Tài liệu trên website https://hoclamsang.vn dùng để tra cứu, phục vụ hoạt động giảng dạy và học tập, không phải là tài liệu hướng dẫn việc tự điều trị. Các hoạt động tư vấn y khoa hoặc điều trị phải có bác sĩ chuyên khoa hướng dẫn.
← Trang chủ

Tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt

ICD-10 · N40Ngoại khoa✓ Đã pre-checkChuyên khoaY văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Campbell-Walsh-Wein Urology)
🕒 Cập nhật: 09/11/2026 · 📚 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Campbell-Walsh-Wein Urology)
📖 Tổng quan bệnh học
Định nghĩa: Tăng sinh lành tính mô đệm và biểu mô tuyến tiền liệt, dẫn đến phì đại tuyến và gây ra các triệu chứng đường tiểu dưới (LUTS - Lower Urinary Tract Symptoms).
Dịch tễ: Phổ biến ở nam giới lớn tuổi. Tỷ lệ mắc tăng theo tuổi, khoảng 50% nam giới ở độ tuổi 50-60 có bằng chứng mô học của BPH, tăng lên 80-90% ở độ tuổi 80. Chỉ khoảng 50% trong số đó có triệu chứng lâm sàng.
Cơ chế bệnh sinh: Sự mất cân bằng giữa tăng sinh tế bào và chết tế bào theo chương trình (apoptosis) trong tuyến tiền liệt. Vai trò của androgen (testosterone và dihydrotestosterone - DHT), estrogen, yếu tố tăng trưởng (growth factors) và viêm mạn tính. DHT là androgen chính thúc đẩy sự phát triển của BPH.
Phân loại: Không có phân loại giai đoạn chính thức cho BPH. Thường phân loại theo mức độ nặng của triệu chứng (dựa vào thang điểm IPSS - International Prostate Symptom Score) và sự hiện diện của biến chứng.

Bước 1. Bệnh sử và lý do đến khám

📚 Theo Y văn
  • Triệu chứng đường tiểu dưới (LUTS), bao gồm triệu chứng tống xuất (obstructive symptoms) và triệu chứng kích thích (irritative symptoms).
    • Triệu chứng tống xuất: tiểu khó, tiểu ngắt quãng, tiểu yếu, tiểu nhỏ giọt cuối bãi, cảm giác tiểu không hết, phải rặn khi tiểu.
    • Triệu chứng kích thích: tiểu đêm (nocturia), tiểu nhiều lần (frequency), tiểu gấp (urgency), tiểu không tự chủ (urge incontinence).
    • Đôi khi đến khám vì biến chứng: bí tiểu cấp, nhiễm trùng tiểu tái phát, sỏi bàng quang, suy thận.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Campbell-Walsh-Wein Urology)
💬 Góp ý bước này

Bước 2. Tiền sử, yếu tố nguy cơ

📚 Theo Y văn
  • Tuổi cao, tiền sử gia đình, chủng tộc, yếu tố nội tiết.
    • Tuổi: Yếu tố nguy cơ mạnh nhất.
    • Tiền sử gia đình: Nguy cơ cao hơn nếu có người thân (cha, anh em trai) mắc BPH.
    • Chủng tộc: Phổ biến hơn ở nam giới da trắng và da đen, ít hơn ở nam giới châu Á.
    • Yếu tố nội tiết: Sự hiện diện của testosterone và DHT. Cắt tinh hoàn trước tuổi dậy thì ngăn ngừa BPH.
    • Các bệnh lý kèm theo: Béo phì, đái tháo đường, bệnh tim mạch có thể liên quan.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Campbell-Walsh-Wein Urology)
💬 Góp ý bước này

Bước 3. Triệu chứng, dấu hiệu

📚 Theo Y văn
  • LUTS (tống xuất và kích thích), khám trực tràng.
    • LUTS: Như đã mô tả ở bước 1.
    • Khám trực tràng (DRE - Digital Rectal Examination): Tuyến tiền liệt to, mật độ chắc đều, ranh giới rõ, không đau, không có nhân cứng. Kích thước ước lượng (bình thường khoảng 20g).
    • Các dấu hiệu khác: Cầu bàng quang (bí tiểu), đau vùng hạ vị (căng bàng quang), phù chân (suy thận).
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Campbell-Walsh-Wein Urology)
💬 Góp ý bước này

