Định nghĩa hội chứng
Hội chứng đuôi ngựa là một tình trạng cấp cứu thần kinh hiếm gặp nhưng nghiêm trọng, xảy ra khi các rễ thần kinh ở cuối tủy sống (đoạn L2-S5) bị chèn ép hoặc tổn thương, dẫn đến rối loạn chức năng vận động, cảm giác và rối loạn chức năng bàng quang/ruột.
🗣️ Triệu chứng cơ năng — bệnh nhân than
- Đau lưng cấp tính hoặc mạn tính, thường lan xuống một hoặc hai chân (đau rễ thần kinh)
- Tê bì, dị cảm vùng yên ngựa (vùng đáy chậu, mông, đùi trong, sinh dục ngoài, quanh hậu môn)
- Yếu liệt chi dưới (thường không đối xứng, có thể một hoặc hai bên)
- Rối loạn chức năng bàng quang: bí tiểu, tiểu không tự chủ, giảm cảm giác khi đi tiểu, cảm giác bàng quang đầy nhưng không tiểu được
- Rối loạn chức năng ruột: táo bón, đại tiện không tự chủ, giảm cảm giác khi đại tiện
- Rối loạn chức năng tình dục: liệt dương, giảm cảm giác sinh dục
🔎 Dấu hiệu thực thể — bác sĩ khám ra
- Giảm hoặc mất cảm giác vùng yên ngựa (vùng da chi phối bởi rễ S2-S5)
- Giảm hoặc mất phản xạ gân xương chi dưới (phản xạ gân gót Achilles, phản xạ bánh chè)
- Yếu cơ chi dưới, giảm trương lực cơ
- Giảm hoặc mất phản xạ hậu môn (anal wink reflex)
- Giảm trương lực cơ thắt hậu môn khi thăm khám trực tràng
- Cầu bàng quang (nếu có bí tiểu)
🔬 Cận lâm sàng khẳng định
- Chụp cộng hưởng từ (MRI) cột sống thắt lưng
- Tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán, xác định nguyên nhân và mức độ chèn ép.
- Chụp cắt lớp vi tính (CT scan) cột sống thắt lưng
- Thay thế nếu không thể chụp MRI, nhưng kém nhạy hơn trong đánh giá mô mềm.
- X-quang cột sống thắt lưng
- Phát hiện các bất thường xương (gãy, trượt đốt sống) nhưng ít giá trị trực tiếp trong chẩn đoán chèn ép.
- Điện cơ (EMG) và đo tốc độ dẫn truyền thần kinh (NCS)
- Đánh giá mức độ tổn thương thần kinh, phân biệt với các bệnh lý khác (không phải xét nghiệm cấp cứu).
🩺 Các bệnh gây ra hội chứng — bấm tên để mở bài
- 🩺 Thoát vị đĩa đệm lớn
- Thường cấp tính, đau dữ dội, tiền sử chấn thương hoặc gắng sức. MRI thấy khối thoát vị lớn chèn ép.
- 🩺 Chấn thương cột sống
- Tiền sử chấn thương rõ ràng (ngã, tai nạn), có thể kèm gãy xương, trật khớp cột sống.
- 🩺 U tủy sống hoặc u ngoài màng cứng
- Khởi phát từ từ, đau tăng dần, sụt cân không rõ nguyên nhân, tiền sử ung thư. MRI thấy khối u.
- 🩺 Áp xe ngoài màng cứng
- Sốt, nhiễm trùng, tiền sử tiêm chích, phẫu thuật cột sống, suy giảm miễn dịch. MRI thấy ổ áp xe.
- 🩺 Hẹp ống sống nặng
- Thường mạn tính, đau cách hồi thần kinh, triệu chứng tăng khi đi lại, giảm khi nghỉ ngơi. MRI thấy hẹp ống sống.