Tài liệu trên website https://hoclamsang.vn dùng để tra cứu, phục vụ hoạt động giảng dạy và học tập, không phải là tài liệu hướng dẫn việc tự điều trị. Các hoạt động tư vấn y khoa hoặc điều trị phải có bác sĩ chuyên khoa hướng dẫn.
← Trang chủ

Rối loạn phân liệt cảm xúc

ICD-10 · F25Tâm thần✓ Đã pre-checkChuyên khoa2058/QĐ-BYT (14/5/2020) — Một số rối loạn tâm thần thường gặp
🕒 Cập nhật: 09/11/2026 · 📚 Nguồn: 2058/QĐ-BYT (14/5/2020) — Một số rối loạn tâm thần thường gặp
📖 Tổng quan bệnh học
Định nghĩa: Rối loạn phân liệt cảm xúc là một bệnh lý tâm thần được phân loại theo mã ICD-10 là F25. Bệnh đặc trưng bởi sự hiện diện đồng thời của các triệu chứng cảm xúc và triệu chứng phân liệt. Để chẩn đoán, các triệu chứng phân liệt cần biểu hiện rõ ràng trong ít nhất hai tuần. Việc chẩn đoán dựa trên các tiêu chuẩn cụ thể cho rối loạn phân liệt cảm xúc.
Dịch tễ: Dựa trên nội dung được cung cấp, không có số liệu dịch tễ cụ thể về tỷ lệ mắc hay phân bố của rối loạn phân liệt cảm xúc được nêu rõ. Tuy nhiên, các yếu tố nguy cơ và tiền sử gia đình được đề cập như những khía cạnh cần xem xét trong bệnh học của rối loạn này.
Cơ chế bệnh sinh: Cơ chế bệnh sinh của rối loạn phân liệt cảm xúc hiện vẫn chưa được xác định rõ ràng. Mặc dù vậy, các yếu tố nguy cơ và tiền sử gia đình được ghi nhận là những khía cạnh có thể liên quan đến sự phát triển của bệnh.
Phân loại: Rối loạn phân liệt cảm xúc được phân loại theo các thể bệnh lâm sàng dựa trên hệ thống ICD-10. Việc phân loại này giúp định hướng chẩn đoán và quản lý bệnh theo các tiêu chuẩn quốc tế.

Bước 1. Bệnh sử và lý do đến khám

📋 Theo Bộ Y tế
  • Lý do đến khám
    • Các triệu chứng cảm xúc (hưng cảm, trầm cảm) và triệu chứng phân liệt xuất hiện rõ rệt, đồng thời hoặc cách nhau vài ngày trong cùng một giai đoạn.
  • Bệnh sử/diễn tiến
    • Bệnh diễn biến thành từng đợt, giữa các đợt bệnh thuyên giảm, có khuynh hướng mạn tính.
💬 Góp ý bước này

Bước 2. Tiền sử, yếu tố nguy cơ

📋 Theo Bộ Y tế
  • Yếu tố nguy cơ
    • Di truyền
    • Miễn dịch
    • Nhiễm độc
  • Tiền sử gia đình
    • Nguy cơ mắc rối loạn phân liệt cảm xúc tăng ở những người trong gia đình có người bị tâm thần phân liệt, rối loạn phân liệt cảm xúc, rối loạn cảm xúc lưỡng cực.
💬 Góp ý bước này

