Sốc giảm thể tích máu

ICD-10 · R57.1Hồi sức cấp cứu, Nội tổng quát, Ngoại tổng quát✓ Đã pre-check1493/QĐ-BYT (22/4/2015) — Hồi sức tích cực

🕒 Cập nhật: 09/11/2026 · 📚 Nguồn: 1493/QĐ-BYT (22/4/2015) — Hồi sức tích cực

🔗 Triệu chứng / hội chứng liên quan — bấm để mở cửa tiếp cận

📖 Tổng quan bệnh học

Định nghĩa: Sốc giảm thể tích máu là một tình trạng cấp cứu y khoa nghiêm trọng, đặc trưng bởi sự suy giảm thể tích máu lưu thông hiệu quả. Tình trạng này dẫn đến giảm tưới máu mô và cung cấp oxy không đủ cho các cơ quan, gây ra rối loạn chức năng tế bào và tổn thương cơ quan. Đây là một trong những dạng sốc phổ biến, đòi hỏi can thiệp y tế khẩn cấp.

Dịch tễ: Nội dung bệnh được cung cấp không bao gồm các số liệu dịch tễ học cụ thể về tỷ lệ mắc hay tần suất của sốc giảm thể tích máu. Tuy nhiên, đây là một bệnh cảnh cấp cứu thường gặp trong các chuyên khoa hồi sức cấp cứu, nội tổng quát và ngoại tổng quát. Nó có thể xảy ra do nhiều nguyên nhân khác nhau, ảnh hưởng đến mọi lứa tuổi.

Cơ chế bệnh sinh: Cơ chế bệnh sinh chính của sốc giảm thể tích máu là sự suy giảm đáng kể thể tích máu lưu thông trong lòng mạch. Sự mất mát này có thể do mất máu toàn phần hoặc mất dịch ngoại bào, dẫn đến giảm tiền gánh tim. Hậu quả là cung lượng tim giảm, gây ra tình trạng tưới máu không đủ cho các mô và cơ quan, kích hoạt các phản ứng bù trừ của cơ thể nhưng cuối cùng dẫn đến suy chức năng đa cơ quan nếu không được điều trị kịp thời.

Phân loại: Dựa trên nguyên nhân gây ra, sốc giảm thể tích máu được phân loại thành hai nhóm chính. Đó là sốc giảm thể tích do mất máu, xảy ra khi có sự thất thoát máu thực sự từ hệ tuần hoàn. Nhóm thứ hai là sốc giảm thể tích do mất nước, nguyên nhân là do mất dịch ngoại bào nghiêm trọng mà không kèm theo mất hồng cầu.

Bước 1. Bệnh sử và lý do đến khám

📚 Theo Y văn

Lý do đến khám
- Mệt mỏi, yếu ớt, chóng mặt, choáng váng, ngất
- Khó thở, thở nhanh
- Đau bụng cấp tính, nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc máu tươi
- Tiêu chảy nhiều lần, nôn ói liên tục
- Chảy máu rõ rệt từ vết thương, đường sinh dục, hoặc các lỗ tự nhiên
- Khát nước dữ dội
Bệnh sử/diễn tiến
- Thời gian và diễn tiến của các triệu chứng trên
- Các sự kiện khởi phát: chấn thương, phẫu thuật gần đây, bệnh lý đường tiêu hóa (loét, giãn tĩnh mạch), bệnh lý thai sản (thai ngoài tử cung vỡ, băng huyết sau sinh), bệnh lý nội tiết (đái tháo nhạt, nhiễm toan ceton), bỏng, say nắng/nóng
- Lượng dịch/máu mất ước tính (nếu có thể)
- Các bệnh lý nền đã có (tim mạch, thận, gan, đái tháo đường) và thuốc đang sử dụng

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Harrison's Principles of Internal Medicine, Tintinalli's Emergency Medicine Manual)

