Mày đay - Phù Quincke

ICD-10 · L50.9Dị ứng - Miễn dịch, Da liễu✓ Đã pre-check🆓 Miễn phí3942/QĐ-BYT — Một số bệnh dị ứng miễn dịch

🔗 Triệu chứng / hội chứng liên quan — bấm để mở cửa tiếp cận

📖 Tổng quan bệnh học

Định nghĩa: Mày đay là tình trạng da xuất hiện các sẩn phù (wheals) cấp tính, ngứa, có giới hạn rõ, thường biến mất trong vòng 24 giờ. Phù Quincke là phù nề sâu hơn ở lớp hạ bì và mô dưới da/niêm mạc, thường không ngứa, có thể kèm theo mày đay.

Dịch tễ: Mày đay là bệnh da liễu phổ biến, ảnh hưởng khoảng 15-25% dân số ít nhất một lần trong đời, gặp ở mọi lứa tuổi nhưng thường gặp hơn ở nữ giới.

Cơ chế bệnh sinh: Cơ chế bệnh sinh chính là sự hoạt hóa tế bào mast và bạch cầu ái kiềm, giải phóng các chất trung gian hóa học như histamine, leukotriene, prostaglandin. Các chất này gây giãn mạch và tăng tính thấm thành mạch, dẫn đến phù nề. Phù Quincke còn có thể liên quan đến con đường bradykinin.

Phân loại: Phân loại theo thời gian: Cấp tính (<6 tuần) và Mạn tính (≥6 tuần). Mày đay mạn tính được chia thành tự phát và cảm ứng. Phù Quincke có thể do histamine hoặc bradykinin.

Bước 1. Bệnh sử và lý do đến khám

📋 Theo Bộ Y tế

Lý do đến khám
- Xuất hiện nhanh các sẩn phù, sưng nề lan tỏa từ trung tâm, có quầng đỏ, ngứa hoặc rát bỏng (mày đay)
- Sưng nề đột ngột và rõ rệt ở vùng hạ bì và dưới da, có cảm giác ngứa hoặc đôi khi đau nhức, thường liên quan đến các vùng niêm mạc, bán niêm mạc (phù Quincke)
- Các triệu chứng kèm theo tùy vị trí tổn thương: đau quặn bụng, nôn, ỉa chảy; khó thở, thở rít; khó nuốt, khàn giọng; trụy tim mạch
Bệnh sử/diễn tiến
- Mày đay: tổn thương tự biến mất trong vòng 24 giờ, hình dạng và kích thước khác nhau, có thể di chuyển từ vị trí này sang vị trí khác, thường xuất hiện về chiều tối và sáng sớm, giảm dần vào buổi sáng và buổi trưa.
- Phù Quincke: tổn thương tồn tại trong vòng 72 giờ, có thể khu trú hoặc lan tỏa, gây cảm giác căng đau, ngứa nhẹ hoặc tê bì, vùng tổn thương thường có màu hồng nhạt, ranh giới không rõ, khi bị cọ xát, kích thích, tình trạng sưng nề có thể tăng lên và màu sắc trở nên tái nhợt.
- Khoảng 50% các trường hợp mày đay có kết hợp với phù Quincke.
- Yếu tố kích phát không đặc hiệu: thay đổi thời tiết, hải sản, đồ uống có cồn, thay đổi nhiệt độ môi trường đột ngột, ánh nắng mặt trời, gãi hoặc cọ sát, tì đè.

💬 Góp ý bước này

Bước 2. Tiền sử, yếu tố nguy cơ

📋 Theo Bộ Y tế

Tiền sử bệnh
- Mối liên quan giữa sự xuất hiện của mày đay - phù Quincke với việc tiếp xúc các yếu tố lạ như thuốc, thức ăn, lông súc vật.
- Các bệnh dị ứng khác đi kèm như dị ứng thuốc, chàm, viêm mũi dị ứng (VMDƯ), hen phế quản (HPQ).
Yếu tố nguy cơ/kích phát
- Thức ăn: tôm, cua, cá.
- Thuốc: kháng sinh nhóm bêta lactam, sulfamide, NSAID và thuốc cản quang.
- Phấn hoa, nọc côn trùng (kiến, ong).
- Thay đổi thời tiết, đồ uống có cồn, thay đổi nhiệt độ môi trường đột ngột, ánh nắng mặt trời, gãi hoặc cọ sát, tì đè.
- Cơ địa dị ứng và tiền sử bị mày đay phù Quincke.