Bước 3. Triệu chứng, dấu hiệu

📋 Theo Bộ Y tế
  • Triệu chứng cảm xúc và phân liệt
    • Các triệu chứng cảm xúc (hưng cảm, trầm cảm) và triệu chứng phân liệt xuất hiện rõ rệt, đồng thời hoặc cách nhau vài ngày trong cùng một giai đoạn.
  • Các triệu chứng phân liệt (biểu hiện rõ trong ít nhất 2 tuần)
    • Tư duy vang thành tiếng, tư duy bị áp đặt hoặc bị đánh cắp, bị phát thanh.
    • Hoang tưởng bị kiểm tra, bị chi phối, bị động.
    • Ảo thanh bàn luận, bình luận về bệnh nhân hoặc các ảo thanh xuất phát từ các cơ quan bộ phận của cơ thể.
    • Các loại hoang tưởng dai dẳng khác không thích hợp về mặt văn hóa hoặc hoàn toàn không có được.
    • Ngôn ngữ không thích hợp hoặc không liên quan, hoặc thường sử dụng ngôn ngữ bịa đặt.
    • Có sự biểu hiện thường xuyên hoặc gián đoạn của một số dạng của hành vi căng trương lực: Giữ nguyên dáng, uốn sáp, phủ định.
📚 Theo Y văn
  • Triệu chứng hưng cảm (theo tiêu chuẩn rối loạn hưng cảm F30.1/F31.1)
    • Khí sắc tăng cao, bực bội hoặc dễ cáu kỉnh bất thường và dai dẳng.
    • Tăng hoạt động có mục đích hoặc kích động tâm thần vận động.
    • Tăng lòng tự trọng hoặc ý tưởng tự cao.
    • Giảm nhu cầu ngủ (cảm thấy nghỉ ngơi sau vài giờ ngủ).
    • Nói nhiều hơn bình thường hoặc nói liên tục.
    • Tư duy phi tán hoặc cảm giác các ý tưởng đua nhau trong đầu.
    • Dễ bị phân tâm (chú ý dễ dàng bị chuyển hướng bởi các kích thích không quan trọng hoặc không liên quan).
    • Tham gia quá mức vào các hoạt động có khả năng gây hậu quả đau khổ (ví dụ: mua sắm vô độ, hành vi tình dục bừa bãi, đầu tư kinh doanh dại dột).
  • Triệu chứng trầm cảm (theo tiêu chuẩn rối loạn trầm cảm F31.3, F31.4, F32.1 hoặc F32.2)
    • Khí sắc trầm buồn, trống rỗng hoặc dễ cáu kỉnh hầu hết thời gian trong ngày, gần như mỗi ngày.
    • Giảm đáng kể hứng thú hoặc niềm vui trong tất cả hoặc hầu hết các hoạt động.
    • Giảm cân đáng kể khi không ăn kiêng hoặc tăng cân, hoặc giảm/tăng cảm giác thèm ăn.
    • Mất ngủ hoặc ngủ nhiều gần như mỗi ngày.
    • Kích động hoặc chậm chạp tâm thần vận động gần như mỗi ngày.
    • Mệt mỏi hoặc mất năng lượng gần như mỗi ngày.
    • Cảm giác vô dụng hoặc tội lỗi quá mức hoặc không thích hợp.
    • Giảm khả năng suy nghĩ hoặc tập trung, hoặc không quyết đoán.
    • Ý tưởng tái diễn về cái chết, ý tưởng tự sát không có kế hoạch cụ thể, hoặc có kế hoạch tự sát, hoặc đã cố gắng tự sát.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: DSM-5 - Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, 5th Edition)
💬 Góp ý bước này

Bước 4. Hội chứng

📚 Theo Y văn
  • Hội chứng loạn thần
    • Tư duy vang thành tiếng, tư duy bị áp đặt hoặc bị đánh cắp, bị phát thanh.
    • Hoang tưởng bị kiểm tra, bị chi phối, bị động.
    • Ảo thanh bàn luận, bình luận về bệnh nhân hoặc các ảo thanh xuất phát từ các cơ quan bộ phận của cơ thể.
    • Các loại hoang tưởng dai dẳng khác không thích hợp về mặt văn hóa hoặc hoàn toàn không có được.
    • Ngôn ngữ không thích hợp hoặc không liên quan, hoặc thường sử dụng ngôn ngữ bịa đặt.
    • Hành vi căng trương lực: Giữ nguyên dáng, uốn sáp, phủ định.
  • Hội chứng hưng cảm
    • Khí sắc tăng cao, bực bội hoặc dễ cáu kỉnh bất thường và dai dẳng.
    • Tăng hoạt động có mục đích hoặc kích động tâm thần vận động.
    • Tăng lòng tự trọng hoặc ý tưởng tự cao.
    • Giảm nhu cầu ngủ.
    • Nói nhiều hơn bình thường hoặc nói liên tục.
    • Tư duy phi tán hoặc cảm giác các ý tưởng đua nhau trong đầu.
    • Dễ bị phân tâm.
    • Tham gia quá mức vào các hoạt động có khả năng gây hậu quả đau khổ.
  • Hội chứng trầm cảm
    • Khí sắc trầm buồn, trống rỗng hoặc dễ cáu kỉnh.
    • Giảm đáng kể hứng thú hoặc niềm vui trong tất cả hoặc hầu hết các hoạt động.
    • Giảm cân đáng kể hoặc tăng cân, hoặc giảm/tăng cảm giác thèm ăn.
    • Mất ngủ hoặc ngủ nhiều.
    • Kích động hoặc chậm chạp tâm thần vận động.
    • Mệt mỏi hoặc mất năng lượng.
    • Cảm giác vô dụng hoặc tội lỗi quá mức hoặc không thích hợp.
    • Giảm khả năng suy nghĩ hoặc tập trung, hoặc không quyết đoán.
    • Ý tưởng tái diễn về cái chết, ý tưởng tự sát.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: DSM-5 - Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, 5th Edition)
💬 Góp ý bước này