💬 Góp ý bước này

Bước 2. Tiền sử, yếu tố nguy cơ

📋 Theo Bộ Y tế

Sốc giảm thể tích do mất máu
- Chấn thương: vết thương mạch máu, vỡ tạng đặc, vỡ xương chậu…
- Chảy máu đường tiêu hóa: vỡ giãn tĩnh mạch thực quản, loét dạ dày tá tràng, hoặc ruột…
- Chảy máu qua đường hô hấp: ho ra máu nặng.
- Bệnh lý mạch máu: phình bóc tách động mạch, dị dạng động tĩnh mạch.
- Liên quan đến thai sản: có thai ngoài tử cung vỡ, vỡ hoặc rách tử cung, âm đạo, mất máu trong quá trình sinh đẻ (kể cả phẫu thuật chủ động).
Sốc giảm thể tích do mất nước
- Tiêu chảy cấp.
- Nôn nhiều.
- Đái nhiều do đái tháo nhạt, tăng áp lực thẩm thấu, dùng thuốc lợi tiểu, hoặc truyền nhiều dịch ưu trương ...
- Bỏng nặng.
- Say nắng, say nóng.
- Mất nước vào khoang thứ ba: người bệnh sau mổ, tắc ruột, viêm tụy cấp, tiêu cơ vân cấp …

💬 Góp ý bước này

Bước 3. Triệu chứng, dấu hiệu

📋 Theo Bộ Y tế

Triệu chứng lâm sàng chung của bệnh cảnh sốc
- Mạch nhanh, nhỏ, khó bắt, thường >120 lần/phút.
- Thời gian đổ đầy mao mạch kéo dài ( > 2 giây).
- Hạ huyết áp: huyết áp tâm thu <90 mmHg (huyết áp động mạch trung bình <65mmHg) hoặc huyết áp tâm thu giảm quá 40mmHg so với mức huyết áp nền của người bệnh.
- Thiểu niệu hay vô niệu (nước tiểu <0.5 ml/kg/giờ) có thể kèm theo các triệu chứng hạ huyết áp tư thế, vã mồ hôi, khô các màng nhầy.
- Rối loạn ý thức: chậm chạp, lẫn lộn, kích thích hay hôn mê.
- Da lạnh, nổi vân tím.
- Áp lực tĩnh mạch trung tâm giảm, áp lực mao mạch phổi bít giảm, cung lượng tim giảm, sức cản mạch hệ thống tăng.
Những dấu hiệu lâm sàng gợi ý nguyên nhân của sốc giảm thể tích
- Tùy nguyên nhân gây sốc giảm thể tích, người bệnh có thể có các triệu chứng như nôn ra máu, đi tiêu phân đen, nôn, tiêu chảy, đau bụng.
- Phát hiện các dấu hiệu của chấn thương hoặc người bệnh sau phẫu thuật.
- Khám phát hiện da khô, lưỡi khô, niêm mạc miệng khô, tĩnh mạch cổ xẹp, áp lực tĩnh mạch trung tâm giảm.
- Người bệnh có biểu hiện thiếu máu nếu sốc mất máu.

💬 Góp ý bước này

Bước 4. Hội chứng

📚 Theo Y văn

Hội chứng sốc giảm thể tích
- Mạch nhanh (>120 lần/phút), nhỏ, khó bắt
- Thời gian đổ đầy mao mạch kéo dài (> 2 giây)
- Hạ huyết áp (huyết áp tâm thu <90 mmHg hoặc giảm >40mmHg so với nền)
- Thiểu niệu/vô niệu (nước tiểu <0.5 ml/kg/giờ)
- Rối loạn ý thức (chậm chạp, lẫn lộn, kích thích, hôn mê)
- Da lạnh, nổi vân tím
- Khô các màng nhầy, vã mồ hôi
- Áp lực tĩnh mạch trung tâm giảm, tĩnh mạch cổ xẹp

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Harrison's Principles of Internal Medicine, UpToDate)

💬 Góp ý bước này

Bước 5. Chẩn đoán phân biệt

🔀 Chẩn đoán phân biệt (bấm tên bệnh để mở bài)

Sốc tim (Cardiogenic shock) — Thường có tiền sử bệnh tim mạch (nhồi máu cơ tim, suy tim nặng). Áp lực tĩnh mạch trung tâm (CVP) và áp lực mao mạch phổi bít (PCWP) thường tăng (trừ sốc tim do nhồi máu thất phải), có thể có ran ẩm ở phổi, tiếng tim bất thường. Cung lượng tim giảm nhưng sức cản mạch hệ thống có thể bình thường hoặc giảm.

