Viêm phúc mạc cấp

ICD-10 · K65.0Ngoại khoa✓ Đã pre-checkChuyên khoaY văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

🕒 Cập nhật: 09/11/2026 · 📚 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

📖 Tổng quan bệnh học

Định nghĩa: Viêm phúc mạc cấp là tình trạng viêm cấp tính của phúc mạc, màng bao phủ các cơ quan trong ổ bụng và thành bụng. Đây là một cấp cứu ngoại khoa nghiêm trọng, thường do nhiễm trùng hoặc kích thích hóa học, có thể đe dọa tính mạng nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Dịch tễ: Viêm phúc mạc cấp là một trong những cấp cứu ngoại khoa phổ biến nhất. Tỷ lệ mắc và tử vong thay đổi tùy thuộc vào nguyên nhân, mức độ lan rộng và tình trạng sức khỏe của bệnh nhân. Viêm phúc mạc thứ phát chiếm đa số các trường hợp và có tỷ lệ tử vong cao nếu có sốc nhiễm trùng hoặc suy đa tạng. Viêm phúc mạc nguyên phát ít gặp hơn, thường liên quan đến bệnh lý nền như xơ gan có cổ trướng hoặc lọc màng bụng.

Cơ chế bệnh sinh: Phúc mạc là một màng bán thấm lớn, có khả năng hấp thụ và phản ứng viêm mạnh mẽ. Khi có sự xâm nhập của vi khuẩn (phổ biến nhất) hoặc các chất kích thích hóa học (dịch tụy, dịch mật, dịch dạ dày, nước tiểu) vào khoang phúc mạc, sẽ kích hoạt phản ứng viêm. Phản ứng này bao gồm tăng tính thấm mao mạch, thoát dịch giàu protein và tế bào viêm vào khoang phúc mạc, hình thành fibrin, và có thể dẫn đến hình thành áp xe hoặc dính ruột. Vi khuẩn thường gây viêm phúc mạc là vi khuẩn đường ruột (Gram âm, kỵ khí) trong viêm phúc mạc thứ phát, hoặc vi khuẩn đơn độc (Gram âm, liên cầu) trong viêm phúc mạc nguyên phát.

Phân loại: Viêm phúc mạc được phân loại dựa trên nguyên nhân và mức độ lan rộng: - Theo nguyên nhân: - Viêm phúc mạc nguyên phát (Primary Peritonitis): Không có nguồn nhiễm trùng rõ ràng trong ổ bụng. Thường gặp ở bệnh nhân xơ gan có cổ trướng (viêm phúc mạc do vi khuẩn tự phát - Spontaneous Bacterial Peritonitis - SBP) hoặc bệnh nhân lọc màng bụng. Tác nhân thường là đơn vi khuẩn. - Viêm phúc mạc thứ phát (Secondary Peritonitis): Do nhiễm trùng từ một tạng trong ổ bụng bị tổn thương (thủng tạng rỗng, viêm ruột thừa vỡ, viêm túi mật hoại tử, viêm túi thừa thủng, viêm tụy hoại tử nhiễm trùng, tắc ruột hoại tử, chấn thương bụng). Tác nhân thường là đa vi khuẩn. - Viêm phúc mạc tam phát (Tertiary Peritonitis): Viêm phúc mạc dai dẳng hoặc tái phát sau điều trị ban đầu thành công cho viêm phúc mạc thứ phát, thường gặp ở bệnh nhân suy giảm miễn dịch, suy đa tạng. - Theo mức độ lan rộng: - Viêm phúc mạc khu trú: Viêm chỉ giới hạn ở một vùng nhất định trong ổ bụng (ví dụ: áp xe ruột thừa, áp xe dưới hoành). - Viêm phúc mạc toàn thể: Viêm lan rộng khắp ổ bụng.