Bước 5. Chẩn đoán phân biệt

📋 Theo Bộ Y tế
  • Tâm thần phân liệt
    • Điểm phân biệt: Bệnh nhân có các triệu chứng loạn thần như hoang tưởng, ảo giác đặc trưng của tâm thần phân liệt, tuy nhiên không có các triệu chứng cảm xúc (trầm cảm, hưng cảm) điển hình xuất hiện đồng thời.
  • Rối loạn cảm xúc lưỡng cực có triệu chứng loạn thần
    • Điểm phân biệt: Bệnh nhân có các triệu chứng cảm xúc (trầm cảm, hưng cảm) điển hình, tuy nhiên không có các triệu chứng loạn thần (hoang tưởng, ảo giác) điển hình của tâm thần phân liệt.
🔀 Chẩn đoán phân biệt (bấm tên bệnh để mở bài)
Tâm thần phân liệt — Không có các triệu chứng cảm xúc (trầm cảm, hưng cảm) điển hình xuất hiện đồng thời với triệu chứng loạn thần.
Rối loạn cảm xúc lưỡng cực có triệu chứng loạn thần — Không có các triệu chứng loạn thần (hoang tưởng, ảo giác) điển hình của tâm thần phân liệt tồn tại độc lập với giai đoạn cảm xúc.
Rối loạn loạn thần do chất (Substance-induced Psychotic Disorder) — Triệu chứng loạn thần xuất hiện trong hoặc ngay sau khi nhiễm độc/cai chất. Cần tiền sử sử dụng chất và xét nghiệm sàng lọc chất.
Rối loạn loạn thần do bệnh lý cơ thể khác (Psychotic Disorder Due to Another Medical Condition) — Triệu chứng loạn thần là hậu quả trực tiếp của một bệnh lý cơ thể. Cần khám thực thể và cận lâm sàng để loại trừ.
Rối loạn trầm cảm nặng có đặc điểm loạn thần (Major Depressive Disorder with Psychotic Features) — Triệu chứng loạn thần chỉ xuất hiện trong giai đoạn trầm cảm và thường phù hợp với khí sắc. Trong rối loạn phân liệt cảm xúc, triệu chứng loạn thần có thể tồn tại độc lập hoặc không phù hợp với khí sắc.
📚 Theo Y văn
  • Rối loạn loạn thần do chất (Substance-induced Psychotic Disorder)
    • Điểm phân biệt: Triệu chứng loạn thần xuất hiện trong hoặc ngay sau khi nhiễm độc hoặc cai chất. Cần khai thác tiền sử sử dụng chất và thực hiện xét nghiệm sàng lọc chất để phân biệt.
  • Rối loạn loạn thần do bệnh lý cơ thể khác (Psychotic Disorder Due to Another Medical Condition)
    • Điểm phân biệt: Triệu chứng loạn thần là hậu quả trực tiếp của một bệnh lý cơ thể (ví dụ: u não, động kinh, bệnh tuyến giáp, nhiễm trùng hệ thần kinh trung ương). Cần khám thực thể kỹ lưỡng và thực hiện các cận lâm sàng phù hợp (CT/MRI sọ não, xét nghiệm hormone, xét nghiệm viêm nhiễm) để loại trừ.
  • Rối loạn trầm cảm nặng có đặc điểm loạn thần (Major Depressive Disorder with Psychotic Features)
    • Điểm phân biệt: Các triệu chứng loạn thần chỉ xuất hiện trong giai đoạn trầm cảm nặng và thường phù hợp với khí sắc (ví dụ: hoang tưởng tội lỗi, nghèo đói). Trong rối loạn phân liệt cảm xúc, các triệu chứng loạn thần có thể tồn tại độc lập với giai đoạn cảm xúc hoặc không phù hợp với khí sắc.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: DSM-5 - Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, 5th Edition)
💬 Góp ý bước này