Sốc nhiễm khuẩn (Septic shock) — Thường có bằng chứng nhiễm trùng (sốt, bạch cầu tăng, cấy máu dương tính). Giai đoạn đầu có thể có da ấm, mạch nảy mạnh, CVP bình thường hoặc tăng, sức cản mạch hệ thống giảm. Lactate máu tăng cao. Cần tìm ổ nhiễm trùng.

Sốc phản vệ (Anaphylactic shock) — Khởi phát đột ngột sau tiếp xúc dị nguyên. Kèm theo các triệu chứng dị ứng: mày đay, phù mạch, co thắt phế quản (khò khè), ngứa. CVP thường bình thường hoặc giảm nhẹ, sức cản mạch hệ thống giảm.

Sốc thần kinh (Neurogenic shock) — Xảy ra sau chấn thương tủy sống cao (trên T6). Đặc trưng bởi hạ huyết áp kèm nhịp tim chậm (do mất trương lực giao cảm). Da ấm và khô (do giãn mạch). Không có dấu hiệu mất dịch.

Sốc tắc nghẽn (Obstructive shock) — Do cản trở dòng máu lớn (thuyên tắc phổi cấp, chèn ép tim cấp, tràn khí màng phổi áp lực). CVP thường tăng cao (trừ thuyên tắc phổi có thể bình thường), tĩnh mạch cổ nổi. Cần siêu âm tim, X-quang ngực để chẩn đoán.

💬 Góp ý bước này

Bước 6. Cận lâm sàng, xét nghiệm

📋 Theo Bộ Y tế

Các xét nghiệm chung

🔬 Cận lâm sàng — theo độ đặc hiệu

🥇 Khẳng định chẩn đoán

Lactate máu

≥ 3 mmol/l — Chỉ điểm tình trạng thiếu oxy mô và chuyển hóa yếm khí, mức độ nặng của sốc.

🔬 Đặc hiệu cao

Siêu âm tim tại giường (Point-of-Care Ultrasound - POCUS)

Không có ngưỡng số — Đánh giá nhanh chức năng tim, tình trạng đổ đầy thất (giảm trong sốc giảm thể tích), loại trừ sốc tim, sốc tắc nghẽn.

📊 Hỗ trợ/gợi ý

Hematocrit (Hct)

Tăng (sốc mất nước); Giảm (sốc mất máu) — Đánh giá tình trạng cô đặc máu (mất nước) hoặc thiếu máu (mất máu).

Hồng cầu (RBC)

Giảm (sốc mất máu); Tăng (sốc mất nước) — Đánh giá tình trạng thiếu máu hoặc cô đặc máu.

Hemoglobin (Hb)

Giảm (sốc mất máu) — Đánh giá mức độ thiếu máu do mất máu.

Protein máu

Tăng (sốc mất nước) — Đánh giá tình trạng cô đặc máu do mất nước.

Điện giải đồ (Na+, K+, Cl-)

Rối loạn (ví dụ: Na+ tăng >145 mmol/L trong mất nước ưu trương) (theo Y văn) — Đánh giá tình trạng rối loạn nước điện giải, đặc biệt trong sốc mất nước.

Khí máu động mạch (pH, PaCO2, HCO3-)

Rối loạn (ví dụ: pH <7.35, HCO3- <22 mmol/L: toan chuyển hóa) (theo Y văn) — Đánh giá tình trạng thăng bằng kiềm toan, thường gặp toan chuyển hóa trong sốc.

Ure, Creatinine

Tăng (ví dụ: Creatinine > 1.2 mg/dL: suy thận cấp) (theo Y văn) — Đánh giá chức năng thận và mức độ tổn thương thận cấp do sốc.