Bước 1. Bệnh sử và lý do đến khám

📚 Theo Y văn

Lý do đến khám thường là đau bụng cấp tính, dữ dội, liên tục, kèm theo các triệu chứng toàn thân.
- Đau bụng khởi phát đột ngột, thường ở một vị trí sau đó lan rộng ra toàn bụng.
- Cường độ đau tăng dần, không thuyên giảm.
- Kèm theo buồn nôn, nôn, bí trung tiện/đại tiện.
- Sốt, rét run.
Khai thác diễn biến bệnh từ khi khởi phát đến lúc nhập viện.
- Thời gian khởi phát triệu chứng.
- Tính chất, vị trí, cường độ đau bụng và sự thay đổi của nó.
- Các triệu chứng kèm theo và mức độ nặng của chúng.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

💬 Góp ý bước này

Bước 2. Tiền sử, yếu tố nguy cơ

📚 Theo Y văn

Tiền sử bệnh lý đường tiêu hóa và phẫu thuật bụng là yếu tố nguy cơ quan trọng cho viêm phúc mạc thứ phát.
- Tiền sử loét dạ dày tá tràng (nguy cơ thủng).
- Tiền sử viêm ruột thừa, viêm túi mật, viêm túi thừa, viêm tụy cấp.
- Tiền sử bệnh Crohn, viêm loét đại tràng.
- Tiền sử phẫu thuật bụng trước đó (nguy cơ dính, tắc ruột, rò).
Các bệnh lý nền và tình trạng suy giảm miễn dịch liên quan đến viêm phúc mạc nguyên phát và tam phát.
- Xơ gan có cổ trướng (nguy cơ viêm phúc mạc do vi khuẩn tự phát - SBP).
- Suy thận mạn đang lọc màng bụng (nguy cơ viêm phúc mạc liên quan đến lọc màng bụng).
- Suy giảm miễn dịch (HIV/AIDS, sử dụng thuốc ức chế miễn dịch, ung thư).
- Đái tháo đường, bệnh tim mạch (ảnh hưởng đến khả năng hồi phục).
Các yếu tố khác.
- Chấn thương bụng (nguy cơ thủng tạng rỗng, vỡ tạng đặc).
- Sử dụng rượu bia (liên quan viêm tụy cấp).

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

💬 Góp ý bước này

Bước 3. Triệu chứng, dấu hiệu

📚 Theo Y văn

Triệu chứng cơ năng phản ánh tình trạng viêm và kích thích phúc mạc.
- Đau bụng: Dữ dội, liên tục, tăng khi vận động, ho, hắt hơi, thở sâu. Vị trí đau có thể khu trú ban đầu sau đó lan tỏa.
- Buồn nôn, nôn: Thường xuyên, có thể nôn ra dịch mật hoặc dịch tiêu hóa.
- Bí trung tiện/đại tiện: Do liệt ruột cơ năng.
- Sốt, rét run: Dấu hiệu nhiễm trùng toàn thân.
- Mệt mỏi, chán ăn.
Dấu hiệu thực thể là các dấu hiệu kinh điển của viêm phúc mạc.
- Nhìn: Bụng chướng, không di động theo nhịp thở. Có thể thấy sẹo mổ cũ hoặc dấu hiệu chấn thương.
- Sờ: Co cứng thành bụng ('bụng gỗ') là dấu hiệu đặc trưng của viêm phúc mạc toàn thể. Phản ứng thành bụng (đau khi sờ nhẹ), cảm ứng phúc mạc (dấu hiệu Blumberg dương tính - đau tăng khi bỏ tay đột ngột sau khi ấn sâu). Đau khu trú hoặc lan tỏa.
- Gõ: Gõ vang (nếu có hơi tự do trong ổ bụng do thủng tạng rỗng), gõ đục vùng thấp (nếu có dịch tự do).
- Nghe: Nhu động ruột giảm hoặc mất (liệt ruột cơ năng).
- Thăm trực tràng/âm đạo: Túi cùng Douglas căng đau, có thể sờ thấy khối mủ hoặc dịch.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