Bước 6. Cận lâm sàng, xét nghiệm

📋 Theo Bộ Y tế
  • Các xét nghiệm cơ bản
    • Xét nghiệm máu: huyết học, sinh hoá, vi sinh (VFB, VGC, HIV)
    • Xét nghiệm nước tiểu
    • Xét nghiệm tìm chất ma tuý
    • Huyết thanh chẩn đoán giang mai
  • Chẩn đoán hình ảnh, thăm dò chức năng
    • XQ tim phổi
    • Siêu âm ổ bụng
    • Điện não đồ (EEG)
    • Điện tâm đồ (ECG)
    • Lưu huyết não
    • Siêu âm Doppler xuyên sọ
    • Siêu âm tuyến giáp (trong một số trường hợp)
    • CT scanner sọ não (trong một số trường hợp)
    • MRI sọ não (trong một số trường hợp)
  • Các trắc nghiệm tâm lý
    • Trắc nghiệm tâm lý đánh giá triệu chứng dương tính và âm tính PANSS (Positive and Negative Syndrome Scale)
    • Trắc nghiệm nhân cách: EPI (Eysenck Personality Inventory), MMPI (Minnesota Multiphasic Personality Inventory)
    • Trắc nghiệm tâm lý: BDI (Beck Depression Inventory), Zung (Zung Self-Rating Depression Scale), HDRS (Hamilton Depression Rating Scale), HARS (Hamilton Anxiety Rating Scale), HAD (Hospital Anxiety and Depression Scale), MMSE (Mini-Mental State Examination), Young (Young Mania Rating Scale), MDQ (Mood Disorder Questionnaire)
🔬 Cận lâm sàng — theo độ đặc hiệu
📊 Hỗ trợ/gợi ý
Xét nghiệm tìm chất ma tuý
Âm tính (theo Y văn) — Loại trừ rối loạn loạn thần do chất.
Điện não đồ (EEG)
Bình thường hoặc không có sóng động kinh (theo Y văn) — Loại trừ các bệnh lý thần kinh như động kinh, giúp phân biệt với các rối loạn tâm thần.
Lưu huyết não, siêu âm Doppler xuyên sọ
Bình thường (theo Y văn) — Đánh giá tuần hoàn não, loại trừ các bệnh lý mạch máu não.
Siêu âm tuyến giáp
Bình thường (theo Y văn) — Loại trừ các bệnh lý tuyến giáp có thể gây triệu chứng tâm thần.
CT scanner sọ não, MRI sọ não
Bình thường hoặc không có tổn thương cấu trúc (theo Y văn) — Loại trừ các tổn thương cấu trúc não (u, xuất huyết, nhồi máu) gây triệu chứng tâm thần.
Trắc nghiệm tâm lý (PANSS, BDI, Zung, HDRS, HARS, HAD, MMSE, Young, MDQ)
Điểm số thay đổi tùy thang đo và mức độ nặng (theo Y văn) — Đánh giá mức độ nặng của triệu chứng loạn thần, trầm cảm, hưng cảm, lo âu, suy giảm nhận thức; theo dõi đáp ứng điều trị.
Trắc nghiệm nhân cách (EPI, MMPI)
Điểm số thay đổi tùy thang đo (theo Y văn) — Đánh giá các đặc điểm nhân cách, hỗ trợ chẩn đoán phân biệt và lập kế hoạch điều trị.
🔍 Tầm soát
Xét nghiệm máu (huyết học, sinh hoá)
Trong giới hạn bình thường (theo Y văn) — Loại trừ các nguyên nhân thực thể gây triệu chứng tâm thần, đánh giá chức năng cơ quan, theo dõi tác dụng phụ của thuốc.
Xét nghiệm vi sinh (VFB, VGC, HIV)
Âm tính (theo Y văn) — Loại trừ các bệnh nhiễm trùng có thể gây triệu chứng tâm thần.
Xét nghiệm nước tiểu
Trong giới hạn bình thường (theo Y văn) — Đánh giá chức năng thận, loại trừ nhiễm trùng đường tiết niệu.
Huyết thanh chẩn đoán giang mai
Âm tính (theo Y văn) — Loại trừ giang mai thần kinh gây triệu chứng tâm thần.
XQ tim phổi, siêu âm ổ bụng
Bình thường (theo Y văn) — Loại trừ các bệnh lý nội khoa có thể ảnh hưởng đến tình trạng tâm thần hoặc là chống chỉ định điều trị.
Điện tâm đồ (ECG)
Bình thường (theo Y văn) — Đánh giá chức năng tim, đặc biệt quan trọng trước khi sử dụng một số thuốc hướng thần có thể ảnh hưởng đến tim (ví dụ: kéo dài QT).
💬 Góp ý bước này

Bước 7. Chẩn đoán xác định

📋 Theo Bộ Y tế
  • Tiêu chuẩn chẩn đoán rối loạn phân liệt cảm xúc
    • Đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn đối với rối loạn cảm xúc (F30, F31, F32) mức độ trung bình hoặc nặng.
    • Các triệu chứng của ít nhất một trong các nhóm sau biểu hiện rõ trong ít nhất 2 tuần:
    • Tư duy vang thành tiếng, tư duy bị áp đặt hoặc bị đánh cắp, bị phát thanh.
    • Hoang tưởng bị kiểm tra, bị chi phối, bị động.
    • Ảo thanh bàn luận, bình luận về bệnh nhân hoặc các ảo thanh xuất phát từ các cơ quan bộ phận của cơ thể.
    • Các loại hoang tưởng dai dẳng khác không thích hợp về mặt văn hóa hoặc hoàn toàn không có được.
    • Ngôn ngữ không thích hợp hoặc không liên quan, hoặc thường sử dụng ngôn ngữ bịa đặt.
    • Có sự biểu hiện thường xuyên hoặc gián đoạn của một số dạng của hành vi căng trương lực: Giữ nguyên dáng, uốn sáp, phủ định.
    • Các triệu chứng này không thể gắn cho các rối loạn tâm thần thực tổn, hoặc liên quan đến các chất tác động tâm thần.
💬 Góp ý bước này

Bước 8. Chẩn đoán mức độ/giai đoạn

📋 Theo Bộ Y tế
  • Các thể bệnh lâm sàng theo ICD-10
    • Rối loạn phân liệt cảm xúc, loại hưng cảm (Schizoaffective disorder, manic type): Đáp ứng tiêu chuẩn chung rối loạn phân liệt cảm xúc và tiêu chuẩn rối loạn hưng cảm (F30.1 hoặc F31.1).
    • Rối loạn phân liệt cảm xúc, loại trầm cảm (Schizoaffective disorder, depressive type): Đáp ứng tiêu chuẩn chung rối loạn phân liệt cảm xúc và tiêu chuẩn rối loạn trầm cảm ít nhất ở mức độ trung bình hoặc nặng (F31.3, F31.4, F32.1 hoặc F32.2).
    • Rối loạn phân liệt cảm xúc, loại hỗn hợp (Schizoaffective disorder, mixed type): Đáp ứng tiêu chuẩn chung rối loạn phân liệt cảm xúc và tiêu chuẩn rối loạn cảm xúc lưỡng cực hỗn hợp (F31.6).
    • Rối loạn phân liệt cảm xúc khác, rối loạn phân liệt cảm xúc, không biệt định.
📚 Theo Y văn
  • Thăm dò xác định mức độ/giai đoạn
    • Đánh giá lâm sàng: Dựa trên quan sát, phỏng vấn bệnh nhân và người nhà để xác định sự hiện diện, cường độ và thời gian của các triệu chứng loạn thần và cảm xúc.
    • Sử dụng các thang đánh giá tâm lý: Các thang như PANSS (Positive and Negative Syndrome Scale) để đánh giá triệu chứng loạn thần, HDRS (Hamilton Depression Rating Scale) hoặc BDI (Beck Depression Inventory) cho trầm cảm, và Young Mania Rating Scale (YMRS) cho hưng cảm, giúp định lượng mức độ nặng của các triệu chứng và phân loại thể bệnh.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Kaplan & Sadock's Comprehensive Textbook of Psychiatry)
💬 Góp ý bước này