Đông máu cơ bản (PT - Prothrombin Time, aPTT - activated Partial Thromboplastin Time, Fibrinogen)

Rối loạn (ví dụ: PT, aPTT kéo dài, Fibrinogen giảm: đông máu nội mạch rải rác - DIC) (theo Y văn) — Đánh giá tình trạng đông máu, đặc biệt trong sốc mất máu nặng hoặc sốc nhiễm khuẩn.

🔍 Tầm soát

Lipase, Amylase

Tăng cao (ví dụ: Lipase > 3 lần giới hạn trên bình thường: viêm tụy cấp) (theo Y văn) — Tìm nguyên nhân sốc do viêm tụy cấp.

Đường máu

Tăng cao (ví dụ: > 250 mg/dL trong nhiễm toan ceton) (theo Y văn) — Tìm nguyên nhân sốc do nhiễm toan ceton hoặc tăng áp lực thẩm thấu.

Creatine Kinase (CK)

Tăng cao (ví dụ: > 5 lần giới hạn trên bình thường: tiêu cơ vân cấp) (theo Y văn) — Tìm nguyên nhân sốc do tiêu cơ vân cấp.

Siêu âm bụng/X-quang ngực

Không có ngưỡng số — Tìm kiếm ổ chảy máu nội tạng (vỡ tạng đặc, thai ngoài tử cung vỡ), tràn dịch màng phổi/màng bụng, tắc ruột, tràn khí màng phổi.

💬 Góp ý bước này

Bước 7. Chẩn đoán xác định

📋 Theo Bộ Y tế

Chẩn đoán sốc giảm thể tích máu do mất máu
- Lâm sàng:
- + Mạch nhanh, nhỏ, huyết áp hạ.
- + Áp lực tĩnh mạch trung tâm thấp, tĩnh mạc cổ xẹp.
- + Da niêm mạc nhợt nhạt, lạnh.
- + Thiểu niệu, vô niệu.
- + Vật vã, lờ đờ, rối loạn ý thức.
- + Các dấu hiệu gợi ý nguyên nhân của mất máu: xuất huyết tiêu hoá, mất máu do chấn thương mạch máu, vỡ tạng đặc, có thai ngoài tử cung vỡ...
- Cận lâm sàng:
- + Lactate tăng.
- + Xét nghiệm máu: hồng cầu giảm, hematocrite giảm.
Chẩn đoán sốc giảm thể tích máu không do mất máu
- Lâm sàng: Có dấu hiệu mất nước
- + Mạch nhanh, huyết áp hạ.
- + Áp lực tĩnh mạch trung tâm thấp, tĩnh mạc cổ xẹp.
- + Người bệnh có cảm giác khát nước.
- + Da khô, véo da (+), niêm mạc khô.
- + Triệu chứng của bệnh nguyên gây mất nước: nôn hoặc đi ngoài nhiều lần….
- Cận lâm sàng:
- + Có tình trạng cô đặc máu: hồng cầu tăng, hematocrit tăng.
- + Có thể thấy natri máu tăng, đường máu tăng...