💬 Góp ý bước này

Bước 3. Triệu chứng, dấu hiệu

📋 Theo Bộ Y tế

Mày đay
- Sẩn phù có mật độ mềm, hơi nổi gồ trên mặt da và thường gây ngứa nhiều.
- Xung quanh tổn thương có viền đỏ, ở giữa có màu hồng nhạt.
- Mày đay mạn tính diễn biến kéo dài có thể không nổi gồ trên mặt da và thường có màu đỏ sẫm.
- Hình thái và kích thước đa dạng: đường kính từ vài mm đến hàng chục cm, hình vòng cung, hình tròn hoặc dạng mảng như bản đồ.
- Xuất hiện ở mọi vị trí trên cơ thể: mặt, thân mình và tứ chi.
- Tổn thương có xu hướng thay đổi kích thước và hình thái rất nhanh, mỗi tổn thương đơn lẻ thường xuất hiện và biến mất trong vòng 1 vài giờ, ít khi tồn tại quá 8 giờ và có thể di chuyển từ vị trí này sang vị trí khác.
Phù Quincke
- Sưng nề ở cả vùng dưới và trên bề mặt của da niêm mạc, xuất hiện nhanh và đột ngột.
- Vị trí gặp chủ yếu ở lưỡi, môi, mắt, quanh miệng, bàn tay, bàn chân, hầu họng và bộ phận sinh dục.
- Tình trạng sưng nề thường phát triển trong vài phút đến vài giờ, có thể khu trú hoặc lan tỏa.
- Gây cảm giác căng đau, ngứa nhẹ hoặc tê bì do dây thần kinh cảm giác bị chèn ép.
- Vùng tổn thương thường có màu hồng nhạt, ranh giới không rõ, khi bị cọ xát, kích thích, tình trạng sưng nề có thể tăng lên và màu sắc trở nên tái nhợt.
- Mỗi tổn thương đơn lẻ thường tồn tại trong vòng 72 giờ, biến mất không để lại di chứng.
Triệu chứng kèm theo (tùy vị trí tổn thương)
- Đau quặn bụng, nôn, ỉa chảy do phù nề ở ruột.
- Khó thở, thở rít, nghe phổi có ran rít ran ngáy do phù nề đường thở.
- Khó nuốt, khàn giọng do phù nề hầu họng và thanh quản.
- Truỵ tim mạch khi có kèm theo sốc phản vệ (SPV).

💬 Góp ý bước này

Bước 4. Hội chứng

📚 Theo Y văn

Sốc phản vệ
- Khởi phát cấp tính (vài phút đến vài giờ) với các triệu chứng ở da/niêm mạc (mày đay, phù mạch, ngứa, đỏ bừng) VÀ ít nhất một trong các triệu chứng sau: suy hô hấp (khó thở, thở rít, thở khò khè, giảm oxy máu) HOẶC giảm huyết áp hoặc các triệu chứng liên quan đến rối loạn chức năng cơ quan đích (ngất, tiểu tiện không tự chủ).
- Hoặc hai hoặc nhiều hơn các triệu chứng sau xuất hiện nhanh chóng sau khi tiếp xúc với dị nguyên có khả năng: triệu chứng ở da/niêm mạc (mày đay, phù mạch, ngứa, đỏ bừng), suy hô hấp (khó thở, thở rít, thở khò khè, giảm oxy máu), giảm huyết áp hoặc các triệu chứng liên quan đến rối loạn chức năng cơ quan đích (ngất, tiểu tiện không tự chủ), triệu chứng tiêu hóa dai dẳng (đau quặn bụng, nôn).
- Hoặc giảm huyết áp cấp tính sau khi tiếp xúc với dị nguyên đã biết (HA tâm thu < 90 mmHg ở người lớn hoặc giảm > 30% so với HA nền).

📖 Nguồn: World Allergy Organization (WAO) Guidelines for the Assessment and Management of Anaphylaxis

💬 Góp ý bước này

Bước 5. Chẩn đoán phân biệt

🔀 Chẩn đoán phân biệt (bấm tên bệnh để mở bài)

Hồng ban đa dạng — Có các ban đỏ dạng bia bắn, có thể kèm theo viêm loét các hốc tự nhiên.

