Tài liệu trên website https://hoclamsang.vn dùng để tra cứu, phục vụ hoạt động giảng dạy và học tập, không phải là tài liệu hướng dẫn việc tự điều trị. Các hoạt động tư vấn y khoa hoặc điều trị phải có bác sĩ chuyên khoa hướng dẫn.
← Trang chủ

Nứt kẽ hậu môn (Anal fissure)

ICD-10 · K60.0, K60.1Ngoại khoa✓ Đã pre-checkChuyên khoaY văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Gordon and Nivatvongs' Principles and Practice of Surgery for the Colon, Rectum, and Anus)
🕒 Cập nhật: 09/11/2026 · 📚 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Gordon and Nivatvongs' Principles and Practice of Surgery for the Colon, Rectum, and Anus)
📖 Tổng quan bệnh học
Định nghĩa: Nứt kẽ hậu môn (Anal Fissure) là một vết rách hoặc loét tuyến tính ở lớp da ống hậu môn (anoderm), thường nằm ở phía xa đường lược (dentate line).
Dịch tễ: Là một bệnh lý hậu môn trực tràng phổ biến, ảnh hưởng đến mọi lứa tuổi nhưng thường gặp nhất ở người trẻ và trung niên. Tỷ lệ mắc bệnh ở nam và nữ tương đương nhau.
Cơ chế bệnh sinh: Chấn thương do đi tiêu phân cứng hoặc khối phân lớn là nguyên nhân chính gây rách anoderm. Vết rách này gây đau dữ dội và co thắt phản xạ cơ thắt hậu môn trong (Internal Anal Sphincter - IAS). Sự co thắt kéo dài làm giảm tưới máu cục bộ đến vùng hậu môn, đặc biệt là ở vị trí 6 giờ (phía sau) và 12 giờ (phía trước) do đây là vùng ít được tưới máu nhất. Thiếu máu cục bộ cản trở quá trình lành vết thương, tạo thành một vòng luẩn quẩn giữa chấn thương, đau, co thắt cơ thắt và thiếu máu, dẫn đến vết nứt trở nên mạn tính.
Phân loại: Nứt kẽ hậu môn được phân loại thành: - Nứt kẽ hậu môn cấp tính (Acute Anal Fissure): Thời gian dưới 6 tuần. Vết nứt nông, bờ mềm, không có dấu hiệu xơ hóa. - Nứt kẽ hậu môn mạn tính (Chronic Anal Fissure): Thời gian trên 6 tuần. Vết nứt sâu, bờ xơ hóa, có thể thấy các sợi cơ thắt trong lộ ra. Thường kèm theo các dấu hiệu mạn tính như da thừa (sentinel pile) ở mép ngoài vết nứt và nhú hậu môn phì đại (hypertrophied anal papilla) ở mép trong.

Bước 1. Bệnh sử và lý do đến khám

📚 Theo Y văn
  • Đau hậu môn dữ dội khi đi tiêu và kéo dài sau đó.
    • Đau thường được mô tả là cảm giác xé rách, bỏng rát, có thể kéo dài từ vài phút đến vài giờ sau khi đi tiêu.
    • Chảy máu đỏ tươi lượng ít, thường dính trên giấy vệ sinh hoặc nhỏ giọt vào bồn cầu.
    • Táo bón hoặc tiêu chảy xen kẽ, bệnh nhân có thể sợ đi tiêu do đau.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Gordon and Nivatvongs' Principles and Practice of Surgery for the Colon, Rectum, and Anus)
💬 Góp ý bước này

Bước 2. Tiền sử, yếu tố nguy cơ

📚 Theo Y văn
  • Tiền sử táo bón mạn tính hoặc tiêu chảy kéo dài.
    • Chấn thương vùng hậu môn trực tràng (ví dụ: quan hệ tình dục qua đường hậu môn, sinh nở khó khăn).
    • Tiền sử phẫu thuật vùng hậu môn trước đó.
    • Các bệnh lý toàn thân hoặc tại chỗ có thể gây loét hậu môn không điển hình như bệnh Crohn, lao, HIV, giang mai (cần khai thác kỹ khi vết nứt không điển hình hoặc không đáp ứng điều trị).
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Gordon and Nivatvongs' Principles and Practice of Surgery for the Colon, Rectum, and Anus)
💬 Góp ý bước này

