Rau bong non

ICD-10 · O45.9Sản phụ khoa✓ Đã pre-check💎 Chuyên khoa315/QĐ-BYT — Một số bệnh sản phụ khoa

🔗 Triệu chứng / hội chứng liên quan — bấm để mở cửa tiếp cận

📖 Tổng quan bệnh học

Định nghĩa: Rau bong non là tình trạng rau thai bám đúng vị trí nhưng bị bong ra khỏi thành tử cung trước khi thai nhi được sinh ra và trước khi chuyển dạ hoàn toàn.

Dịch tễ: Tần suất khoảng 0.5-1% tổng số thai kỳ. Các yếu tố nguy cơ chính bao gồm tăng huyết áp thai kỳ, tiền sản giật, chấn thương bụng, tiền sử rau bong non, và đa ối.

Cơ chế bệnh sinh: Cơ chế chính là sự xuất huyết vào lớp màng rụng nền (decidua basalis), tạo thành khối máu tụ sau rau. Khối máu tụ này làm bong rau ra khỏi thành tử cung, gây tổn thương mạch máu và chảy máu tiếp diễn, dẫn đến thiếu máu cục bộ cho thai nhi.

Phân loại: Phân loại theo mức độ nặng (nhẹ, trung bình, nặng) dựa trên triệu chứng lâm sàng và tình trạng mẹ/thai. Hoặc phân loại theo vị trí chảy máu (chảy máu ngoài, chảy máu kín).

Bước 1. Bệnh sử và lý do đến khám

📋 Theo Bộ Y tế

Lý do đến khám
- Đau bụng đột ngột, dữ dội
- Ra máu âm đạo (máu đỏ sẫm, loãng, không đông)
- Choáng, mệt mỏi, da xanh xao
- Thai máy yếu hoặc mất
Bệnh sử/Diễn tiến
- Thường xảy ra ở 3 tháng cuối thai kỳ
- Diễn biến nặng, đe dọa tính mạng thai nhi và sản phụ
- Xảy ra đột ngột, có thể tiến triển rất nhanh từ thể nhẹ thành thể nặng
- Đau từ tử cung sau lan khắp ổ bụng, nhịp độ cơn đau ngày càng mau mạnh
- Ra máu âm đạo: máu đỏ thẫm, loãng, không đông
- Có thể có dấu hiệu tiền sản giật trước đó (cao huyết áp, phù, protein niệu)

💬 Góp ý bước này

Bước 2. Tiền sử, yếu tố nguy cơ

📋 Theo Bộ Y tế

Tiền sử
- Tiền sản giật (cao huyết áp, phù, protein niệu)
- Tiền sử cao huyết áp từ trước

📚 Theo Y văn

Yếu tố nguy cơ bổ sung
- Đa sản (nhiều lần sinh)
- Đa ối
- Chấn thương bụng
- Hút thuốc lá, sử dụng cocaine
- Tuổi mẹ cao
- Tiền sử rau bong non ở lần mang thai trước
- Vỡ ối non, ối sớm
- Dây rốn ngắn

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Williams Obstetrics)

💬 Góp ý bước này

Bước 3. Triệu chứng, dấu hiệu

📋 Theo Bộ Y tế

Triệu chứng cơ năng
- Thường có dấu hiệu tiền sản giật: cao huyết áp, phù, protein niệu
- Đau: đau từ tử cung sau lan khắp ổ bụng, nhịp độ cơn đau ngày càng mau mạnh, trường hợp nặng triệu chứng đau bị che lấp do sốc
- Ra máu âm đạo: máu đỏ thẫm, loãng, không đông
Triệu chứng toàn thân
- Người bệnh có biểu hiện choáng do đau và do mất máu: da xanh, niêm mạc nhợt, vã mồ hôi, chi lạnh, thở nhanh
- Huyết áp thường không thay đổi trong những giờ đầu (do người bệnh thường có tiền sử cao huyết áp từ trước), mạch nhanh
Triệu chứng thực thể
- Tử cung co cứng liên tục hoặc tử cung co cứng như gỗ trong thể nặng
- Không nắn được các phần thai nhi do tử cung co cứng
- Chiều cao tử cung tăng dần do sự hình thành khối máu cục sau rau
- Nghe: nhịp tim thai chậm, không đều, hoặc mất tim thai trong thể nặng
- Khám âm đạo: ra máu âm đạo, máu đen, không đông; đầu ối căng phồng, nếu ối vỡ thấy nước ối lẫn máu
- Dấu hiệu toàn thân đôi khi không phù hợp với số lượng máu chảy ra ngoài âm đạo