Bước 9. Chẩn đoán nguyên nhân

📋 Theo Bộ Y tế
  • Nguyên nhân chưa được xác định rõ ràng
    • Bệnh nguyên, bệnh sinh của rối loạn phân liệt cảm xúc vẫn chưa được xác định rõ ràng.
    • Được xếp vào nhóm các bệnh nội sinh.
    • Có vai trò của nhiều yếu tố: di truyền, miễn dịch, nhiễm độc.
💬 Góp ý bước này

Bước 10. Điều trị

📋 Theo Bộ Y tế
  • Nguyên tắc điều trị
    • Phát hiện và điều trị sớm, tập trung vào liệu pháp hóa dược và tâm lý liệu pháp.
    • Hóa dược liệu pháp có vai trò quan trọng, cần phối hợp nhiều liệu pháp điều trị: tâm lý, lao động và tái thích ứng xã hội.
    • Đơn trị liệu trước, khi đáp ứng kém hoặc không có đáp ứng thì sử dụng đa trị liệu phối hợp.
    • Theo dõi chặt chẽ quá trình sử dụng thuốc để phát hiện và xử trí kịp thời các tác dụng phụ của thuốc.
    • Giáo dục gia đình, cộng đồng thay đổi thái độ đối với bệnh nhân (tránh mặc cảm, kì thị người bệnh).
    • Phối hợp chặt chẽ giữa thầy thuốc, gia đình và cộng đồng trong việc chăm sóc bệnh nhân.
    • Phát hiện và giải quyết kịp thời các yếu tố thúc đẩy bệnh tái phát.
    • Điều trị duy trì sau giai đoạn cấp, quản lý, theo dõi phòng tái phát tại cộng đồng.
  • Sơ đồ/phác đồ điều trị
    • Liệu pháp hóa dược + liệu pháp tâm lý.
💊 Điều trị — nhóm theo cơ chế (thuốc cùng nhóm thay thế được nhau)
💊 Liều tham khảo
Liều dưới đây chỉ để học/định hướng — luôn đối chiếu phác đồ hiện hành, cân nặng và chức năng gan–thận trước khi dùng.
📚 Bối cảnh: Điều trị rối loạn phân liệt cảm xúc thường bao gồm sự kết hợp của thuốc chống loạn thần (antipsychotics), thuốc ổn định khí sắc (mood stabilizers) và/hoặc thuốc chống trầm cảm (antidepressants), cùng với liệu pháp tâm lý. Mục tiêu điều trị là kiểm soát triệu chứng cấp tính, ngăn ngừa tái phát và cải thiện chức năng xã hội, nghề nghiệp. Lựa chọn thuốc phụ thuộc vào thể bệnh (hưng cảm, trầm cảm, hỗn hợp) và các triệu chứng nổi trội. Điều trị duy trì là cần thiết để phòng ngừa tái phát.
Thuốc an thần kinh (Antipsychotics)
⚙ Chủ yếu tác động lên hệ thống dopamine và serotonin trong não để giảm các triệu chứng loạn thần như hoang tưởng, ảo giác và rối loạn tư duy. Có thể chia thành cổ điển (thế hệ 1) và không điển hình (thế hệ 2).
💊 Chlorpromazin
50-250mg/24 giờ · Uống (viên 25mg), Tiêm (ống 25mg)
💊 Levomepromazin
25-250mg/24 giờ · Uống (viên 25mg)
💊 Haloperidol
5-30mg/24 giờ · Uống (viên 1,5mg, 5mg), Tiêm (ống 5mg)
💊 Thioridazin
100-300mg/ngày · Uống (viên 50mg)
💊 Amisulpirid
200-800mg/24 giờ · Uống (viên 50mg, 200mg, 400mg)
💊 Clozapin
50-800mg/24 giờ · Uống (viên 25mg, 100mg)
💊 Risperidon
1-12mg/24 giờ · Uống (viên 1mg, 2mg)
💊 Olanzapin
5-30mg/24 giờ · Uống (viên 5mg, 10mg)
💊 Quetiapin
600-800 mg/ngày · Uống (viên 50mg, 200mg, 300mg)
💊 Aripiprazol
10-15 mg/ngày (tối đa 30 mg/ngày) · Uống (viên 5mg, 10mg, 15mg, 30mg)
↔ Các thuốc trong nhóm này có thể thay thế nhau tùy thuộc vào đáp ứng của bệnh nhân, tác dụng phụ và thể bệnh. Liều sử dụng có thể cao hơn tùy thuộc tình trạng bệnh và đáp ứng của bệnh nhân.
Thuốc chống trầm cảm (Antidepressants)
⚙ Tăng nồng độ các chất dẫn truyền thần kinh như serotonin, norepinephrine, dopamine trong não để cải thiện khí sắc, giảm lo âu và các triệu chứng trầm cảm khác.
💊 Fluoxetin
10-40 mg/ngày · Uống (viên 20mg)
💊 Paroxetin
20-60mg/ngày · Uống (viên 20mg)
💊 Sertralin
50-200mg/ngày · Uống (viên 50mg)
💊 Fluvoxamin
100-300mg/ngày · Uống (viên 100mg)
💊 Escitalopram
10-20mg/ngày · Uống (viên 10/20 mg)
💊 Citalopram
10-60mg/ngày · Uống
💊 Venlafaxin
75-225mg/ngày · Uống (viên 37,5mg)
💊 Mirtazapin
30-60mg/ngày · Uống (viên 30mg)
💊 Amitriptylin
50-100mg/ngày · Uống (viên 25mg)
💊 Clomipramin
50-75mg/ngày · Uống (viên 25mg)
💊 Imipramin
10-150mg/ngày · Uống
💊 Tianeptin
12,5-50mg/ngày · Uống
↔ Các thuốc trong nhóm này có thể thay thế nhau tùy thuộc vào đáp ứng của bệnh nhân và tác dụng phụ. Liều sử dụng có thể cao hơn tùy thuộc tình trạng bệnh và đáp ứng của bệnh nhân. Cần thận trọng khi phối hợp với thuốc an thần kinh để tránh hội chứng serotonin.
Thuốc chỉnh khí sắc (Mood Stabilizers)