Bước 3. Triệu chứng, dấu hiệu

📚 Theo Y văn
  • Đau dữ dội, xé rách khi đi tiêu, kéo dài vài phút đến vài giờ sau đó. Chảy máu đỏ tươi lượng ít.
    • Ngứa hậu môn, khó chịu.
    • Sợ đi tiêu dẫn đến táo bón.
    • Khám thực thể:
    • - Nhìn: Vết nứt thường ở vị trí 6 giờ (phía sau) hoặc 12 giờ (phía trước) trong tư thế sản khoa. Có thể thấy da thừa (sentinel pile) ở mép ngoài vết nứt và nhú hậu môn phì đại (hypertrophied anal papilla) ở mép trong (đặc biệt trong nứt kẽ mạn tính).
    • - Thăm trực tràng: Thường rất đau, có thể không thực hiện được do co thắt cơ thắt hậu môn. Nếu thực hiện được, có thể sờ thấy tăng trương lực cơ thắt hậu môn trong.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Gordon and Nivatvongs' Principles and Practice of Surgery for the Colon, Rectum, and Anus)
💬 Góp ý bước này

Bước 4. Hội chứng

📚 Theo Y văn
  • Hội chứng đau hậu môn trực tràng (đau khi đi tiêu, kéo dài sau đó).
    • Hội chứng chảy máu tiêu hóa dưới (lượng ít).
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Gordon and Nivatvongs' Principles and Practice of Surgery for the Colon, Rectum, and Anus)
💬 Góp ý bước này

Bước 5. Chẩn đoán phân biệt

🔀 Chẩn đoán phân biệt (bấm tên bệnh để mở bài)
Trĩ nội sa, trĩ ngoại tắc mạch — Trĩ thường là khối sa ra ngoài hoặc khối sưng đau do tắc mạch, không phải vết rách tuyến tính. Đau do trĩ tắc mạch thường liên tục và dữ dội hơn.
Áp xe cạnh hậu môn — Đau liên tục, sưng, nóng, đỏ, có thể kèm sốt. Không liên quan trực tiếp đến đi tiêu.
Rò hậu môn — Có lỗ rò ngoài chảy dịch mủ, đau khi viêm cấp. Vết nứt kẽ không phải là lỗ rò.
Bệnh Crohn vùng hậu môn — Vết loét không điển hình, có thể nhiều vết nứt, rò phức tạp, áp xe. Thường kèm triệu chứng toàn thân của bệnh Crohn.
Ung thư hậu môn — Vết loét không lành, cứng, có thể sùi, có thể có hạch bẹn. Cần sinh thiết để chẩn đoán xác định.
Nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục (Herpes, Giang mai) — Loét, sẩn, mụn nước ở vùng hậu môn. Cần xét nghiệm đặc hiệu để chẩn đoán.
📚 Theo Y văn
  • Phân biệt với các bệnh lý hậu môn trực tràng khác có triệu chứng tương tự.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Gordon and Nivatvongs' Principles and Practice of Surgery for the Colon, Rectum, and Anus)
💬 Góp ý bước này

Bước 6. Cận lâm sàng, xét nghiệm

🔬 Cận lâm sàng — theo độ đặc hiệu
🥇 Khẳng định chẩn đoán, đánh giá mức độ mạn tính, loại trừ bệnh lý khác
Nội soi hậu môn trực tràng (Anoscopy/Proctoscopy)
Quan sát trực tiếp vết nứt ở anoderm, thường ở vị trí 6 giờ hoặc 12 giờ. Có thể thấy cơ thắt trong lộ ra, da thừa (sentinel pile), nhú hậu môn phì đại ở vết nứt mạn tính. — Giúp xác định chẩn đoán, phân biệt với các bệnh lý khác như trĩ, khối u, và đánh giá đặc điểm của vết nứt.
🥇 Khẳng định chẩn đoán (loại trừ), đặc hiệu cao (khi nghi ngờ)
Sinh thiết vết loét (Biopsy)
Kết quả mô bệnh học cho thấy viêm không đặc hiệu, không có tế bào ác tính hoặc các dấu hiệu của bệnh Crohn, lao, HIV. — Chỉ định khi vết nứt không điển hình (vị trí bên, nhiều vết nứt), không lành với điều trị nội khoa, hoặc có nghi ngờ các bệnh lý ác tính, viêm nhiễm đặc hiệu.
📊 Hỗ trợ gợi ý, đánh giá chức năng cơ thắt hậu môn
Siêu âm nội hậu môn (Endoanal Ultrasound - EAUS)
Độ dày cơ thắt trong > 2-4 mm (dấu hiệu tăng trương lực) hoặc phát hiện tổn thương cấu trúc cơ thắt. — Đánh giá trương lực cơ thắt trong và phát hiện tổn thương cơ thắt, đặc biệt quan trọng trước khi cân nhắc phẫu thuật cắt cơ thắt trong.
Đo áp lực hậu môn (Anorectal Manometry)
Áp lực nghỉ tối đa (Maximum Resting Pressure - MRP) > 80-100 mmHg. — Xác định tình trạng tăng trương lực cơ thắt trong, một yếu tố bệnh sinh quan trọng của nứt kẽ hậu môn mạn tính.
📚 Theo Y văn
  • Chẩn đoán nứt kẽ hậu môn chủ yếu dựa vào lâm sàng. Cận lâm sàng hỗ trợ loại trừ các bệnh lý khác hoặc đánh giá mức độ tổn thương và chức năng cơ thắt.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Gordon and Nivatvongs' Principles and Practice of Surgery for the Colon, Rectum, and Anus)
💬 Góp ý bước này