💬 Góp ý bước này

Bước 8. Chẩn đoán mức độ/giai đoạn

📚 Theo Y văn

Phân loại sốc giảm thể tích do mất máu theo ATLS (Advanced Trauma Life Support)
- Dựa trên lượng máu mất ước tính, nhịp tim, huyết áp, áp lực mạch, tần số thở, lượng nước tiểu, trạng thái tinh thần và thời gian đổ đầy mao mạch.
- Giai đoạn I (Mất <15% thể tích máu): Mất <750 mL. Nhịp tim <100. Huyết áp bình thường. Áp lực mạch bình thường hoặc tăng nhẹ. Tần số thở 14-20. Lượng nước tiểu >30 mL/giờ. Trạng thái tinh thần lo lắng nhẹ.
- Giai đoạn II (Mất 15-30% thể tích máu): Mất 750-1500 mL. Nhịp tim 100-120. Huyết áp bình thường. Áp lực mạch giảm. Tần số thở 20-30. Lượng nước tiểu 20-30 mL/giờ. Trạng thái tinh thần lo lắng vừa.
- Giai đoạn III (Mất 30-40% thể tích máu): Mất 1500-2000 mL. Nhịp tim 120-140. Huyết áp giảm. Áp lực mạch giảm. Tần số thở 30-40. Lượng nước tiểu 5-15 mL/giờ. Trạng thái tinh thần lo lắng, lú lẫn.
- Giai đoạn IV (Mất >40% thể tích máu): Mất >2000 mL. Nhịp tim >140. Huyết áp giảm rõ rệt. Áp lực mạch giảm rõ rệt. Tần số thở >35. Lượng nước tiểu không đáng kể. Trạng thái tinh thần lú lẫn, lờ đờ.
Đánh giá mức độ nặng của sốc giảm thể tích không do mất máu
- Dựa vào mức độ mất nước lâm sàng (véo da, khô niêm mạc, khát nước, tụt huyết áp tư thế) và các chỉ số sinh tồn tương tự như sốc mất máu.
- Mức độ nặng của rối loạn điện giải và toan kiềm (ví dụ: mức độ tăng natri máu, mức độ toan chuyển hóa) cũng góp phần đánh giá mức độ nặng.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: ATLS Student Course Manual, Harrison's Principles of Internal Medicine)

💬 Góp ý bước này

Bước 9. Chẩn đoán nguyên nhân

📋 Theo Bộ Y tế

Sốc giảm thể tích do mất máu
- Chấn thương: vết thương mạch máu, vỡ tạng đặc (gan, lách), vỡ xương chậu (gây chảy máu nội tạng hoặc khoang thứ ba).
- Chảy máu đường tiêu hóa: nôn ra máu, đi tiêu phân đen (melena), đi ngoài ra máu tươi (hematochezia) do vỡ giãn tĩnh mạch thực quản, loét dạ dày tá tràng, hoặc các bệnh lý ruột (viêm ruột, túi thừa).
- Chảy máu qua đường hô hấp: ho ra máu nặng (ví dụ: do lao phổi, giãn phế quản, ung thư phổi).
- Bệnh lý mạch máu: phình bóc tách động mạch (động mạch chủ), dị dạng động tĩnh mạch vỡ.
- Liên quan đến thai sản: có thai ngoài tử cung vỡ, vỡ hoặc rách tử cung, âm đạo, mất máu trong quá trình sinh đẻ (băng huyết sau sinh, rau tiền đạo, rau bong non).
Sốc giảm thể tích do mất nước
- Tiêu chảy cấp: do nhiễm trùng (vi khuẩn, virus) hoặc không nhiễm trùng.
- Nôn nhiều: do ngộ độc thực phẩm, viêm dạ dày ruột cấp, tắc ruột, viêm tụy cấp.
- Đái nhiều: do đái tháo nhạt (trung ương hoặc thận), tăng áp lực thẩm thấu (đái tháo đường nhiễm toan ceton, hội chứng tăng áp lực thẩm thấu), dùng thuốc lợi tiểu quá mức, hoặc truyền nhiều dịch ưu trương.
- Bỏng nặng: mất dịch qua da bị tổn thương.
- Say nắng, say nóng: mất nước và điện giải qua mồ hôi nhiều.
- Mất nước vào khoang thứ ba: người bệnh sau mổ lớn, tắc ruột, viêm tụy cấp, tiêu cơ vân cấp (rhabdomyolysis) gây thoát dịch vào khoang kẽ.

💬 Góp ý bước này

Bước 10. Điều trị

💊 Điều trị — nhóm theo cơ chế (thuốc cùng nhóm thay thế được nhau)

💊 Liều tham khảo

Liều dưới đây chỉ để học/định hướng — luôn đối chiếu phác đồ hiện hành, cân nặng và chức năng gan–thận trước khi dùng.

📚 Bối cảnh: Nguyên tắc điều trị sốc giảm thể tích bao gồm: (1) Hồi sức ban đầu nhanh chóng để ổn định huyết động và tưới máu mô, (2) Xác định và điều trị nguyên nhân gây mất dịch/máu, (3) Theo dõi chặt chẽ đáp ứng điều trị và các biến chứng. Ưu tiên hàng đầu là đảm bảo đường thở, hô hấp và tuần hoàn (ABC - Airway, Breathing, Circulation). Truyền dịch tĩnh mạch nhanh chóng là biện pháp hồi sức ban đầu quan trọng nhất.