⚙ Ổn định tâm trạng, ngăn ngừa các giai đoạn hưng cảm và trầm cảm, thường được sử dụng trong rối loạn lưỡng cực và rối loạn phân liệt cảm xúc thể hưng cảm hoặc hỗn hợp.
💊 Muối Valproat
1200-1500mg/ngày (tối đa 60mg/kg/ngày) · Uống
💊 Divalproex
750mg/ngày – 60mg/kg/ngày · Uống
💊 Carbamazepine
400-1200mg/ngày · Uống
💊 Oxcarbazepine
1200-2400mg/ngày · Uống
💊 Topiramat
50-400mg/ngày · Uống
💊 Lamotrigine
100-400 mg/ngày · Uống
↔ Các thuốc trong nhóm này có thể thay thế nhau tùy thuộc vào đáp ứng của bệnh nhân và tác dụng phụ. Cần theo dõi nồng độ thuốc trong máu và chức năng gan/thận định kỳ.
Thuốc bình thần, giải lo âu (Anxiolytics)
⚙ Giảm lo âu, căng thẳng, kích động và cải thiện giấc ngủ bằng cách tăng cường hoạt động của GABA (gamma-aminobutyric acid) hoặc tác động lên các thụ thể khác.
💊 Diazepam
(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống, Tiêm
💊 Lorazepam
(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống, Tiêm
💊 Bromazepam
(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống
💊 Alprazolam
(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống
💊 Etifoxine HCL
(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống
💊 Zopiclon
(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống
↔ Các thuốc này được sử dụng ngắn hạn để kiểm soát các triệu chứng cấp tính như kích động, lo âu, mất ngủ. Cần thận trọng với nguy cơ phụ thuộc thuốc và tác dụng an thần quá mức.
Thuốc chẹn beta giao cảm
⚙ Giảm các triệu chứng thực thể của lo âu như run, đánh trống ngực, bồn chồn bằng cách chẹn thụ thể beta-adrenergic.
💊 Propranolol
(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống
↔ Thường được sử dụng để kiểm soát các triệu chứng thực thể của lo âu hoặc tác dụng phụ ngoại tháp (akathisia) của thuốc an thần kinh.
Thuốc hỗ trợ thần kinh và dinh dưỡng
⚙ Cung cấp các dưỡng chất cần thiết cho chức năng não, cải thiện tuần hoàn não và hỗ trợ chức năng gan, giúp giảm các triệu chứng suy nhược và cải thiện nhận thức.
💊 Piracetam
(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống, Tiêm
💊 Ginkgo Biloba
(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống
💊 Vinpocetin
(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống, Tiêm
💊 Choline Alfoscerate
(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống, Tiêm
💊 Nicergoline
(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống, Tiêm
💊 Vitamin nhóm B và khoáng chất
(liều: theo Y văn / kinh nghiệm) · Uống, Tiêm
↔ Các thuốc này có vai trò hỗ trợ, không phải điều trị chính. Cần bổ sung dinh dưỡng đầy đủ, chế độ ăn hợp lý.
Liệu pháp tâm lý
⚙ Giúp bệnh nhân hiểu về bệnh tật, phát triển kỹ năng đối phó, cải thiện mối quan hệ và tái hòa nhập cộng đồng thông qua các buổi trị liệu cá nhân và gia đình.
↔ Thiết lập mối quan hệ thầy thuốc - bệnh nhân - gia đình để nâng đỡ bệnh nhân. Liệu pháp tâm lý cá nhân giúp bệnh nhân hiểu về bệnh tật. Liệu pháp gia đình giúp bệnh nhân tái hòa nhập cộng đồng.
Sốc điện (Electroconvulsive Therapy - ECT)
⚙ Gây ra một cơn co giật toàn thân có kiểm soát bằng cách truyền dòng điện qua não, giúp điều chỉnh các chất dẫn truyền thần kinh. Hiệu quả trong các trường hợp nặng, kháng trị.
↔ Có hiệu quả điều trị trong một số trường hợp (căng trương lực, ý tưởng và hành vi tự sát do trầm cảm, hoang tưởng và ảo giác chi phối, các cơn kích động v.v… mà kém đáp ứng với điều trị hóa dược).
Kích thích từ xuyên sọ (Repetitive Transcranial Magnetic Stimulation - rTMS)
⚙ Sử dụng từ trường để tạo ra dòng điện nhỏ trong não, kích thích hoặc ức chế hoạt động của các vùng não cụ thể, giúp cải thiện triệu chứng.
↔ Có hiệu quả trong ảo thanh dai dẳng, các rối loạn trầm cảm.
Liệu pháp lao động và phục hồi chức năng
⚙ Giúp bệnh nhân phát triển kỹ năng sống, kỹ năng làm việc và tái hòa nhập xã hội thông qua các hoạt động có mục đích.
↔ Bao gồm vận động trị liệu, hoạt động trị liệu, điều trị duy trì tránh tái phát tại cộng đồng.
⚕️ Khuyến cáo BHYT: Khi kê đơn, đối chiếu Danh mục & điều kiện/tỷ lệ thanh toán theo Thông tư 20/2022/TT-BYT (áp dụng cùng TT 37/2024/TT-BYT từ 01/01/2025). Thuốc điều trị đích/miễn dịch/giá cao thường có ĐIỀU KIỆN chi trả — cần kiểm tra trước khi kê.
💬 Góp ý bước này