Bước 4. Hội chứng

📚 Theo Y văn
  • Hội chứng tắc nghẽn đường tiểu dưới do BPH.
    • Triệu chứng tống xuất: Tiểu khó, tiểu ngắt quãng, tiểu yếu, tiểu nhỏ giọt cuối bãi, cảm giác tiểu không hết, phải rặn khi tiểu.
    • Triệu chứng kích thích: Tiểu đêm, tiểu nhiều lần, tiểu gấp, tiểu không tự chủ.
    • Có thể kèm theo các biến chứng: Bí tiểu cấp, nhiễm trùng tiểu, sỏi bàng quang, suy thận.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Campbell-Walsh-Wein Urology)
💬 Góp ý bước này

Bước 5. Chẩn đoán phân biệt

🔀 Chẩn đoán phân biệt (bấm tên bệnh để mở bài)
Ung thư tuyến tiền liệt — DRE có thể sờ thấy nhân cứng, PSA tăng cao, cần sinh thiết để xác định.
Viêm tuyến tiền liệt — Đau vùng chậu, sốt, tiểu buốt, PSA có thể tăng, cấy nước tiểu/dịch tuyến tiền liệt có thể dương tính.
Hẹp niệu đạo — Tiền sử chấn thương/viêm nhiễm niệu đạo, tiểu khó, dòng tiểu yếu, niệu đạo đồ có thể thấy hẹp.
Bàng quang hoạt động quá mức (OAB - Overactive Bladder) — Chủ yếu là triệu chứng kích thích (tiểu gấp, tiểu nhiều lần, tiểu đêm), không có tắc nghẽn đường ra bàng quang.
Nhiễm trùng tiểu — Tiểu buốt, tiểu rắt, tiểu gấp, nước tiểu đục, cấy nước tiểu dương tính.
Sỏi bàng quang — Đau hạ vị, tiểu ngắt quãng, tiểu máu, siêu âm thấy sỏi.
Rối loạn chức năng bàng quang thần kinh — Tiền sử bệnh lý thần kinh (đột quỵ, chấn thương tủy sống, đái tháo đường lâu năm).
Thuốc — Một số thuốc (thuốc chống trầm cảm ba vòng, thuốc kháng histamine, thuốc cường giao cảm) có thể gây bí tiểu.
📚 Theo Y văn
  • Các nguyên nhân khác gây LUTS.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Campbell-Walsh-Wein Urology)
💬 Góp ý bước này

Bước 6. Cận lâm sàng, xét nghiệm

🔬 Cận lâm sàng — theo độ đặc hiệu
🥇 Khẳng định chẩn đoán
Cấy nước tiểu (nếu có dấu hiệu nhiễm trùng)
>10^5 CFU/mL vi khuẩn gây bệnh — Xác định tác nhân gây nhiễm trùng tiểu.
📊 Hỗ trợ gợi ý
Creatinine huyết thanh
Bình thường (0.6-1.2 mg/dL hoặc 53-106 µmol/L) — Đánh giá chức năng thận, phát hiện suy thận do tắc nghẽn lâu ngày.
Siêu âm hệ tiết niệu (thận, bàng quang, tuyến tiền liệt)
Thể tích tuyến tiền liệt >30g, thể tích nước tiểu tồn dư (PVR - Post-Void Residual) >50-100mL — Đánh giá kích thước tuyến tiền liệt, phát hiện sỏi bàng quang, túi thừa bàng quang, giãn đài bể thận (ứ nước thận), đo PVR.
Niệu dòng đồ (Uroflowmetry)
Qmax (tốc độ dòng tiểu tối đa) <10-15 mL/s — Đánh giá mức độ tắc nghẽn đường ra bàng quang. Qmax giảm gợi ý tắc nghẽn.
Thang điểm IPSS (International Prostate Symptom Score)
Nhẹ (0-7), Trung bình (8-19), Nặng (20-35) — Đánh giá mức độ nặng của triệu chứng và theo dõi đáp ứng điều trị.
Nhật ký đi tiểu (Voiding Diary)
Ghi lại tần suất, thể tích mỗi lần tiểu, lượng dịch uống trong 24-72 giờ. — Đánh giá khách quan các triệu chứng tiểu đêm, tiểu nhiều lần, thể tích bàng quang chức năng.
Nội soi bàng quang (Cystoscopy)
Không có ngưỡng cụ thể. — Đánh giá niệu đạo, bàng quang, thùy giữa tuyến tiền liệt, loại trừ các nguyên nhân khác gây tắc nghẽn hoặc tiểu máu. Chỉ định khi nghi ngờ bệnh lý khác hoặc trước phẫu thuật.
🔍 Tầm soát
Tổng phân tích nước tiểu
Bình thường (không có bạch cầu, hồng cầu, nitrit, protein) — Loại trừ nhiễm trùng tiểu, tiểu máu, protein niệu.
PSA (Prostate-Specific Antigen) huyết thanh
<4 ng/mL (ngưỡng chung, cần cân nhắc tuổi và các yếu tố khác) — Sàng lọc ung thư tuyến tiền liệt. Mức PSA tăng có thể do BPH, viêm tuyến tiền liệt, hoặc ung thư. Cần cân nhắc tỷ lệ PSA tự do/toàn phần, tốc độ tăng PSA.
📚 Theo Y văn
  • Đánh giá chức năng thận, loại trừ ung thư, đánh giá mức độ tắc nghẽn.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Campbell-Walsh-Wein Urology)
💬 Góp ý bước này