Dịch tinh thể (Crystalloids)

⚙ Bổ sung thể tích dịch trong lòng mạch và khoang kẽ, khôi phục tiền gánh và cung lượng tim. Là lựa chọn đầu tay cho hồi sức sốc giảm thể tích.

💊 Natri Clorid 0.9% (Nước muối sinh lý)

Truyền nhanh 500-1000 mL trong 15-30 phút, sau đó điều chỉnh theo đáp ứng huyết động. Tổng liều có thể lên đến 2-4 lít hoặc hơn tùy tình trạng bệnh nhân. · Tiêm truyền tĩnh mạch

💊 Ringer Lactate (Lactated Ringer's solution)

↔ Ringer Lactate được ưu tiên hơn Natri Clorid 0.9% trong hồi sức thể tích lớn do có thành phần điện giải cân bằng hơn và ít gây toan chuyển hóa tăng clo máu. Cả hai đều có thể thay thế nhau trong giai đoạn hồi sức ban đầu.

Chế phẩm máu

⚙ Thay thế trực tiếp các thành phần máu bị mất, đặc biệt quan trọng trong sốc mất máu để cải thiện khả năng vận chuyển oxy và chức năng đông máu.

💊 Khối hồng cầu (Packed Red Blood Cells - PRBCs)

Truyền 1-2 đơn vị ban đầu, sau đó truyền theo tỷ lệ 1:1:1 (PRBCs:Huyết tương tươi đông lạnh:Tiểu cầu) trong sốc mất máu nặng. Mục tiêu Hemoglobin (Hb) > 7-9 g/dL tùy tình trạng bệnh nhân. · Tiêm truyền tĩnh mạch

💊 Huyết tương tươi đông lạnh (Fresh Frozen Plasma - FFP)

Truyền 1-2 đơn vị ban đầu, sau đó truyền theo tỷ lệ 1:1:1 với PRBCs và tiểu cầu trong sốc mất máu nặng. · Tiêm truyền tĩnh mạch

💊 Tiểu cầu (Platelets)

Truyền 1 đơn vị tiểu cầu gộp (pooled platelets) hoặc 1 apheresis unit khi số lượng tiểu cầu < 50.000/µL hoặc có rối loạn chức năng tiểu cầu và đang chảy máu. · Tiêm truyền tĩnh mạch

↔ Quyết định truyền chế phẩm máu dựa trên mức độ mất máu, các chỉ số xét nghiệm (Hb, Hematocrit - Hct, đông máu) và đáp ứng lâm sàng. Truyền máu sớm theo tỷ lệ 1:1:1 được khuyến cáo trong sốc mất máu nặng do chấn thương.

Thuốc vận mạch (Vasopressors)

⚙ Gây co mạch để tăng huyết áp và duy trì tưới máu các cơ quan quan trọng khi truyền dịch đơn thuần không đủ hoặc khi có sốc phân phối kèm theo. Không phải là điều trị đầu tay cho sốc giảm thể tích thuần túy.

💊 Norepinephrine (Noradrenaline)

Bắt đầu 0.05-0.1 mcg/kg/phút, điều chỉnh để đạt huyết áp động mạch trung bình (MAP) > 65 mmHg. · Truyền tĩnh mạch liên tục qua bơm tiêm điện

💊 Dopamine

Liều vận mạch 5-20 mcg/kg/phút, điều chỉnh để đạt huyết áp mục tiêu. · Truyền tĩnh mạch liên tục qua bơm tiêm điện

↔ Norepinephrine thường là thuốc vận mạch được lựa chọn đầu tiên. Thuốc vận mạch chỉ được sử dụng sau khi đã bù đủ thể tích dịch, hoặc khi huyết áp vẫn không ổn định dù đã bù dịch tối ưu. Cần theo dõi huyết áp động mạch xâm lấn khi dùng thuốc vận mạch.