💬 Góp ý bước này

Bước 4. Hội chứng

📋 Theo Bộ Y tế

Hội chứng Couvelaire (phong huyết tử cung rau): Tiền sản giật nặng hoặc trung bình, Choáng nặng, Chảy máu âm đạo nhiều hoặc ít không tương xứng với mức độ mất máu, Tử cung to lên nhanh, co cứng như gỗ, Tim thai mất, Rối loạn đông máu (có thể có dấu hiệu chảy máu do rối loạn đông máu ở các tạng khác ngoài tử cung như phổi, dạ dày, thận, ruột)

💬 Góp ý bước này

Bước 5. Chẩn đoán phân biệt

🔀 Chẩn đoán phân biệt (bấm tên bệnh để mở bài)

Rau tiền đạo — Chảy máu âm đạo đỏ tươi, không đau bụng hoặc đau nhẹ, tử cung mềm, không co cứng. Siêu âm xác định vị trí bánh rau bám thấp hoặc che lỗ trong cổ tử cung.

Dọa vỡ hoặc vỡ tử cung — Đau bụng dữ dội, đột ngột, có thể sờ thấy các phần thai dưới da bụng (nếu vỡ), dấu hiệu choáng nặng, có thể có vòng Bandl.

Thai chết lưu — Không có tim thai, không có cơn co tử cung hoặc cơn co yếu, không có dấu hiệu đau bụng dữ dội. Siêu âm xác định thai chết.

Chuyển dạ sinh non — Cơn co tử cung có chu kỳ, có giãn mở cổ tử cung, không có dấu hiệu chảy máu sau rau hoặc rối loạn đông máu.

Vỡ mạch máu tiền đạo (Vasa previa) — Chảy máu âm đạo đỏ tươi, không đau bụng, thường xảy ra khi vỡ ối. Tim thai có thể suy giảm nhanh chóng. Siêu âm Doppler màu có thể thấy mạch máu tiền đạo.

💬 Góp ý bước này

Bước 6. Cận lâm sàng, xét nghiệm

🔬 Cận lâm sàng — theo độ đặc hiệu

🔬 Đặc hiệu cao

Fibrinogen

< 200 mg/dL (theo Y văn) — Giảm do rối loạn đông máu.

ATTP (aPTT)

Tăng > 35 giây (theo Y văn) — Tăng hơn so với mức bình thường do rối loạn đông máu.

📊 Hỗ trợ/gợi ý

Siêu âm

Thấy khối máu tụ sau rau (thường là khối tăng âm vang hoặc khối âm vang không đều). Tuy nhiên, độ tin cậy không cao. Cũng thấy sự biến đổi của nhịp tim thai hoặc xác định thai chết.

Monitoring tim thai

Nhịp tim thai biến đổi: DIP I, DIP II, DIP biến đổi hoặc không bắt được nhịp tim thai.

Hồng cầu

Giảm — Giảm do mất máu.

Haemoglobin

< 11 g/dL (theo Y văn) — Giảm do mất máu.

Tiểu cầu

< 150 G/L (theo Y văn) — Giảm do rối loạn đông máu.

Protein niệu

> 0.3g/24h (theo Y văn) — Thường có protein (liên quan tiền sản giật).

💬 Góp ý bước này

Bước 7. Chẩn đoán xác định

📋 Theo Bộ Y tế

Định nghĩa
- Rau bong non là rau bám đúng vị trí nhưng bong một phần hay toàn bộ bánh rau trước khi sổ thai.
Tiêu chuẩn chẩn đoán
- Dựa vào các triệu chứng lâm sàng điển hình: đau bụng đột ngột, dữ dội, tử cung co cứng liên tục hoặc như gỗ, ra máu âm đạo đỏ thẫm, loãng, không đông, có thể có dấu hiệu choáng.
- Dấu hiệu suy thai hoặc thai chết trong tử cung.
- Các xét nghiệm cận lâm sàng hỗ trợ: công thức máu (thiếu máu, giảm tiểu cầu), xét nghiệm đông máu (giảm fibrinogen, tăng ATTP), siêu âm (có thể thấy khối máu tụ sau rau).
- Chẩn đoán xác định thường được khẳng định sau khi sổ rau thấy có khối máu tụ sau rau.