Tổn thương da do viêm mạch — Ban xuất huyết, thường kèm theo các triệu chứng khác của viêm mạch như đau khớp, đau bụng, viêm cầu thận.

Hội chứng tăng dưỡng bào — Có tổn thương mày đay, ban đỏ, thường kèm theo đau bụng, đi ngoài phân lỏng, khó thở, thở rít và có cơn bốc hỏa.

Nấm da — Ban đỏ có ranh giới rõ, bong vảy da và tồn tại cố định.

Viêm mô tế bào — Thường biểu hiện sưng, nóng, đỏ, đau tại vùng tổn thương, kèm theo có sốt cao, thể trạng nhiễm khuẩn.

Phù do bệnh tim, thận — Phù trắng, mềm, ấn lõm, xuất hiện từ từ, kèm theo các biểu hiện khác của bệnh lý tim mạch và thận.

Phù bạch huyết — Phù cứng, không ngứa, cảm giác đau tức, tập trung ở 2 chi dưới, xuất hiện từ từ, gặp ở những người có tiền sử lội ruộng thường xuyên.

Viêm tắc tĩnh mạch — Vùng tổn thương có cảm giác đau tức, da tím đỏ, có thể có hoại tử, siêu âm doppler mạch có thể phát hiện chỗ viêm tắc tĩnh mạch.

💬 Góp ý bước này

Bước 6. Cận lâm sàng, xét nghiệm

📋 Theo Bộ Y tế

Các xét nghiệm cơ bản
- Các xét nghiệm máu và nước tiểu thông thường ít có biến đổi ở các người bệnh mày đay phù Quincke do dị ứng.

🔬 Cận lâm sàng — theo độ đặc hiệu

📊 Hỗ trợ/gợi ý

Test lẩy da với dị nguyên

Đường kính sẩn phù > 3mm so với chứng âm (theo Y văn) — Cho kết quả dương tính với những dị nguyên mà người bệnh mẫn cảm, gợi ý phản ứng quá mẫn type I qua trung gian IgE.

Test huyết thanh tự thân (ASST)

Sẩn phù > 1.5mm so với chứng âm (theo Y văn) — Có kết quả dương tính trong phần lớn các trường hợp mày đay mạn tính do nguyên nhân miễn dịch, gợi ý mày đay tự miễn.

Định lượng IgE đặc hiệu

> 0.35 kU/L (theo Y văn) — Xác định được chính xác loại dị nguyên mà người bệnh mẫn cảm.

Tự kháng thể tuyến giáp (Anti-TPO, Anti-Tg)

Tùy xét nghiệm cụ thể (theo Y văn) — Có thể có biến loạn trong các trường hợp mày đay mạn tính kết hợp với viêm tuyến giáp tự miễn.

Chức năng tuyến giáp (TSH, fT3, fT4)

Tùy xét nghiệm cụ thể (theo Y văn) — Có thể có biến loạn trong các trường hợp mày đay mạn tính kết hợp với viêm tuyến giáp tự miễn.

Bạch cầu ái toan

> 0.5 G/L hoặc > 5% tổng bạch cầu (theo Y văn) — Gợi ý tình trạng dị ứng.

💬 Góp ý bước này

Bước 7. Chẩn đoán xác định

📋 Theo Bộ Y tế

Dựa vào các yếu tố chính
- Các biểu hiện lâm sàng của mày đay và phù mạch.
- Hỏi tiền sử bệnh tìm thấy mối liên quan giữa sự xuất hiện của mày đay - phù Quincke với việc tiếp xúc các yếu tố lạ như thuốc, thức ăn, lông súc vật...
- Khai thác tiền sử dị ứng phát hiện được các bệnh dị ứng khác đi kèm như dị ứng thuốc, chàm, VMDƯ, HPQ…

💬 Góp ý bước này

Bước 8. Chẩn đoán mức độ/giai đoạn

📋 Theo Bộ Y tế

Phân loại theo thời gian diễn biến bệnh
- Mày đay phù Quincke cấp tính: diễn biến dưới 6 tuần.
- Mày đay phù Quincke mạn tính: diễn biến ≥ 6 tuần.

