Rối loạn cơ thể hóa

ICD-10 · F45.0Tâm thần✓ Đã pre-checkChuyên khoa2058/QĐ-BYT (14/5/2020) — Một số rối loạn tâm thần thường gặp

🕒 Cập nhật: 09/11/2026 · 📚 Nguồn: 2058/QĐ-BYT (14/5/2020) — Một số rối loạn tâm thần thường gặp

🔗 Triệu chứng / hội chứng liên quan — bấm để mở cửa tiếp cận

📖 Tổng quan bệnh học

Định nghĩa: Rối loạn cơ thể hóa là một bệnh lý thuộc chuyên khoa Tâm thần, được phân loại theo mã F45.0 trong ICD-10. Đây là một trong số các rối loạn tâm thần thường gặp theo phác đồ của Bộ Y tế.

Dịch tễ: Thông tin về dịch tễ học cụ thể của Rối loạn cơ thể hóa không được cung cấp chi tiết trong nội dung bệnh. Tuy nhiên, đây được xếp vào nhóm 'Một số rối loạn tâm thần thường gặp' theo phác đồ của Bộ Y tế.

Cơ chế bệnh sinh: Nội dung bệnh không cung cấp thông tin chi tiết về cơ chế bệnh sinh của Rối loạn cơ thể hóa. Các yếu tố nguyên nhân cụ thể dẫn đến sự phát triển của bệnh cũng không được trình bày trong tài liệu này.

Phân loại: Rối loạn cơ thể hóa được phân loại trong hệ thống Bảng phân loại bệnh quốc tế lần thứ 10 (ICD-10) với mã F45.0. Đây là một bệnh lý thuộc chuyên khoa Tâm thần. Trong phác đồ của Bộ Y tế, bệnh được xếp vào nhóm các rối loạn tâm thần thường gặp.

Bước 1. Bệnh sử và lý do đến khám

📋 Theo Bộ Y tế

Lý do đến khám
- Bệnh nhân đến khám vì các triệu chứng cơ thể tái diễn, đa dạng, kéo dài.
Bệnh sử/diễn tiến
- Biểu hiện tái diễn các triệu chứng cơ thể, cùng với những yêu cầu dai dẳng đòi khám xét về y tế, mặc dù kết quả âm tính nhiều lần và thầy thuốc đảm bảo rằng các triệu chứng này không có cơ sở bệnh cơ thể.
- Nếu có bất kì rối loạn cơ thể nào thì chúng cũng không giải thích được bản chất và phạm vi của các triệu chứng hoặc đau khổ và bận tâm của bệnh nhân.

📚 Theo Y văn

Lý do đến khám thường gặp
- Đau mạn tính không rõ nguyên nhân (đau đầu, đau lưng, đau bụng).
- Các triệu chứng tiêu hóa (buồn nôn, nôn, tiêu chảy, táo bón).
- Các triệu chứng thần kinh (yếu liệt, tê bì, mất cảm giác, ngất, co giật giả).
- Các triệu chứng tim mạch (đánh trống ngực, khó thở).
- Các triệu chứng tiết niệu-sinh dục (tiểu khó, đau khi giao hợp, rối loạn kinh nguyệt).
Diễn tiến bệnh
- Bệnh nhân thường đã đi khám nhiều chuyên khoa khác nhau (nội, ngoại, thần kinh, tiêu hóa...) và đã thực hiện nhiều xét nghiệm, thăm dò nhưng không tìm thấy nguyên nhân thực thể rõ ràng cho các triệu chứng.
- Thường có sự bận tâm quá mức về các triệu chứng, dành nhiều thời gian và năng lượng cho việc tìm kiếm nguyên nhân và điều trị.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Kaplan & Sadock's Comprehensive Textbook of Psychiatry)

💬 Góp ý bước này

Bước 2. Tiền sử, yếu tố nguy cơ

📋 Theo Bộ Y tế

Yếu tố nguy cơ
- Có liên quan chặt chẽ với các stress tâm lý trong đời sống xã hội và trong sinh hoạt hàng ngày.