Bước 11. Chống chỉ định, điều chỉnh theo bệnh kèm

📋 Theo Bộ Y tế
  • Loại trừ các nguyên nhân thực thể
    • Các triệu chứng không thể gắn cho các rối loạn tâm thần thực tổn, hoặc liên quan đến các chất tác động tâm thần.
  • Điều trị bệnh cơ thể kèm theo
    • Điều trị các bệnh cơ thể tích cực (nếu có) tránh tái phát bệnh.
📚 Theo Y văn
  • Chống chỉ định chung của thuốc hướng thần
    • Dị ứng với thành phần của thuốc.
    • Suy gan, suy thận nặng (cần điều chỉnh liều hoặc chọn thuốc phù hợp).
    • Bệnh tim mạch nặng (ví dụ: kéo dài QT, nhồi máu cơ tim gần đây) đối với một số thuốc chống loạn thần và chống trầm cảm ba vòng.
    • Tiền sử mất bạch cầu hạt (agranulocytosis) đối với Clozapin.
    • Glocom góc đóng, phì đại tiền liệt tuyến (đối với thuốc có tác dụng kháng cholinergic mạnh).
    • Phụ nữ có thai và cho con bú (cần cân nhắc lợi ích/nguy cơ).
  • Điều chỉnh theo bệnh kèm
    • Bệnh tim mạch: Theo dõi ECG, huyết áp, tránh các thuốc kéo dài QT. Ưu tiên thuốc an toàn cho tim mạch.
    • Đái tháo đường/Rối loạn chuyển hóa: Theo dõi đường huyết, lipid máu định kỳ. Ưu tiên thuốc ít gây tăng cân/rối loạn chuyển hóa (ví dụ: Aripiprazol, Ziprasidone).
    • Bệnh gan/thận: Điều chỉnh liều thuốc theo chức năng gan/thận. Tránh các thuốc chuyển hóa/thải trừ qua gan/thận nếu chức năng suy giảm nặng.
    • Bệnh thần kinh (động kinh): Thận trọng khi sử dụng thuốc hạ ngưỡng co giật. Có thể cần điều chỉnh liều thuốc chống động kinh.
    • Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD - Chronic Obstructive Pulmonary Disease)/Hen phế quản: Thận trọng với thuốc an thần có thể gây suy hô hấp.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Stahl's Essential Psychopharmacology, UpToDate)
💬 Góp ý bước này