Bước 7. Chẩn đoán xác định

📚 Theo Y văn
  • Dựa vào triệu chứng lâm sàng (LUTS), khám trực tràng, loại trừ các nguyên nhân khác.
    • Triệu chứng LUTS điển hình (IPSS >7).
    • Khám trực tràng: Tuyến tiền liệt to, mật độ chắc đều, không có nhân cứng.
    • PSA huyết thanh trong giới hạn bình thường hoặc tăng nhẹ không gợi ý ung thư.
    • Siêu âm: Tuyến tiền liệt to, có thể có PVR tăng.
    • Loại trừ các nguyên nhân khác gây LUTS.
    • Sinh thiết tuyến tiền liệt chỉ được chỉ định khi có nghi ngờ ung thư (PSA cao, DRE bất thường).
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Campbell-Walsh-Wein Urology)
💬 Góp ý bước này

Bước 8. Chẩn đoán mức độ/giai đoạn

📚 Theo Y văn
  • Dựa vào mức độ nặng của triệu chứng (IPSS) và sự hiện diện của biến chứng.
    • Mức độ triệu chứng (theo IPSS): Nhẹ (IPSS 0-7), Trung bình (IPSS 8-19), Nặng (IPSS 20-35).
    • Mức độ tắc nghẽn (theo niệu dòng đồ và PVR): Qmax giảm, PVR tăng.
    • Biến chứng: Không biến chứng hoặc có biến chứng (bí tiểu cấp tái phát, nhiễm trùng tiểu tái phát, sỏi bàng quang, túi thừa bàng quang, tiểu máu đại thể tái phát, suy thận do tắc nghẽn).
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Campbell-Walsh-Wein Urology)
💬 Góp ý bước này

Bước 9. Chẩn đoán nguyên nhân

📚 Theo Y văn
  • BPH là một bệnh lý đa yếu tố, nguyên nhân chính là sự lão hóa và thay đổi nội tiết tố.
    • Tuổi tác: Yếu tố nguy cơ mạnh nhất.
    • Androgen: DHT là yếu tố chính thúc đẩy tăng sinh tế bào.
    • Estrogen: Có vai trò trong sự phát triển của BPH, đặc biệt ở nam giới lớn tuổi.
    • Yếu tố tăng trưởng: IGF-1 (Insulin-like Growth Factor 1), FGF (Fibroblast Growth Factor) có thể thúc đẩy tăng sinh.
    • Viêm mạn tính: Có bằng chứng về vai trò của viêm mạn tính trong sự phát triển của BPH.
    • Yếu tố di truyền: Tiền sử gia đình.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Campbell-Walsh-Wein Urology)
💬 Góp ý bước này