📚 Theo Y văn

Yếu tố nguy cơ bổ sung
- Giới tính: Nữ giới có nguy cơ cao hơn.
- Tiền sử chấn thương tâm lý: Lạm dụng thể chất, tình dục hoặc bỏ bê trong thời thơ ấu.
- Tiền sử gia đình: Có người thân mắc rối loạn dạng cơ thể hoặc các rối loạn tâm thần khác.
- Rối loạn nhân cách: Đặc biệt là rối loạn nhân cách ranh giới (Borderline Personality Disorder) hoặc rối loạn nhân cách kịch tính (Histrionic Personality Disorder).
- Trình độ học vấn thấp và tình trạng kinh tế xã hội thấp.
- Các bệnh lý tâm thần đi kèm: Trầm cảm, lo âu, rối loạn hoảng sợ.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: DSM-5, UpToDate)

💬 Góp ý bước này

Bước 3. Triệu chứng, dấu hiệu

📋 Theo Bộ Y tế

Triệu chứng lâm sàng theo ICD-10
- Ít nhất hai năm có các triệu chứng cơ thể nhiều và thay đổi mà không tìm thấy một giải thích thỏa đáng nào về mặt cơ thể.
- Dai dẳng từ chối chấp nhận lời khuyên hoặc lời trấn an của bác sĩ rằng không cắt nghĩa được các triệu chứng về mặt cơ thể.
- Một số mức độ tật chứng của hoạt động xã hội và gia đình có thể quy vào bản chất của các triệu chứng và hành vi đã gây ra.

📚 Theo Y văn

Các loại triệu chứng cơ thể thường gặp (theo DSM-5 cho Rối loạn triệu chứng cơ thể - Somatic Symptom Disorder, tương đương với Rối loạn cơ thể hóa trong ICD-10)
- Triệu chứng đau: Đau đầu, đau lưng, đau ngực, đau bụng, đau khớp, đau cơ.
- Triệu chứng tiêu hóa: Buồn nôn, nôn, đầy hơi, khó tiêu, tiêu chảy, táo bón.
- Triệu chứng thần kinh: Yếu liệt, tê bì, mất cảm giác, ngất, co giật giả, khó nuốt, nhìn mờ, mất tiếng.
- Triệu chứng tim mạch: Đánh trống ngực, khó thở, đau ngực.
- Triệu chứng tiết niệu-sinh dục: Tiểu khó, tiểu buốt, đau khi giao hợp, rối loạn kinh nguyệt, rối loạn cương dương.
- Các triệu chứng khác: Mệt mỏi mạn tính, chóng mặt, khó thở.
Đặc điểm của các triệu chứng
- Đa dạng, thường liên quan đến nhiều hệ cơ quan khác nhau.
- Thay đổi theo thời gian, có thể xuất hiện và biến mất.
- Không có bằng chứng khách quan của bệnh lý thực thể khi thăm khám và xét nghiệm.
- Gây ra sự bận tâm đáng kể hoặc suy giảm chức năng trong cuộc sống hàng ngày.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: DSM-5, UpToDate)

💬 Góp ý bước này

Bước 4. Hội chứng

📚 Theo Y văn

Hội chứng rối loạn cơ thể hóa (Somatization Syndrome)
- Nhiều triệu chứng cơ thể đa dạng, tái diễn, không giải thích được bằng bệnh lý thực thể, kéo dài ít nhất 2 năm, gây suy giảm chức năng xã hội và gia đình.
- Các triệu chứng thường bao gồm: đau (đau đầu, đau lưng, đau khớp), triệu chứng tiêu hóa (buồn nôn, nôn, tiêu chảy), triệu chứng thần kinh (yếu liệt, tê bì, ngất), triệu chứng tim mạch (đánh trống ngực, khó thở), triệu chứng tiết niệu-sinh dục (tiểu khó, đau khi giao hợp).
Hội chứng lo âu (Anxiety Syndrome) đi kèm
- Căng thẳng, bồn chồn, lo lắng quá mức, khó tập trung, dễ cáu kỉnh, rối loạn giấc ngủ, các triệu chứng thực vật (đánh trống ngực, vã mồ hôi, run rẩy).
Hội chứng trầm cảm (Depressive Syndrome) đi kèm
- Khí sắc trầm, mất hứng thú/niềm vui, giảm năng lượng, rối loạn giấc ngủ, rối loạn ăn uống, cảm giác vô dụng/tội lỗi, khó tập trung, ý nghĩ về cái chết/tự sát.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: ICD-10, DSM-5, Kaplan & Sadock's Comprehensive Textbook of Psychiatry)

💬 Góp ý bước này

Bước 5. Chẩn đoán phân biệt

📋 Theo Bộ Y tế

Các chẩn đoán loại trừ hay gặp nhất
- Các triệu chứng này không ngoại trừ xảy ra trong bệnh tâm thần phân liệt hoặc các rối loạn liên quan, trong các rối loạn khí sắc hoặc trong rối loạn hoảng sợ.
- Chẩn đoán phân biệt với các thể của các rối loạn dạng cơ thể.