📚 Theo Y văn

Đánh giá mức độ nặng của mày đay
- Thang điểm hoạt động mày đay (Urticaria Activity Score - UAS7): Tổng điểm của cường độ ngứa và số lượng sẩn phù trong 7 ngày (từ 0-42 điểm).
- Thang điểm chất lượng cuộc sống (Urticaria Quality of Life Questionnaire - Urticaria QoL).
Đánh giá mức độ nặng của phù mạch
- Thang điểm hoạt động phù mạch (Angioedema Activity Score - AAS): Đánh giá số lượng, cường độ, vị trí phù mạch và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống.

📖 Nguồn: EAACI/GA2LEN/EDF/WAO guideline: definition, classification and diagnosis of urticaria

💬 Góp ý bước này

Bước 9. Chẩn đoán nguyên nhân

📋 Theo Bộ Y tế

Nguyên nhân thường gặp của mày đay phù Quincke cấp tính
- Thức ăn: tôm, cua, cá.
- Thuốc: kháng sinh nhóm bêta lactam, sulfamide, NSAID và thuốc cản quang.
- Phấn hoa, nọc côn trùng (kiến, ong).
Nguyên nhân của mày đay phù Quincke mạn tính
- Thường kéo dài trong nhiều tháng, nhiều năm và không rõ căn nguyên.
Các yếu tố kích phát không đặc hiệu
- Thay đổi thời tiết, hải sản, đồ uống có cồn, thay đổi nhiệt độ môi trường đột ngột, ánh nắng mặt trời, gãi hoặc cọ sát, tì đè.

💬 Góp ý bước này

Bước 10. Điều trị

💊 Điều trị — nhóm theo cơ chế (thuốc cùng nhóm thay thế được nhau)

💊 Liều tham khảo⚠ Cần kiểm tra liều

Liều dưới đây chỉ để học/định hướng — luôn đối chiếu phác đồ hiện hành, cân nặng và chức năng gan–thận trước khi dùng.

⚠ Cần kiểm tra liều — điểm nghi vấn cần đối chiếu lại phác đồ:

Liều Adrenaline tiêm tĩnh mạch 3-5ml dung dịch 1/10.000 (tương đương 0.3-0.5mg) là liều cao, thường dùng trong hồi sức tim phổi hoặc trường hợp sốc phản vệ rất nặng, cần được chỉ định và thực hiện hết sức thận trọng, thường là tiêm chậm hoặc pha loãng hơn để truyền. Cách diễn đạt 'tiêm tĩnh mạch' có thể gây hiểu nhầm là tiêm nhanh, tiềm ẩn nguy cơ tim mạch cho bệnh nhân không ngừng tim.

📚 Bối cảnh: Mục tiêu điều trị mày đay và phù Quincke là kiểm soát triệu chứng, cải thiện chất lượng cuộc sống, xác định và loại bỏ các yếu tố kích hoạt hoặc nguyên nhân gây bệnh. Điều trị bao gồm các biện pháp đặc hiệu (tránh dị nguyên) và điều trị triệu chứng bằng thuốc.

Điều trị đặc hiệu (không dùng thuốc)

⚙ Loại bỏ hoặc tránh tiếp xúc với các yếu tố đã được biết gây bệnh hoặc làm nặng bệnh.

↔ Ngừng dùng thuốc, thức ăn, chuyển chỗ ở, đổi nghề, tránh nóng, lạnh, ánh nắng mặt trời. Cân nhắc điều trị giải mẫn cảm đặc hiệu nếu không thể loại bỏ được dị nguyên gây bệnh.

Thuốc kháng histamin H1

⚙ Đối kháng chọn lọc thụ thể H1 của histamin, làm giảm ngứa, sẩn phù và giãn mạch.