Bước 12. Theo dõi đáp ứng

📋 Theo Bộ Y tế
  • Theo dõi tác dụng không mong muốn của thuốc
    • Hội chứng ngoại tháp (Extrapyramidal Symptoms - EPS): loạn trương lực cơ cấp, bồn chồn bất an do thuốc (akathisia), hội chứng giống Parkinson. Xử trí bằng thuốc ức chế men cholinesterase (Trihexyphenidyl, Benztropin), thuốc chẹn beta giao cảm, thuốc bình thần.
    • Hội chứng an thần kinh ác tính (Neuroleptic Malignant Syndrome - NMS), hội chứng serotonin trung ương (Serotonin Syndrome): cần được phát hiện sớm và theo dõi điều trị tại khoa hồi sức tích cực.
    • Rối loạn chuyển hóa: cần theo dõi định kỳ (thông qua chỉ số cơ thể BMI và các xét nghiệm sinh hóa máu 3 – 6 tháng/lần), phát hiện và điều trị sớm.
    • Theo dõi công thức bạch cầu 3 tháng/lần ở bệnh nhân sử dụng Clozapin.
    • Loạn động muộn (Tardive Dyskinesia - TD): sử dụng giãn cơ, bình thần, Vitamin E, kháng cholinergic.
📚 Theo Y văn
  • Theo dõi đáp ứng điều trị
    • Đánh giá lâm sàng: Theo dõi sự cải thiện của các triệu chứng loạn thần (hoang tưởng, ảo giác, rối loạn tư duy), triệu chứng cảm xúc (khí sắc, mức độ hưng cảm/trầm cảm), mức độ lo âu, giấc ngủ, năng lượng và chức năng hàng ngày.
    • Sử dụng thang đánh giá: Định kỳ sử dụng các thang đánh giá tâm lý như PANSS, HDRS, YMRS để định lượng mức độ cải thiện triệu chứng và điều chỉnh phác đồ điều trị.
    • Theo dõi tuân thủ điều trị: Đảm bảo bệnh nhân uống thuốc đúng liều, đúng giờ và tham gia các buổi trị liệu tâm lý.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Kaplan & Sadock's Comprehensive Textbook of Psychiatry)
💬 Góp ý bước này

Bước 13. Biến chứng

📋 Theo Bộ Y tế
  • Tự sát
    • Tự sát là biến chứng nguy hiểm có thể gặp ở bệnh nhân rối loạn phân liệt cảm xúc.
📚 Theo Y văn
  • Suy giảm chức năng xã hội và nghề nghiệp
    • Khó khăn trong việc duy trì công việc, học tập, các mối quan hệ xã hội và các hoạt động hàng ngày do các triệu chứng bệnh dai dẳng hoặc tái phát.
  • Lạm dụng chất
    • Tăng nguy cơ lạm dụng rượu, ma túy hoặc các chất kích thích khác như một cơ chế đối phó với các triệu chứng bệnh hoặc tác dụng phụ của thuốc.
  • Các bệnh lý cơ thể kèm theo
    • Tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, đái tháo đường, béo phì do lối sống ít vận động, chế độ ăn uống không lành mạnh và tác dụng phụ của một số thuốc chống loạn thần.
  • Vấn đề pháp lý và xã hội
    • Có thể gặp các vấn đề liên quan đến pháp luật hoặc bị kỳ thị xã hội do hành vi bất thường hoặc các triệu chứng loạn thần.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Kaplan & Sadock's Comprehensive Textbook of Psychiatry)
💬 Góp ý bước này

Bước 14. Chuyển tuyến, cờ đỏ

📋 Theo Bộ Y tế
  • Theo dõi và quản lý tại cộng đồng
    • Tiếp tục theo dõi bệnh nhân sau khi ra viện, duy trì điều trị và theo dõi bệnh theo chuyên khoa và tại cộng đồng.
    • Quản lý, theo dõi phòng tái phát tại cộng đồng.
  • Cờ đỏ cần chuyển tuyến/hồi sức tích cực
    • Hội chứng an thần kinh ác tính (Neuroleptic Malignant Syndrome - NMS): cần được phát hiện sớm và theo dõi điều trị tại khoa hồi sức tích cực.
    • Hội chứng serotonin trung ương (Serotonin Syndrome): cần được phát hiện sớm và theo dõi điều trị tại khoa hồi sức tích cực.
📚 Theo Y văn
  • Chỉ định chuyển tuyến/nhập viện cấp cứu (Cờ đỏ)
    • Nguy cơ tự sát hoặc hành vi tự sát: Bệnh nhân có ý tưởng, kế hoạch hoặc đã có hành vi tự sát.
    • Kích động nặng, hành vi hung hãn hoặc nguy hiểm cho bản thân/người khác.
    • Triệu chứng loạn thần hoặc hưng cảm nặng, không kiểm soát được bằng điều trị ngoại trú.
    • Mất khả năng tự chăm sóc bản thân nghiêm trọng (ví dụ: không ăn uống, vệ sinh cá nhân kém).
    • Tác dụng phụ nghiêm trọng của thuốc không thể quản lý tại nhà (ví dụ: hội chứng ngoại tháp nặng, rối loạn nhịp tim).
    • Không tuân thủ điều trị hoặc không có sự hỗ trợ đầy đủ từ gia đình/cộng đồng.
  • Chỉ định chuyển tuyến chuyên khoa
    • Khi chẩn đoán không rõ ràng hoặc cần ý kiến chuyên gia sâu hơn.
    • Khi điều trị ban đầu không hiệu quả hoặc bệnh nhân kháng trị.
    • Cần các liệu pháp chuyên biệt như ECT hoặc rTMS.
    • Cần đánh giá và quản lý các bệnh lý cơ thể phức tạp kèm theo.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: UpToDate, American Psychiatric Association Practice Guidelines)
💬 Góp ý bước này
⭐ Bài này với bạn thế nào?
Hữu ích
Dễ sử dụng
Trình bày học thuật
Thấy bài hữu ích? Gửi cho bạn cùng lớp.