🔀 Chẩn đoán phân biệt (bấm tên bệnh để mở bài)

Rối loạn lo âu lan tỏa (Generalized Anxiety Disorder - GAD) — Triệu chứng lo âu (căng thẳng, bồn chồn) là nổi bật nhất, các triệu chứng cơ thể thường là biểu hiện của lo âu (vd: hồi hộp, vã mồ hôi, đau cơ do căng thẳng) và không đa dạng, dai dẳng như Rối loạn cơ thể hóa. Bệnh nhân GAD thường nhận thức được mối liên hệ giữa lo âu và triệu chứng cơ thể.

Rối loạn trầm cảm chủ yếu (Major Depressive Disorder - MDD) — Triệu chứng khí sắc trầm, mất hứng thú/niềm vui là chủ đạo. Các triệu chứng cơ thể (đau, mệt mỏi, rối loạn giấc ngủ/ăn uống) thường đi kèm nhưng không phải là trọng tâm chính của bệnh nhân và thường cải thiện khi trầm cảm được điều trị. Bệnh nhân Rối loạn cơ thể hóa thường không có khí sắc trầm rõ rệt hoặc mất hứng thú kéo dài.

Rối loạn hoảng sợ (Panic Disorder) — Đặc trưng bởi các cơn hoảng sợ cấp tính, đột ngột với triệu chứng thực vật dữ dội (đánh trống ngực, khó thở, đau ngực, chóng mặt, sợ chết/mất kiểm soát). Các triệu chứng này thường có yếu tố khởi phát rõ ràng hoặc xuất hiện không dự đoán được, không phải là các triệu chứng cơ thể mạn tính, đa dạng và kéo dài như Rối loạn cơ thể hóa.

Bệnh lý thực thể chưa được chẩn đoán — Cần loại trừ kỹ lưỡng các bệnh lý thực thể hiếm gặp hoặc khó chẩn đoán (vd: bệnh tự miễn, bệnh thần kinh thoái hóa giai đoạn sớm, bệnh nội tiết) thông qua thăm khám và cận lâm sàng chuyên sâu. Điểm phân biệt là các triệu chứng thực thể có bằng chứng khách quan (dấu hiệu thực thể, bất thường xét nghiệm) hoặc tiến triển theo quy luật bệnh lý, không phải là sự bận tâm quá mức không tương xứng với bằng chứng khách quan.

Rối loạn giả bệnh (Factitious Disorder) / Giả vờ (Malingering) — Trong rối loạn giả bệnh, bệnh nhân cố ý tạo ra hoặc giả vờ triệu chứng để được chăm sóc y tế (không có động cơ bên ngoài rõ ràng). Trong giả vờ, bệnh nhân cố ý tạo ra triệu chứng để đạt được lợi ích bên ngoài (vd: tránh nghĩa vụ, hưởng tiền bảo hiểm). Điểm phân biệt là có sự cố ý và thường có sự không nhất quán giữa lời khai, hành vi và kết quả thăm khám/xét nghiệm. Bệnh nhân Rối loạn cơ thể hóa tin rằng mình thực sự bị bệnh.