💊 Cetirizine

Người lớn: 10 mg/ngày. Trẻ em 6-12 tuổi: 5-10 mg/ngày (theo Y văn) · Uống

💊 Fexofenadine

Người lớn: 180 mg/ngày. Trẻ em 6-11 tuổi: 30 mg x 2 lần/ngày (theo Y văn) · Uống

💊 Loratadine

Người lớn: 10 mg/ngày. Trẻ em 2-5 tuổi: 5 mg/ngày (theo Y văn) · Uống

💊 Chlorpheniramine

Người lớn: 4 mg mỗi 4-6 giờ (tối đa 24 mg/ngày). Trẻ em 6-12 tuổi: 2 mg mỗi 4-6 giờ (tối đa 12 mg/ngày) (theo Y văn) · Uống

💊 Diphenhydramine

Người lớn: 25-50 mg mỗi 4-6 giờ. Trẻ em: 5 mg/kg/ngày chia 3-4 lần (theo Y văn) · Uống

💊 Hydroxyzine

Người lớn: 25-100 mg/ngày chia liều. Trẻ em: 0.6 mg/kg/liều, 3-4 lần/ngày (theo Y văn) · Uống

↔ Chỉ định dùng trong tất cả các thể mày đay và phù Quincke do dị ứng. Hiệu quả của các thuốc là tương đương nhau, chỉ khác nhau về tác dụng phụ. Các thuốc thế hệ 2 (Cetirizine, Fexofenadine, Loratadine) ít gây buồn ngủ hơn. Có thể tăng liều kháng H1 thế hệ 2 lên 4 lần so với liều chuẩn nếu không đáp ứng (theo Y văn).

Thuốc kháng histamin H2

⚙ Đối kháng thụ thể H2 của histamin, hỗ trợ giảm giãn mạch và phù nề.

💊 Famotidine

Người lớn: 40mg/ngày. Trẻ em: 0,5 – 1mg/kg/ngày. Tổng liều ≤ 40mg/ngày. · Uống hoặc tiêm tĩnh mạch

💊 Ranitidine

Người lớn: 150mg uống 2 - 3v/ngày. Trẻ em: > 12 tuổi: 1,25 – 2.5 mg/kg uống 2 lần/ngày, tổng liều ≤ 300 mg/ngày. · Uống

💊 Cimetidine

Người lớn: 300 – 800 mg uống 6 – 8 giờ / 1 lần. Trẻ em: 20 – 40 mg/kg/ngày uống chia 6 giờ /1 lần. · Uống

↔ Chỉ định phối hợp với thuốc kháng H1 trong trường hợp mày đay, phù Quincke dị ứng không đáp ứng với thuốc kháng H1 đơn thuần. Các thuốc này có thể thay thế nhau.

Adrenaline (Epinephrine)

⚙ Kích thích thụ thể alpha và beta adrenergic, gây co mạch, giãn phế quản, tăng huyết áp và ổn định tế bào mast, là thuốc cứu mạng trong sốc phản vệ.

💊 Adrenaline

0,3 – 0,5mg tiêm bắp, nhắc lại sau 15 – 20 phút nếu cần, trường hợp nặng nhắc lại sau 1 - 2 phút. Nếu không đáp ứng, tiêm tĩnh mạch 3 – 5 ml dd adrenalin 1/10.000 hoặc bơm qua màng nhẫn giáp hoặc nội khí quản. Có thể pha loãng 1 ống adrenaline 1mg với 3ml dung dịch muối sinh lý để khí dung. · Tiêm bắp, tiêm tĩnh mạch, bơm qua màng nhẫn giáp/nội khí quản, khí dung

↔ Chỉ định cho các trường hợp phù Quincke do cơ chế dị ứng có phù nề đường hô hấp hoặc tụt huyết áp (sốc phản vệ).

Glucocorticoid

⚙ Chống viêm mạnh, ức chế miễn dịch, giảm phù nề và các phản ứng dị ứng.

💊 Prednisolone/Prednisone/Methylprednisolone

Uống hoặc tiêm truyền tĩnh mạch 40 – 60 mg/ngày (ở người lớn) hoặc 1mg/kg/ngày (ở trẻ em) trong 5 -7 ngày. · Uống hoặc tiêm truyền tĩnh mạch

↔ Chỉ định phối hợp với thuốc kháng H1 và H2 để giảm triệu chứng trong các trường hợp mày đay, phù Quincke nặng không đáp ứng với các thuốc kể trên hoặc để dự phòng triệu chứng tái phát. Nên dùng liều trung bình, một đợt ngắn ngày để hạn chế tác dụng phụ. Các thuốc này có thể thay thế nhau.

Thủ thuật đảm bảo đường thở

⚙ Đảm bảo thông khí và duy trì đường thở trong trường hợp phù nề đường hô hấp đe dọa tính mạng.