Kiểm soát nguồn chảy máu/mất dịch

⚙ Đây là bước điều trị quan trọng nhất và mang tính quyết định. Không có thuốc cụ thể mà là các thủ thuật/can thiệp.

↔ Tùy thuộc nguyên nhân: phẫu thuật cầm máu (chấn thương, thai ngoài tử cung vỡ, loét chảy máu), nội soi cầm máu (xuất huyết tiêu hóa), nút mạch (chảy máu tạng, mạch máu), dẫn lưu dịch (tắc ruột, viêm tụy), thuốc chống nôn/tiêu chảy, điều trị bệnh nền (đái tháo nhạt, nhiễm toan ceton).

⚕️ Khuyến cáo BHYT: Khi kê đơn, đối chiếu Danh mục & điều kiện/tỷ lệ thanh toán theo Thông tư 20/2022/TT-BYT (áp dụng cùng TT 37/2024/TT-BYT từ 01/01/2025). Thuốc điều trị đích/miễn dịch/giá cao thường có ĐIỀU KIỆN chi trả — cần kiểm tra trước khi kê.

💬 Góp ý bước này

Bước 11. Chống chỉ định, điều chỉnh theo bệnh kèm

📚 Theo Y văn

Thận trọng khi bù dịch
- Suy tim sung huyết/bệnh tim thiếu máu cục bộ: Bù dịch quá nhanh hoặc quá nhiều có thể gây quá tải tuần hoàn, phù phổi cấp. Cần theo dõi chặt chẽ Áp lực tĩnh mạch trung tâm (CVP), siêu âm tim, và đáp ứng lâm sàng.
- Suy thận mạn/bệnh thận giai đoạn cuối: Nguy cơ quá tải dịch, tăng kali máu. Cần cân nhắc lượng dịch bù và có thể cần lọc máu sớm.
- Suy gan nặng: Có thể ảnh hưởng đến chuyển hóa lactate (nếu dùng Ringer Lactate) và khả năng tổng hợp yếu tố đông máu. Cần theo dõi chức năng đông máu.
Điều chỉnh thuốc vận mạch
- Bệnh nhân có bệnh mạch vành: Cần duy trì huyết áp tưới máu mạch vành nhưng tránh tăng nhịp tim và co mạch quá mức có thể làm nặng thêm thiếu máu cơ tim.
- Bệnh nhân đang dùng thuốc chẹn beta: Có thể làm giảm đáp ứng với thuốc vận mạch. Cần điều chỉnh liều hoặc cân nhắc thuốc khác.
Chống chỉ định tương đối
- Truyền dịch ưu trương (ví dụ: Natri Clorid 3%) trong sốc giảm thể tích thuần túy không có hạ natri máu nặng, do nguy cơ gây mất nước nội bào và rối loạn điện giải.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Harrison's Principles of Internal Medicine, UpToDate)

💬 Góp ý bước này

Bước 12. Theo dõi đáp ứng

📚 Theo Y văn

Theo dõi lâm sàng
- Dấu hiệu sinh tồn: Nhịp tim (giảm), huyết áp (tăng), tần số thở (giảm), nhiệt độ.
- Tưới máu mô: Thời gian đổ đầy mao mạch (cải thiện <2 giây), da ấm hơn, hết vân tím.
- Trạng thái tinh thần: Tỉnh táo hơn, giảm lú lẫn, kích thích.
- Lượng nước tiểu: Đặt sonde tiểu và theo dõi lượng nước tiểu mỗi giờ (mục tiêu >0.5 mL/kg/giờ).
- Áp lực tĩnh mạch trung tâm (CVP) và áp lực mao mạch phổi bít (PCWP - Pulmonary Capillary Wedge Pressure) nếu có catheter động mạch phổi: CVP tăng dần về mức bình thường (8-12 mmHg), PCWP tăng dần.
Theo dõi cận lâm sàng
- Lactate máu: Giảm dần, trở về bình thường (<2 mmol/L) là dấu hiệu quan trọng của hồi phục tưới máu mô.
- Khí máu động mạch: Cải thiện tình trạng toan chuyển hóa (pH tăng, HCO3- tăng).
- Điện giải đồ: Điều chỉnh các rối loạn điện giải (Na+, K+, Cl-).
- Huyết học (Hb, Hct, tiểu cầu): Ổn định Hb/Hct trong sốc mất máu, hoặc Hct giảm dần về bình thường trong sốc mất nước.
- Chức năng thận (Ure, Creatinine): Cải thiện chức năng thận, giảm các chỉ số suy thận cấp.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Surviving Sepsis Campaign Guidelines, Harrison's Principles of Internal Medicine)