💬 Góp ý bước này

Bước 6. Cận lâm sàng, xét nghiệm

📋 Theo Bộ Y tế

Xét nghiệm máu
- Huyết học, sinh hoá, vi sinh (HIV, VGB, VGC).
Xét nghiệm nước tiểu
- Xét nghiệm nước tiểu, xét nghiệm tìm chất ma tuý, huyết thanh chẩn đoán giang mai…
Trắc nghiệm tâm lý
- Nhóm trắc nghiệm tâm lý đánh giá trầm cảm (Beck, Hamilton trầm cảm…), đánh giá lo âu (Zung, Hamilton lo âu…), đánh giá nhân cách (MMPI, EPI…), đánh giá rối loạn giấc ngủ (PSQI…) …
Các xét nghiệm chuyên khoa khác
- Xác định bệnh lý kết hợp hoặc loại trừ nguyên nhân thực thể:
- Điện não đồ, lưu huyết não.
- Điện tâm đồ, XQ tim phổi, siêu âm ổ bụng, siêu âm tuyến giáp.
- Xét nghiệm hormon tuyến giáp.
- CT, MRI...

🔬 Cận lâm sàng — theo độ đặc hiệu

📊 Hỗ trợ/gợi ý

Thang đánh giá trầm cảm Beck (Beck Depression Inventory - BDI)

0-13: không trầm cảm hoặc trầm cảm tối thiểu; 14-19: trầm cảm nhẹ; 20-28: trầm cảm vừa; 29-63: trầm cảm nặng (theo Y văn) — Đánh giá mức độ trầm cảm đi kèm, thường gặp ở bệnh nhân rối loạn cơ thể hóa.

Thang đánh giá trầm cảm Hamilton (Hamilton Depression Rating Scale - HDRS)

0-7: bình thường; 8-13: trầm cảm nhẹ; 14-18: trầm cảm vừa; 19-22: trầm cảm nặng; >23: trầm cảm rất nặng (theo Y văn) — Đánh giá mức độ trầm cảm đi kèm, thường được sử dụng trong nghiên cứu và lâm sàng.

Thang đánh giá lo âu Zung (Zung Self-Rating Anxiety Scale - SAS)

20-44: bình thường; 45-59: lo âu nhẹ-vừa; 60-74: lo âu nặng; >75: lo âu rất nặng (theo Y văn) — Đánh giá mức độ lo âu đi kèm, một yếu tố phổ biến ở bệnh nhân rối loạn cơ thể hóa.

Thang đánh giá lo âu Hamilton (Hamilton Anxiety Rating Scale - HARS)

0-17: nhẹ; 18-24: vừa; 25-30: nặng (theo Y văn) — Đánh giá mức độ lo âu đi kèm, thường được sử dụng trong nghiên cứu và lâm sàng.

Bảng kiểm kê nhân cách đa pha Minnesota (Minnesota Multiphasic Personality Inventory - MMPI)

Không có ngưỡng cụ thể cho chẩn đoán, dùng để đánh giá các đặc điểm nhân cách (theo Y văn) — Đánh giá các đặc điểm nhân cách có thể liên quan đến rối loạn cơ thể hóa hoặc các rối loạn tâm thần khác.

Bảng câu hỏi nhân cách Eysenck (Eysenck Personality Inventory - EPI)

Không có ngưỡng cụ thể cho chẩn đoán, dùng để đánh giá các đặc điểm nhân cách (theo Y văn) — Đánh giá các đặc điểm nhân cách như hướng nội/hướng ngoại, ổn định/không ổn định cảm xúc.

Chỉ số chất lượng giấc ngủ Pittsburgh (Pittsburgh Sleep Quality Index - PSQI)

PSQI > 5 điểm: chất lượng giấc ngủ kém (theo Y văn) — Đánh giá chất lượng giấc ngủ và mức độ rối loạn giấc ngủ đi kèm.

🔍 Tầm soát

Công thức máu (CBC)

WBC: 4.0-10.0 x 10^9/L; RBC: 4.0-5.5 x 10^12/L; Hgb: 120-160 g/L; Plt: 150-400 x 10^9/L (theo Y văn) — Giúp loại trừ thiếu máu, nhiễm trùng hoặc các bệnh lý huyết học khác có thể gây ra triệu chứng cơ thể.

Sinh hóa máu cơ bản (Glucose, chức năng gan, thận, điện giải)

Glucose: 3.9-6.1 mmol/L; AST/ALT: < 40 U/L; Creatinine: 50-110 µmol/L; Na: 135-145 mmol/L; K: 3.5-5.0 mmol/L (theo Y văn) — Giúp loại trừ đái tháo đường, bệnh gan, thận, rối loạn điện giải có thể gây ra các triệu chứng cơ thể không đặc hiệu.