Bước 10. Điều trị

💊 Điều trị — nhóm theo cơ chế (thuốc cùng nhóm thay thế được nhau)
💊 Liều tham khảo
Liều dưới đây chỉ để học/định hướng — luôn đối chiếu phác đồ hiện hành, cân nặng và chức năng gan–thận trước khi dùng.
📚 Bối cảnh: Lựa chọn điều trị phụ thuộc vào mức độ nặng của triệu chứng, kích thước tuyến tiền liệt, sự hiện diện của biến chứng, và mong muốn của bệnh nhân. Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Campbell-Walsh-Wein Urology và guideline quốc tế).
Thay đổi lối sống và theo dõi chờ (Watchful Waiting/Lifestyle Modification)
⚙ Giảm kích thích bàng quang, cải thiện thói quen đi tiểu.
↔ Dành cho bệnh nhân có triệu chứng nhẹ (IPSS <8) và không có biến chứng. Bao gồm hạn chế uống nước trước khi ngủ, tránh caffeine và rượu, tập đi tiểu đúng giờ, tập cơ sàn chậu, tránh táo bón.
Thuốc chẹn alpha-1 adrenergic (Alpha-1 Adrenergic Blockers)
⚙ Thư giãn cơ trơn ở cổ bàng quang và tuyến tiền liệt, giảm sức cản đường ra bàng quang.
💊 Tamsulosin
0.4 mg/ngày · Uống
💊 Alfuzosin
10 mg/ngày · Uống
💊 Silodosin
8 mg/ngày · Uống
💊 Doxazosin
1-8 mg/ngày · Uống
💊 Terazosin
1-10 mg/ngày · Uống
↔ Tác dụng nhanh (vài ngày đến vài tuần). Tác dụng phụ: hạ huyết áp tư thế, chóng mặt, xuất tinh ngược.
Thuốc ức chế 5-alpha reductase (5-alpha Reductase Inhibitors - 5-ARIs)
⚙ Ức chế chuyển đổi testosterone thành DHT, làm giảm kích thước tuyến tiền liệt.
💊 Finasteride
5 mg/ngày · Uống
💊 Dutasteride
0.5 mg/ngày · Uống
↔ Hiệu quả tốt nhất ở tuyến tiền liệt lớn (>30-40g). Tác dụng chậm (6-12 tháng). Tác dụng phụ: giảm ham muốn tình dục, rối loạn cương dương, giảm thể tích tinh dịch. Giảm PSA huyết thanh khoảng 50%.
Thuốc kháng muscarinic (Antimuscarinics) / Thuốc chủ vận beta-3 (Beta-3 Adrenergic Agonists)
⚙ Giảm hoạt động quá mức của bàng quang, cải thiện triệu chứng kích thích.
💊 Solifenacin
5-10 mg/ngày · Uống
💊 Tolterodine
2-4 mg/ngày · Uống
💊 Mirabegron
25-50 mg/ngày · Uống
↔ Chỉ định khi triệu chứng kích thích nổi trội, đặc biệt khi không có tắc nghẽn đáng kể hoặc đã được điều trị tắc nghẽn. Cần thận trọng ở bệnh nhân có PVR cao.
Thuốc ức chế phosphodiesterase-5 (PDE5 Inhibitors)
⚙ Thư giãn cơ trơn ở bàng quang và tuyến tiền liệt, cải thiện lưu lượng máu.
💊 Tadalafil
5 mg/ngày · Uống
↔ Được chấp thuận để điều trị LUTS do BPH, đặc biệt khi có kèm rối loạn cương dương.
Phẫu thuật/Thủ thuật xâm lấn tối thiểu (Minimally Invasive Procedures) / Phẫu thuật (Surgery)
⚙ Loại bỏ hoặc giảm thể tích mô tuyến tiền liệt gây tắc nghẽn.
↔ Chỉ định: Triệu chứng trung bình đến nặng không đáp ứng với điều trị nội khoa, hoặc có biến chứng (bí tiểu cấp tái phát, nhiễm trùng tiểu tái phát, sỏi bàng quang, tiểu máu đại thể tái phát, suy thận do tắc nghẽn). Các phương pháp: - TURP (Transurethral Resection of the Prostate): Cắt đốt nội soi tuyến tiền liệt qua niệu đạo. Tiêu chuẩn vàng cho tuyến tiền liệt kích thước trung bình (30-80g). - HoLEP (Holmium Laser Enucleation of the Prostate): Bóc nhân tuyến tiền liệt bằng laser Holmium. Hiệu quả cho mọi kích thước tuyến tiền liệt, đặc biệt tuyến lớn. - PVP (Photoselective Vaporization of the Prostate) / GreenLight Laser: Bốc hơi tuyến tiền liệt bằng laser. - TUIP (Transurethral Incision of the Prostate): Rạch nội soi tuyến tiền liệt qua niệu đạo. Dành cho tuyến tiền liệt nhỏ (<30g) và có thùy giữa. - Prostatic Urethral Lift (UroLift): Nâng niệu đạo tuyến tiền liệt bằng các implant nhỏ. - Water Vapor Thermal Therapy (Rezum): Điều trị bằng hơi nước. - Phẫu thuật mở (Open Prostatectomy): Cắt bỏ tuyến tiền liệt qua đường bụng. Dành cho tuyến tiền liệt rất lớn (>80-100g) hoặc có bệnh lý kèm theo (sỏi bàng quang lớn).
⚕️ Khuyến cáo BHYT: Khi kê đơn, đối chiếu Danh mục & điều kiện/tỷ lệ thanh toán theo Thông tư 20/2022/TT-BYT (áp dụng cùng TT 37/2024/TT-BYT từ 01/01/2025). Thuốc điều trị đích/miễn dịch/giá cao thường có ĐIỀU KIỆN chi trả — cần kiểm tra trước khi kê.
📚 Theo Y văn
  • Mục tiêu là cải thiện triệu chứng, ngăn ngừa biến chứng, nâng cao chất lượng cuộc sống. Điều trị bao gồm thay đổi lối sống, dùng thuốc và phẫu thuật.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Campbell-Walsh-Wein Urology)
💬 Góp ý bước này