Bước 7. Chẩn đoán xác định

📚 Theo Y văn
  • Chẩn đoán xác định nứt kẽ hậu môn chủ yếu dựa vào lâm sàng.
    • Triệu chứng điển hình: Đau hậu môn dữ dội khi đi tiêu và kéo dài sau đó, chảy máu đỏ tươi lượng ít.
    • Dấu hiệu thực thể: Khám thấy vết nứt tuyến tính ở anoderm, thường ở vị trí 6 giờ hoặc 12 giờ.
    • Nội soi hậu môn trực tràng có thể xác nhận vết nứt và loại trừ các bệnh lý khác.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Gordon and Nivatvongs' Principles and Practice of Surgery for the Colon, Rectum, and Anus)
💬 Góp ý bước này

Bước 8. Chẩn đoán mức độ/giai đoạn

📚 Theo Y văn
  • Phân loại thành cấp tính hoặc mạn tính dựa vào thời gian và đặc điểm vết nứt.
    • Nứt kẽ hậu môn cấp tính (Acute Anal Fissure): Thời gian < 6 tuần. Vết nứt nông, bờ mềm, không có dấu hiệu xơ hóa.
    • Nứt kẽ hậu môn mạn tính (Chronic Anal Fissure): Thời gian > 6 tuần. Vết nứt sâu, bờ xơ hóa, có thể thấy cơ thắt trong lộ ra. Thường kèm theo da thừa (sentinel pile) ở mép ngoài và nhú hậu môn phì đại (hypertrophied anal papilla) ở mép trong.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Gordon and Nivatvongs' Principles and Practice of Surgery for the Colon, Rectum, and Anus)
💬 Góp ý bước này

Bước 9. Chẩn đoán nguyên nhân

📚 Theo Y văn
  • Nguyên nhân chính là chấn thương do đi tiêu phân cứng hoặc khối phân lớn.
    • Các yếu tố góp phần: Tăng trương lực cơ thắt hậu môn trong, giảm tưới máu cục bộ vùng hậu môn.
    • Các bệnh lý liên quan (cần loại trừ khi vết nứt không điển hình hoặc không đáp ứng điều trị): Bệnh Crohn, lao, HIV, giang mai.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Gordon and Nivatvongs' Principles and Practice of Surgery for the Colon, Rectum, and Anus)
💬 Góp ý bước này

Bước 10. Điều trị

💊 Điều trị — nhóm theo cơ chế (thuốc cùng nhóm thay thế được nhau)
💊 Liều tham khảo
Liều dưới đây chỉ để học/định hướng — luôn đối chiếu phác đồ hiện hành, cân nặng và chức năng gan–thận trước khi dùng.
Điều trị nội khoa
⚙ Giảm áp lực cơ thắt hậu môn trong và điều hòa nhu động ruột
↔ Là lựa chọn hàng đầu cho nứt kẽ cấp tính và là bước đầu cho nứt kẽ mạn tính. Tỷ lệ lành vết nứt cấp tính cao (80-90%). Đoạn văn không nêu cụ thể các thuốc trong nhóm này.
Tiêm Botulinum Toxin A
⚙ Giảm áp lực cơ thắt hậu môn trong
💊 Botulinum Toxin A
theo Y văn, cần đối chiếu · Tiêm
↔ Được cân nhắc nếu điều trị nội khoa thất bại.
Phẫu thuật
⚙ Giảm áp lực cơ thắt hậu môn trong
↔ Được cân nhắc nếu điều trị nội khoa thất bại. Đây là biện pháp không dùng thuốc.
⚕️ Khuyến cáo BHYT: Khi kê đơn, đối chiếu Danh mục & điều kiện/tỷ lệ thanh toán theo Thông tư 20/2022/TT-BYT (áp dụng cùng TT 37/2024/TT-BYT từ 01/01/2025). Thuốc điều trị đích/miễn dịch/giá cao thường có ĐIỀU KIỆN chi trả — cần kiểm tra trước khi kê.
📚 Theo Y văn
  • Mục tiêu điều trị là giảm đau, làm lành vết nứt và ngăn ngừa tái phát bằng cách giảm áp lực cơ thắt hậu môn trong và điều hòa nhu động ruột.
    • Điều trị nội khoa là lựa chọn hàng đầu cho nứt kẽ cấp tính và là bước đầu cho nứt kẽ mạn tính. Tỷ lệ lành vết nứt cấp tính cao (80-90%) với điều trị nội khoa.
    • Nếu điều trị nội khoa thất bại, các phương pháp can thiệp khác như tiêm Botulinum Toxin A hoặc phẫu thuật sẽ được cân nhắc.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Gordon and Nivatvongs' Principles and Practice of Surgery for the Colon, Rectum, and Anus)
💬 Góp ý bước này

