Tiêm tĩnh mạch: Liều tính theo công thức [HCO3-] thiếu = P (kg) x 0.4 x ([HCO3-] cần đạt - [HCO3-] đo được). Bù 1/2 lượng thiếu hụt tính được trong 3-4 giờ. · Uống hoặc tiêm tĩnh mạch (dung dịch 1.4%, 4.2%, 8.4%).
💊 Tromethamine (THAM)
(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Tiêm tĩnh mạch.
↔ Natri bicarbonate là lựa chọn đầu tay. THAM được dùng khi có tăng natri máu hoặc chống chỉ định với natri bicarbonate, nhưng cần theo dõi chặt chẽ tác dụng phụ (ức chế hô hấp, hạ đường huyết, hoại tử gan).
Điều trị nguyên nhân cụ thể
⚙ Giải quyết căn nguyên gây nhiễm toan.
💊 Insulin
(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Tiêm tĩnh mạch.
💊 Dịch truyền tĩnh mạch (ví dụ: dung dịch muối sinh lý 0.9%)
(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Tiêm tĩnh mạch.
↔ Điều trị nguyên nhân là quan trọng nhất. Ví dụ, trong toan ceton đái tháo đường, insulin và bù dịch là chính, không nên bù bicarbonate trừ khi pH cực thấp. Trong nhiễm toan lactic, điều trị sốc và nguyên nhân gây thiếu oxy là ưu tiên.
Lọc máu ngoài thận
⚙ Loại bỏ các chất độc, acid và điều chỉnh rối loạn điện giải, kiềm toan khi chức năng thận suy giảm nặng hoặc ngộ độc.
↔ Chỉ định trong suy thận nặng, ngộ độc thuốc (methanol, ethylene glycol, salicylat), nhiễm toan lactic nặng không đáp ứng điều trị nội khoa, hoặc quá tải dịch/điện giải nghiêm trọng. Các phương pháp bao gồm lọc máu cấp cứu (hemodialysis) hoặc lọc màng bụng (peritoneal dialysis).
⚕️ Khuyến cáo BHYT: Khi kê đơn, đối chiếu Danh mục & điều kiện/tỷ lệ thanh toán theo Thông tư 20/2022/TT-BYT (áp dụng cùng TT 37/2024/TT-BYT từ 01/01/2025). Thuốc điều trị đích/miễn dịch/giá cao thường có ĐIỀU KIỆN chi trả — cần kiểm tra trước khi kê.
💬 Góp ý bước này

Bước 11. Chống chỉ định, điều chỉnh theo bệnh kèm

📋 Theo Bộ Y tế
  • Riêng trong nhiễm toan – xeton do đái tháo đường không nên bù bằng Bicacbonat, chỉ cần truyền đủ dịch nhanh để đào thải axit betahydroxybutyric và dùng insulin đúng và kịp thời là đủ.
  • THAM được chỉ định khi nhiễm toan chuyển hóa có tăng natri máu chống chỉ định với natribicarbonate. Tuy nhiên, nó có thể gây ức chế trung tâm hô hấp, hạ đường huyết và hoại tử gan nặng.
📚 Theo Y văn
  • Chống chỉ định bù bicarbonate:
    • Toan ceton đái tháo đường (trừ khi pH cực thấp < 6.9-7.0 và có rối loạn huyết động nặng).
    • Nhiễm toan lactic nhẹ đến trung bình (ưu tiên điều trị nguyên nhân).
    • Toan chuyển hóa mạn tính không triệu chứng.
  • Thận trọng khi bù bicarbonate:
    • Bệnh nhân suy tim: nguy cơ quá tải dịch và natri.
    • Hạ kali máu: bicarbonate làm kali di chuyển vào nội bào, có thể làm nặng thêm hạ kali máu.
    • Tăng natri máu: bicarbonate chứa natri, có thể làm tăng natri máu.
    • Toan nội bào nghịch lý: CO2 được tạo ra từ phản ứng bicarbonate có thể khuếch tán vào tế bào nhanh hơn HCO3-, làm toan hóa nội bào.
  • Điều chỉnh theo bệnh kèm:
    • Suy thận: Cần điều chỉnh liều thuốc, cân nhắc lọc máu sớm.
    • Bệnh gan: Cẩn trọng với THAM do nguy cơ hoại tử gan.
    • Bệnh phổi: Theo dõi chức năng hô hấp, đặc biệt khi dùng THAM.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Harrison's Principles of Internal Medicine, UpToDate)
💬 Góp ý bước này