Xét nghiệm vi sinh (HIV, HBsAg, Anti-HCV)

Âm tính (theo Y văn) — Loại trừ các bệnh nhiễm trùng mạn tính có thể gây ra các triệu chứng toàn thân hoặc thần kinh.

Tổng phân tích nước tiểu

Bình thường (không có protein, glucose, hồng cầu, bạch cầu, trụ niệu) (theo Y văn) — Loại trừ nhiễm trùng đường tiết niệu, bệnh thận hoặc đái tháo đường.

Xét nghiệm tìm chất ma túy

Âm tính (theo Y văn) — Loại trừ việc sử dụng chất gây nghiện có thể gây ra các triệu chứng cơ thể hoặc tâm thần.

Huyết thanh chẩn đoán giang mai (VDRL/TPHA)

Âm tính (theo Y văn) — Loại trừ giang mai, đặc biệt giang mai thần kinh có thể gây ra nhiều triệu chứng đa dạng.

• Loại trừ bệnh thực thể

Điện não đồ (EEG)

Bình thường (không có sóng động kinh, sóng chậm khu trú) (theo Y văn) — Loại trừ động kinh hoặc các bệnh lý não bộ khác gây ra các triệu chứng thần kinh.

Lưu huyết não

Bình thường (theo Y văn) — Đánh giá lưu lượng máu não, giúp loại trừ các rối loạn tuần hoàn não.

Điện tâm đồ (ECG)

Bình thường (nhịp xoang đều, không có thiếu máu cơ tim, rối loạn nhịp) (theo Y văn) — Loại trừ các bệnh lý tim mạch có thể gây ra đau ngực, đánh trống ngực, khó thở.

X-quang tim phổi

Bình thường (không có tổn thương phổi, tim to) (theo Y văn) — Loại trừ các bệnh lý hô hấp hoặc tim mạch cấu trúc.

Siêu âm ổ bụng

Bình thường (không có tổn thương gan, mật, tụy, lách, thận) (theo Y văn) — Loại trừ các bệnh lý tiêu hóa, tiết niệu hoặc các cơ quan nội tạng khác gây ra đau bụng hoặc các triệu chứng liên quan.

Siêu âm tuyến giáp

Bình thường (không có nhân, u, viêm tuyến giáp) (theo Y văn) — Loại trừ các bệnh lý tuyến giáp cấu trúc.

Xét nghiệm hormon tuyến giáp (TSH, fT3, fT4)

TSH: 0.4-4.0 mIU/L; fT3: 2.3-4.2 pg/mL; fT4: 0.8-1.8 ng/dL (theo Y văn) — Loại trừ cường giáp hoặc suy giáp, có thể gây ra nhiều triệu chứng cơ thể và tâm thần.

Chụp cắt lớp vi tính (CT) hoặc Cộng hưởng từ (MRI)

Bình thường (không có tổn thương cấu trúc não, tủy sống, hoặc các cơ quan khác) (theo Y văn) — Loại trừ các tổn thương cấu trúc nghiêm trọng ở não, tủy sống hoặc các cơ quan khác tùy theo triệu chứng lâm sàng.

💬 Góp ý bước này

Bước 7. Chẩn đoán xác định

📋 Theo Bộ Y tế

Tiêu chuẩn chẩn đoán theo ICD-10
- Ít nhất hai năm có các triệu chứng cơ thể nhiều và thay đổi mà không tìm thấy một giải thích thỏa đáng nào về mặt cơ thể.
- Dai dẳng từ chối chấp nhận lời khuyên hoặc lời trấn an của bác sĩ rằng không cắt nghĩa được các triệu chứng về mặt cơ thể.
- Một số mức độ tật chứng của hoạt động xã hội và gia đình có thể quy vào bản chất của các triệu chứng và hành vi đã gây ra.