Bước 11. Chống chỉ định, điều chỉnh theo bệnh kèm

📚 Theo Y văn
  • Cân nhắc các bệnh lý tim mạch, huyết áp, chức năng thận, tương tác thuốc.
    • Thuốc chẹn alpha-1: Thận trọng ở bệnh nhân hạ huyết áp tư thế, suy tim nặng. Có thể gây hội chứng mống mắt nhão trong phẫu thuật đục thủy tinh thể (IFIS - Intraoperative Floppy Iris Syndrome).
    • Thuốc ức chế 5-alpha reductase: Chống chỉ định ở phụ nữ có thai (nguy cơ gây dị tật cơ quan sinh dục ngoài ở thai nhi nam). Cần theo dõi PSA vì thuốc làm giảm PSA.
    • Thuốc kháng muscarinic: Chống chỉ định ở bệnh nhân bí tiểu cấp, glôcôm góc đóng không kiểm soát. Thận trọng ở bệnh nhân có PVR cao.
    • Thuốc ức chế PDE5: Chống chỉ định với nitrat. Thận trọng ở bệnh nhân bệnh tim mạch nặng.
    • Phẫu thuật: Chống chỉ định tương đối ở bệnh nhân có rối loạn đông máu nặng, bệnh tim mạch nặng không ổn định. Cần điều chỉnh thuốc chống đông trước phẫu thuật.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Campbell-Walsh-Wein Urology)
💬 Góp ý bước này

Bước 12. Theo dõi đáp ứng

📚 Theo Y văn
  • Đánh giá cải thiện triệu chứng, chức năng thận, phát hiện biến chứng.
    • Đánh giá triệu chứng: Sử dụng thang điểm IPSS định kỳ (mỗi 3-6 tháng).
    • Đo PVR: Định kỳ để đánh giá hiệu quả giảm tắc nghẽn.
    • Niệu dòng đồ: Có thể lặp lại để đánh giá cải thiện Qmax.
    • PSA: Theo dõi định kỳ nếu có chỉ định (ví dụ, bệnh nhân đang dùng 5-ARIs hoặc có nguy cơ ung thư).
    • Chức năng thận: Theo dõi creatinine huyết thanh nếu có suy thận ban đầu.
    • Tác dụng phụ của thuốc: Hỏi về các tác dụng phụ (hạ huyết áp, rối loạn cương dương, xuất tinh ngược).
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Campbell-Walsh-Wein Urology)
💬 Góp ý bước này

Bước 13. Biến chứng

📚 Theo Y văn
  • Các biến chứng do tắc nghẽn đường tiểu kéo dài.
    • Bí tiểu cấp (AUR - Acute Urinary Retention): Cần đặt ống thông tiểu.
    • Nhiễm trùng tiểu tái phát (UTI - Urinary Tract Infection).
    • Sỏi bàng quang.
    • Túi thừa bàng quang.
    • Tiểu máu đại thể tái phát.
    • Suy thận do tắc nghẽn (hydronephrosis, suy thận sau thận).
    • Rối loạn chức năng bàng quang (bàng quang mất bù).
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Campbell-Walsh-Wein Urology)
💬 Góp ý bước này

Bước 14. Chuyển tuyến, cờ đỏ

📚 Theo Y văn
  • Các dấu hiệu cần can thiệp chuyên khoa hoặc cấp cứu.
    • Bí tiểu cấp.
    • Tiểu máu đại thể không rõ nguyên nhân hoặc tái phát.
    • Nhiễm trùng tiểu tái phát hoặc nhiễm trùng tiểu trên.
    • Suy thận do tắc nghẽn.
    • Sỏi bàng quang.
    • Nghi ngờ ung thư tuyến tiền liệt (PSA tăng cao nhanh, DRE bất thường).
    • Triệu chứng nặng (IPSS cao) không đáp ứng với điều trị nội khoa.
    • Bệnh nhân có biến chứng cần phẫu thuật.
📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Campbell-Walsh-Wein Urology)
💬 Góp ý bước này
⭐ Bài này với bạn thế nào?
Hữu ích
Dễ sử dụng
Trình bày học thuật
Thấy bài hữu ích? Gửi cho bạn cùng lớp.