Bước 11. Chống chỉ định, điều chỉnh theo bệnh kèm

📚 Theo Y văn
  • Cần cân nhắc các yếu tố bệnh kèm và nguy cơ biến chứng khi lựa chọn phương pháp điều trị.
    • Chống chỉ định tương đối LIS: Bệnh nhân có nguy cơ cao không tự chủ phân (tiền sử sinh nở khó, phẫu thuật hậu môn trước đó, bệnh thần kinh).
    • Thận trọng khi dùng GTN: Bệnh nhân có bệnh tim mạch, huyết áp thấp, đau đầu mạn tính.
    • Bệnh Crohn: Tránh LIS do nguy cơ lành vết thương kém và hình thành rò. Ưu tiên điều trị nội khoa tích cực, tiêm Botox, hoặc phẫu thuật tạo hình vạt da.
    • Phụ nữ có thai: Ưu tiên điều trị nội khoa. Tránh GTN trong 3 tháng đầu thai kỳ.
    • Bệnh nhân suy giảm miễn dịch: Cần loại trừ các nguyên nhân nhiễm trùng đặc hiệu trước khi điều trị.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Gordon and Nivatvongs' Principles and Practice of Surgery for the Colon, Rectum, and Anus)
💬 Góp ý bước này

Bước 12. Theo dõi đáp ứng

📚 Theo Y văn
  • Theo dõi các triệu chứng lâm sàng và tình trạng vết nứt.
    • Giảm đau, giảm chảy máu.
    • Vết nứt lành (quan sát trực tiếp hoặc qua nội soi).
    • Cải thiện thói quen đi tiêu.
    • Tái khám định kỳ để đánh giá hiệu quả điều trị và phát hiện biến chứng.
    • Theo dõi tác dụng phụ của thuốc (ví dụ: đau đầu do GTN).
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Gordon and Nivatvongs' Principles and Practice of Surgery for the Colon, Rectum, and Anus)
💬 Góp ý bước này

Bước 13. Biến chứng

📚 Theo Y văn
  • Các biến chứng có thể xảy ra do bệnh hoặc do điều trị.
    • Nứt kẽ mạn tính: Vết nứt sâu, xơ hóa, kèm sentinel pile và nhú hậu môn phì đại.
    • Rò hậu môn: Hiếm gặp, có thể do nhiễm trùng từ vết nứt sâu.
    • Áp xe cạnh hậu môn: Hiếm gặp.
    • Không tự chủ phân (sau LIS): Thường nhẹ và thoáng qua, nhưng có thể vĩnh viễn ở một tỷ lệ nhỏ trường hợp.
    • Tái phát: Đặc biệt sau điều trị nội khoa hoặc tiêm Botox.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Gordon and Nivatvongs' Principles and Practice of Surgery for the Colon, Rectum, and Anus)
💬 Góp ý bước này

Bước 14. Chuyển tuyến, cờ đỏ

📚 Theo Y văn
  • Chuyển tuyến chuyên khoa khi có các dấu hiệu bất thường hoặc điều trị không hiệu quả.
    • Nứt kẽ hậu môn không điển hình (vị trí bên, nhiều vết nứt).
    • Nứt kẽ không đáp ứng điều trị nội khoa sau 6-8 tuần.
    • Nghi ngờ bệnh lý ác tính, bệnh Crohn, lao, HIV.
    • Xuất hiện biến chứng (rò, áp xe).
    • Cần phẫu thuật (LIS, fissurectomy).
    • Bệnh nhân có nguy cơ cao không tự chủ phân.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Gordon and Nivatvongs' Principles and Practice of Surgery for the Colon, Rectum, and Anus)
💬 Góp ý bước này
⭐ Bài này với bạn thế nào?
Hữu ích
Dễ sử dụng
Trình bày học thuật
Thấy bài hữu ích? Gửi cho bạn cùng lớp.