↔ Đặt nội khí quản hoặc mở khí quản nếu tình trạng phù nề đường hô hấp gây đe dọa tính mạng người bệnh và không đáp ứng với thuốc đơn thuần.

⚕️ Khuyến cáo BHYT: Khi kê đơn, đối chiếu Danh mục & điều kiện/tỷ lệ thanh toán theo Thông tư 20/2022/TT-BYT (áp dụng cùng TT 37/2024/TT-BYT từ 01/01/2025). Thuốc điều trị đích/miễn dịch/giá cao thường có ĐIỀU KIỆN chi trả — cần kiểm tra trước khi kê.

💬 Góp ý bước này

Bước 11. Chống chỉ định, điều chỉnh theo bệnh kèm

📚 Theo Y văn

Chống chỉ định và thận trọng của thuốc kháng histamin
- Thận trọng ở người cao tuổi, bệnh nhân có bệnh tim mạch, tăng nhãn áp, phì đại tiền liệt tuyến (đặc biệt kháng H1 thế hệ 1).
- Suy gan, suy thận cần điều chỉnh liều.
Chống chỉ định và thận trọng của Glucocorticoid
- Chống chỉ định tương đối trong nhiễm trùng cấp tính chưa kiểm soát, loét dạ dày tá tràng tiến triển, đái tháo đường không kiểm soát, tăng huyết áp nặng.
- Cần thận trọng và điều chỉnh liều ở bệnh nhân suy gan, suy thận.
Thận trọng với Adrenaline
- Thận trọng ở bệnh nhân có bệnh tim mạch (bệnh mạch vành, tăng huyết áp nặng) nhưng không phải chống chỉ định tuyệt đối trong sốc phản vệ đe dọa tính mạng.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Middleton's Allergy)

💬 Góp ý bước này

Bước 12. Theo dõi đáp ứng

📋 Theo Bộ Y tế

Các yếu tố cần theo dõi
- Tình trạng lâm sàng (mức độ ngứa, số lượng sẩn phù, mức độ sưng nề, các triệu chứng kèm theo).
- Các tác dụng phụ của thuốc.
- Số lượng bạch cầu ái toan.
- Nồng độ IgE đặc hiệu (nếu có thể).

💬 Góp ý bước này

Bước 13. Biến chứng

📚 Theo Y văn

Biến chứng cấp tính
- Sốc phản vệ: tụt huyết áp, trụy tim mạch, rối loạn ý thức.
- Suy hô hấp cấp: do phù nề đường hô hấp trên (thanh quản, hầu họng) hoặc phù phế quản, có thể dẫn đến tử vong nếu không được can thiệp kịp thời.
Biến chứng mạn tính
- Ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống: rối loạn giấc ngủ, lo âu, trầm cảm do ngứa dai dẳng và tái phát.
- Nhiễm trùng da thứ phát do gãi.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Middleton's Allergy)

💬 Góp ý bước này

Bước 14. Chuyển tuyến, cờ đỏ

📚 Theo Y văn

Cờ đỏ (dấu hiệu nguy hiểm cần cấp cứu/chuyển tuyến ngay lập tức)
- Phù Quincke có biểu hiện phù đường hô hấp: khó thở, thở rít, khàn giọng, khó nuốt, tiếng thở bất thường.
- Dấu hiệu sốc phản vệ: tụt huyết áp, trụy tim mạch, rối loạn ý thức, da lạnh ẩm, mạch nhanh yếu.
- Phù Quincke lan rộng, tiến triển nhanh, đặc biệt ở vùng mặt, cổ, hầu họng.
- Không đáp ứng với điều trị ban đầu bằng adrenaline hoặc kháng histamin.
Chuyển tuyến (khi cần thăm khám chuyên sâu)
- Các trường hợp mày đay/phù Quincke mạn tính không rõ nguyên nhân sau khi đã thăm dò cơ bản.
- Không đáp ứng với điều trị chuẩn (ví dụ, kháng histamin H1 liều cao).
- Nghi ngờ nguyên nhân hiếm gặp hoặc cần các xét nghiệm chuyên biệt (ví dụ, phù mạch di truyền, phù mạch mắc acquired).
- Bệnh nhân có bệnh lý nền phức tạp cần phối hợp đa chuyên khoa.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Middleton's Allergy)

💬 Góp ý bước này