💬 Góp ý bước này

Bước 13. Biến chứng

📋 Theo Bộ Y tế

Biến chứng của sốc giảm thể tích
- Nếu phát hiện muộn và điều trị không kịp thời, tình trạng tụt huyết áp kéo dài dẫn tới suy đa tạng và tử vong.

📚 Theo Y văn

Các biến chứng cấp tính
- Suy thận cấp (Acute Kidney Injury - AKI): Do giảm tưới máu thận kéo dài.
- Hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển (Acute Respiratory Distress Syndrome - ARDS): Do tổn thương phổi thứ phát sau sốc hoặc truyền dịch quá mức.
- Rối loạn đông máu nội mạch rải rác (Disseminated Intravascular Coagulation - DIC): Đặc biệt trong sốc mất máu nặng hoặc sốc nhiễm khuẩn kèm theo.
- Suy gan cấp: Do giảm tưới máu gan.
- Loét dạ dày tá tràng cấp do stress (Stress ulcers): Nguy cơ xuất huyết tiêu hóa.
- Rối loạn nhịp tim, nhồi máu cơ tim: Do thiếu oxy cơ tim.
- Tổn thương não do thiếu oxy: Gây di chứng thần kinh vĩnh viễn hoặc hôn mê.
Biến chứng liên quan đến điều trị
- Quá tải dịch: Phù phổi cấp, suy tim cấp.
- Rối loạn điện giải: Do truyền dịch không cân bằng.
- Phản ứng truyền máu: Sốt, tan máu, dị ứng.
- Nhiễm trùng: Do đặt catheter tĩnh mạch trung tâm, catheter động mạch.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Harrison's Principles of Internal Medicine, UpToDate)

💬 Góp ý bước này

Bước 14. Chuyển tuyến, cờ đỏ

📚 Theo Y văn

Chỉ định chuyển tuyến
- Bệnh nhân sốc giảm thể tích không đáp ứng với hồi sức ban đầu (ví dụ: huyết áp không ổn định, lactate không giảm, thiểu niệu kéo dài).
- Cần các can thiệp chuyên sâu không có sẵn tại cơ sở hiện tại (ví dụ: phẫu thuật cấp cứu phức tạp, nút mạch, lọc máu liên tục, ECMO - Extracorporeal Membrane Oxygenation).
- Cần theo dõi và điều trị tại đơn vị hồi sức tích cực (ICU - Intensive Care Unit) với các phương tiện theo dõi huyết động xâm lấn và hỗ trợ cơ quan.
Cờ đỏ (Dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm)
- Huyết áp tâm thu <90 mmHg hoặc MAP <65 mmHg kéo dài dù đã bù dịch đầy đủ.
- Nhịp tim >120-140 lần/phút kéo dài.
- Thiểu niệu (<0.5 mL/kg/giờ) hoặc vô niệu kéo dài.
- Rối loạn ý thức nặng lên (lú lẫn, hôn mê).
- Lactate máu tiếp tục tăng hoặc không giảm.
- Bằng chứng chảy máu/mất dịch đang diễn ra không kiểm soát được.
- Xuất hiện các dấu hiệu suy đa tạng (ví dụ: suy hô hấp, suy thận, rối loạn đông máu).

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Surviving Sepsis Campaign Guidelines, ATLS Student Course Manual)

💬 Góp ý bước này

⭐ Bài này với bạn thế nào?

Hữu ích

Dễ sử dụng

Trình bày học thuật

Thấy bài hữu ích? Gửi cho bạn cùng lớp.