💬 Góp ý bước này

Bước 8. Chẩn đoán mức độ/giai đoạn

📋 Theo Bộ Y tế

Phân loại theo hình thái lâm sàng
Rau bong non thể ẩn
- Đặc điểm: Không có dấu hiệu lâm sàng rõ rệt, cuộc chuyển dạ bình thường, sơ sinh khỏe mạnh.
- Thăm dò xác định: Chẩn đoán được sau khi sổ rau thấy có máu tụ sau rau hoặc siêu âm thấy khối máu tụ sau rau.
Rau bong non thể nhẹ
- Đặc điểm: Triệu chứng không đầy đủ, có thể có tiền sản giật, cơn co tử cung hơi cường tính, tim thai bình thường hoặc nhanh 160-170 lần/phút.
- Thăm dò xác định: Chẩn đoán được sau khi sổ rau thấy có máu tụ sau rau hoặc siêu âm thấy khối máu tụ sau rau.
Rau bong non thể trung bình
- Đặc điểm: Thường có tiền sản giật. Có thể choáng nhẹ hoặc vừa. Sản phụ đau vừa, tử cung tăng trương lực. Ra máu âm đạo lượng vừa, đen, loãng, không đông. Suy thai.
- Thăm dò xác định: Đánh giá mức độ choáng, tình trạng tử cung, lượng máu mất, tình trạng thai nhi (monitoring tim thai).
Rau bong non thể nặng (phong huyết tử cung rau hay hội chứng Couvelaire)
- Đặc điểm: Có đủ các triệu chứng nặng, điển hình: Tiền sản giật nặng hoặc trung bình. Choáng nặng. Chảy máu âm đạo nhiều hoặc ít không tương xứng với mức độ mất máu. Tử cung to lên nhanh, co cứng như gỗ. Tim thai mất. Rối loạn đông máu (có thể có dấu hiệu chảy máu do rối loạn đông máu ở các tạng khác ngoài tử cung như phổi, dạ dày, thận, ruột).
- Thăm dò xác định: Đánh giá mức độ choáng, tình trạng tử cung (co cứng như gỗ), lượng máu mất, tình trạng thai nhi (mất tim thai), xét nghiệm đông máu (rối loạn đông máu nặng).

💬 Góp ý bước này

Bước 9. Chẩn đoán nguyên nhân

📋 Theo Bộ Y tế

Nguyên nhân/Yếu tố liên quan
- Bệnh lý của hệ thống mao mạch
- Tiền sản giật (cao huyết áp, phù, protein niệu)
- Tiền sử cao huyết áp từ trước

📚 Theo Y văn

Nguyên nhân/Yếu tố nguy cơ bổ sung
- Chấn thương bụng (tai nạn giao thông, bạo hành)
- Đa ối (giảm áp lực đột ngột khi vỡ ối)
- Đa thai (sau khi sinh thai thứ nhất)
- Hút thuốc lá, sử dụng cocaine
- Tuổi mẹ cao (>35 tuổi)
- Tiền sử rau bong non
- Vỡ ối non, ối sớm
- Thiếu hụt dinh dưỡng (ví dụ thiếu folate)
- U xơ tử cung

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Williams Obstetrics)

💬 Góp ý bước này

Bước 10. Điều trị

💊 Điều trị — nhóm theo cơ chế (thuốc cùng nhóm thay thế được nhau)

💊 Liều tham khảo⚠ Cần kiểm tra liều

Liều dưới đây chỉ để học/định hướng — luôn đối chiếu phác đồ hiện hành, cân nặng và chức năng gan–thận trước khi dùng.

⚠ Cần kiểm tra liều — điểm nghi vấn cần đối chiếu lại phác đồ:

Nhiều thuốc không có liều cụ thể, chỉ nêu nguyên tắc chung hoặc ghi 'Phác đồ không nêu cụ thể - bổ sung theo Y văn', cần bổ sung liều tham khảo để tăng tính ứng dụng.

📚 Bối cảnh: Rau bong non là một cấp cứu sản khoa, đòi hỏi xử trí nhanh chóng và toàn diện để cứu sống mẹ và thai nhi. Nguyên tắc điều trị là hồi sức tích cực, ổn định tình trạng mẹ và chấm dứt thai kỳ bằng phương pháp phù hợp nhất.

Dịch truyền và chế phẩm máu

⚙ Bù thể tích tuần hoàn, duy trì huyết áp, điều chỉnh rối loạn đông máu do mất máu.

💊 Ringer lactat