📚 Theo Y văn

Lưu ý chẩn đoán
- Chẩn đoán Rối loạn cơ thể hóa (F45.0) trong ICD-10 tương tự với Rối loạn triệu chứng cơ thể (Somatic Symptom Disorder) trong DSM-5.
- Việc loại trừ bệnh lý thực thể là bước quan trọng nhất trước khi chẩn đoán rối loạn cơ thể hóa. Tuy nhiên, không nên lặp lại quá nhiều xét nghiệm không cần thiết khi đã có đủ bằng chứng loại trừ.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: ICD-10, DSM-5)

💬 Góp ý bước này

Bước 8. Chẩn đoán mức độ/giai đoạn

📚 Theo Y văn

Đánh giá mức độ nặng của rối loạn dựa trên
- Số lượng, cường độ và sự đa dạng của các triệu chứng cơ thể không giải thích được.
- Mức độ bận tâm, suy nghĩ và hành vi liên quan đến các triệu chứng (vd: dành nhiều thời gian cho việc tìm kiếm nguyên nhân, đi khám nhiều nơi, tránh các hoạt động xã hội).
- Mức độ suy giảm chức năng trong các lĩnh vực xã hội, nghề nghiệp hoặc các lĩnh vực quan trọng khác của cuộc sống.
- Sự hiện diện và mức độ nặng của các rối loạn tâm thần đi kèm (trầm cảm, lo âu, rối loạn nhân cách).
Các thăm dò xác định mức độ/giai đoạn
- Thang đánh giá mức độ trầm cảm (vd: Beck Depression Inventory, Hamilton Depression Rating Scale) để định lượng mức độ trầm cảm đi kèm.
- Thang đánh giá mức độ lo âu (vd: Hamilton Anxiety Rating Scale, Zung Self-Rating Anxiety Scale) để định lượng mức độ lo âu đi kèm.
- Đánh giá chức năng toàn diện (Global Assessment of Functioning - GAF scale hoặc World Health Organization Disability Assessment Schedule - WHODAS 2.0) để định lượng mức độ suy giảm chức năng trong các hoạt động hàng ngày.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: DSM-5, ICD-10, Kaplan & Sadock's Comprehensive Textbook of Psychiatry)

💬 Góp ý bước này

Bước 9. Chẩn đoán nguyên nhân

📋 Theo Bộ Y tế

Nguyên nhân
- Có liên quan chặt chẽ với các stress tâm lý trong đời sống xã hội và trong sinh hoạt hàng ngày.

📚 Theo Y văn

Mô hình sinh học - tâm lý - xã hội (Biopsychosocial Model)
- Yếu tố sinh học: Có thể có sự nhạy cảm di truyền, bất thường trong xử lý thông tin cảm giác đau, hoặc rối loạn chức năng các chất dẫn truyền thần kinh.
- Yếu tố tâm lý: Các cơ chế phòng vệ tâm lý (vd: chuyển hóa xung đột nội tâm thành triệu chứng cơ thể), khó khăn trong việc nhận diện và biểu lộ cảm xúc, xu hướng bi kịch hóa các cảm giác cơ thể bình thường, tiền sử chấn thương tâm lý.
- Yếu tố xã hội: Stress trong cuộc sống (công việc, gia đình, tài chính), thiếu sự hỗ trợ xã hội, các yếu tố văn hóa khuyến khích biểu hiện đau khổ qua triệu chứng cơ thể, lợi ích thứ cấp từ việc bị bệnh (vd: được quan tâm, tránh trách nhiệm).

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Kaplan & Sadock's Comprehensive Textbook of Psychiatry)

💬 Góp ý bước này

Bước 10. Điều trị

📋 Theo Bộ Y tế

Nguyên tắc điều trị
- Liệu pháp tâm lý là liệu pháp điều trị chủ đạo, kết hợp duy trì điều trị các triệu chứng cơ thể.
- Nhiều trường hợp, việc điều trị triệu chứng cơ thể sẽ là cơ sở vững chắc cho việc áp dụng các liệu pháp tâm lý.
- Sử dụng các liệu pháp tâm lý thích hợp với từng người bệnh.
- Việc điều trị các triệu chứng cơ thể phải kết hợp chặt chẽ với các chuyên khoa khác nhau để tránh bỏ sót và có chỉ định điều trị hợp lý.
- Cần rèn luyện sức chịu đựng các stress tâm lý trong cuộc sống, sinh hoạt, làm việc và học tập, sẵn sàng thích ứng với các điều kiện không thuận lợi.
- Nguyên tắc chọn thuốc: Ưu tiên đơn trị liệu (chọn một trong những thuốc liệt kê ở dưới nếu chưa hiệu quả thì sử dụng đồng thời một thuốc chống trầm cảm và một thuốc an thần kinh được khuyến cáo nhiều hơn cả).
- Khởi liều thấp và tăng liều từ từ cho đến khi có hiệu quả.
- Hạn chế lạm dụng nhóm giải lo âu gây nghiện.
Sơ đồ/phác đồ điều trị
- Liệu pháp hóa dược + liệu pháp tâm lý.