Bước 12. Theo dõi đáp ứng

📚 Theo Y văn
  • Theo dõi khí máu động mạch (ABG) định kỳ:
    • pH máu, HCO3-, PaCO2 để đánh giá hiệu quả điều trị và mức độ bù trừ.
    • Tần suất: Mỗi 2-4 giờ trong giai đoạn cấp, sau đó giãn ra khi tình trạng ổn định.
  • Theo dõi điện giải đồ (Na+, K+, Cl-) và glucose máu:
    • Đánh giá các rối loạn điện giải kèm theo (đặc biệt kali máu) và điều chỉnh kịp thời.
    • Theo dõi đường huyết trong toan ceton đái tháo đường.
  • Theo dõi chức năng thận (Creatinin, Ure) và lượng nước tiểu:
    • Đánh giá chức năng thận và nguy cơ quá tải dịch.
  • Theo dõi dấu hiệu sinh tồn và tình trạng lâm sàng:
    • Mạch, huyết áp, nhịp thở, tri giác, mức độ khó thở, buồn nôn/nôn.
    • Cải thiện các triệu chứng lâm sàng là dấu hiệu quan trọng của đáp ứng điều trị.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Harrison's Principles of Internal Medicine, UpToDate)
💬 Góp ý bước này

Bước 13. Biến chứng

📚 Theo Y văn
  • Biến chứng cấp tính của nhiễm toan chuyển hóa:
    • Rối loạn nhịp tim: đặc biệt khi pH < 7.1, tăng nguy cơ rung thất.
    • Giảm sức co bóp cơ tim: dẫn đến suy tim, sốc.
    • Hạ huyết áp: do giãn mạch và giảm đáp ứng với catecholamine.
    • Phù não: đặc biệt khi bù bicarbonate quá nhanh trong toan ceton đái tháo đường.
    • Tăng kali máu: do kali di chuyển ra khỏi tế bào.
    • Hạ kali máu: có thể xảy ra khi điều trị (bù bicarbonate, insulin).
    • Suy hô hấp: do mệt cơ hô hấp khi bù trừ kéo dài.
  • Biến chứng liên quan đến điều trị:
    • Quá tải dịch và natri: do bù bicarbonate.
    • Toan nội bào nghịch lý: do CO2 khuếch tán nhanh vào tế bào.
    • Hạ đường huyết: do dùng THAM hoặc insulin quá liều.
    • Hoại tử gan: do THAM.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Harrison's Principles of Internal Medicine, UpToDate)
💬 Góp ý bước này

Bước 14. Chuyển tuyến, cờ đỏ

📚 Theo Y văn
  • Cờ đỏ (cần can thiệp khẩn cấp hoặc chuyển tuyến):
    • Nhiễm toan chuyển hóa nặng (pH < 7.1) không đáp ứng với điều trị ban đầu.
    • Rối loạn huyết động (sốc, hạ huyết áp nặng) kèm nhiễm toan.
    • Rối loạn tri giác nặng (hôn mê).
    • Tăng kali máu đe dọa tính mạng.
    • Ngộ độc thuốc gây nhiễm toan nặng (methanol, ethylene glycol) cần lọc máu khẩn cấp.
    • Suy thận cấp tiến triển nhanh hoặc suy thận mạn giai đoạn cuối có nhiễm toan nặng.
    • Biến chứng nặng (rối loạn nhịp tim, phù não).
  • Chỉ định chuyển tuyến:
    • Bệnh nhân cần các phương pháp điều trị chuyên sâu không có sẵn tại cơ sở (ví dụ: lọc máu cấp cứu).
    • Bệnh nhân có bệnh nền phức tạp cần quản lý bởi chuyên khoa sâu (ví dụ: nội tiết, thận, hồi sức).
    • Khi chẩn đoán nguyên nhân khó khăn và cần các xét nghiệm chuyên biệt.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Harrison's Principles of Internal Medicine, UpToDate)
💬 Góp ý bước này
⭐ Bài này với bạn thế nào?
Hữu ích
Dễ sử dụng
Trình bày học thuật
Thấy bài hữu ích? Gửi cho bạn cùng lớp.