💊 Điều trị — nhóm theo cơ chế (thuốc cùng nhóm thay thế được nhau)

💊 Liều tham khảo

Liều dưới đây chỉ để học/định hướng — luôn đối chiếu phác đồ hiện hành, cân nặng và chức năng gan–thận trước khi dùng.

📚 Bối cảnh: Mục tiêu điều trị là giúp bệnh nhân giảm bớt sự bận tâm quá mức về các triệu chứng cơ thể, cải thiện chức năng sống và chất lượng cuộc sống, chứ không nhất thiết là loại bỏ hoàn toàn các triệu chứng. Cần xây dựng mối quan hệ tin cậy giữa bác sĩ và bệnh nhân, tránh việc bác sĩ phủ nhận triệu chứng của bệnh nhân. Liệu pháp tâm lý, đặc biệt là liệu pháp nhận thức hành vi (Cognitive Behavioral Therapy - CBT), là nền tảng. Thuốc được sử dụng để điều trị các rối loạn tâm thần đi kèm như trầm cảm, lo âu hoặc để giảm nhẹ các triệu chứng cơ thể khó chịu.

Liệu pháp tâm lý

⚙ Giúp bệnh nhân nhận diện và đối phó với stress, thay đổi nhận thức sai lệch về triệu chứng cơ thể, cải thiện kỹ năng đối phó, và học cách quản lý cảm xúc. Mục tiêu là giảm sự bận tâm quá mức và cải thiện chức năng.

↔ Các liệu pháp tâm lý được khuyến cáo bao gồm liệu pháp nhận thức hành vi (CBT), liệu pháp thư giãn, liệu pháp tâm động học, và liệu pháp gia đình. Đây là liệu pháp chủ đạo và cần được cá nhân hóa cho từng bệnh nhân.

Thuốc chống trầm cảm (SSRIs, SNRIs, TCA, hoặc nhóm khác)

⚙ Điều hòa các chất dẫn truyền thần kinh (serotonin, norepinephrine) trong não, giúp cải thiện khí sắc, giảm lo âu và có thể giảm cảm nhận đau. Thường được sử dụng khi có trầm cảm hoặc lo âu đi kèm.

💊 Imipramin

25-300 mg/24 giờ · Uống

💊 Amitriptylin

25-300 mg/24 giờ · Uống

💊 Paroxetin

20-80 mg/24 giờ · Uống

💊 Fluoxetin

10-80 mg/24 giờ · Uống

💊 Fluvoxamin

50-300 mg/24 giờ · Uống

💊 Citalopram

20-60 mg/24 giờ · Uống

💊 Escitalopram

10-20 mg/24 giờ · Uống

💊 Sertralin

50-200 mg/24 giờ · Uống

💊 Venlafaxin

37,5-375 mg/24 giờ · Uống

💊 Mirtazapin

15-60 mg/24 giờ · Uống

↔ Các thuốc trong nhóm này có thể thay thế nhau tùy theo đáp ứng, tác dụng phụ và bệnh kèm. SSRI (Paroxetin, Fluoxetin, Fluvoxamin, Citalopram, Escitalopram, Sertralin) và SNRI (Venlafaxin) thường được ưu tiên do ít tác dụng phụ hơn thuốc chống trầm cảm ba vòng (TCA - Imipramin, Amitriptylin). Khởi liều thấp và tăng dần đến liều hiệu quả.

Thuốc giải lo âu

⚙ Tăng cường hoạt động của chất dẫn truyền thần kinh GABA, gây an thần, giảm lo âu và căng thẳng. Thường dùng để giảm nhanh các triệu chứng lo âu cấp tính.

💊 Diazepam

5-20 mg/24 giờ · Uống

💊 Lorazepam

2-6 mg/24 giờ · Uống

💊 Bromazepam

6-12 mg/24 giờ · Uống

💊 Alprazolam

1-4 mg/24 giờ · Uống

💊 Etifoxine HCL