💬 Góp ý bước này

Bước 4. Hội chứng

📚 Theo Y văn

Hội chứng viêm phúc mạc là tập hợp các triệu chứng và dấu hiệu đặc trưng.
- Đau bụng dữ dội, liên tục, tăng khi vận động.
- Co cứng thành bụng, phản ứng thành bụng, cảm ứng phúc mạc dương tính.
- Bí trung tiện/đại tiện, nhu động ruột giảm hoặc mất.
- Bụng chướng, không di động theo nhịp thở.
Hội chứng nhiễm trùng toàn thân.
- Sốt cao, rét run.
- Môi khô, lưỡi bẩn.
- Mạch nhanh, huyết áp có thể tụt (giai đoạn muộn, sốc nhiễm trùng).
- Vẻ mặt nhiễm trùng, hốc hác.
Hội chứng mất nước và rối loạn điện giải.
- Da khô, niêm mạc khô.
- Mắt trũng.
- Tiểu ít.
- Rối loạn ý thức (nếu nặng).

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

💬 Góp ý bước này

Bước 5. Chẩn đoán phân biệt

📚 Theo Y văn

Cần phân biệt với các nguyên nhân gây đau bụng cấp khác.
- Viêm ruột thừa cấp (Acute appendicitis): Đau khởi phát ở thượng vị/quanh rốn, sau đó khu trú hố chậu phải. Co cứng thành bụng thường khu trú.
- Viêm túi mật cấp (Acute cholecystitis): Đau hạ sườn phải, dấu hiệu Murphy dương tính. Thường không có co cứng thành bụng toàn thể.
- Viêm tụy cấp (Acute pancreatitis): Đau thượng vị lan ra sau lưng, nôn nhiều. Amylase, lipase máu tăng cao. Co cứng thành bụng có thể có nhưng thường không điển hình như viêm phúc mạc do thủng tạng rỗng.
- Tắc ruột (Bowel obstruction): Đau bụng quặn từng cơn, nôn, bí trung tiện/đại tiện. Bụng chướng, có thể nhìn thấy quai ruột nổi, nghe nhu động ruột tăng âm sắc hoặc tiếng óc ách. Không có co cứng thành bụng điển hình.
- Thai ngoài tử cung vỡ (Ruptured ectopic pregnancy): Đau bụng hạ vị đột ngột, có thể kèm choáng, ra máu âm đạo bất thường. Tiền sử trễ kinh. Thử thai dương tính.
- Nhồi máu mạc treo (Mesenteric ischemia): Đau bụng dữ dội không tương xứng với dấu hiệu thực thể ban đầu. Thường gặp ở người già, có bệnh tim mạch. Dấu hiệu phúc mạc xuất hiện muộn.
- Viêm tiểu khung (Pelvic inflammatory disease - PID): Đau bụng hạ vị, sốt, ra khí hư. Thường ở phụ nữ trẻ, có quan hệ tình dục. Dấu hiệu phúc mạc thường khu trú vùng hạ vị.
- Nhiễm trùng đường tiết niệu (Urinary tract infection): Đau vùng hố thận, tiểu buốt, tiểu rắt, tiểu máu. Tổng phân tích nước tiểu bất thường.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

💬 Góp ý bước này

Bước 6. Cận lâm sàng, xét nghiệm

🔬 Cận lâm sàng — theo độ đặc hiệu

🥇 Khẳng định chẩn đoán/Hỗ trợ gợi ý

X-quang bụng không chuẩn bị

Liềm hơi dưới hoành — Liềm hơi dưới hoành là dấu hiệu đặc hiệu của thủng tạng rỗng. Có thể thấy quai ruột giãn, mức nước hơi trong tắc ruột.

🥇 Đặc hiệu cao/Khẳng định chẩn đoán

Chụp cắt lớp vi tính (CT - Computed Tomography) bụng có tiêm thuốc cản quang

Dịch tự do, khí tự do, dày phúc mạc, thâm nhiễm mỡ mạc treo, hình ảnh nguyên nhân — Phương pháp chẩn đoán hình ảnh nhạy và đặc hiệu nhất để xác định viêm phúc mạc, tìm nguyên nhân (thủng tạng rỗng, viêm ruột thừa, viêm túi thừa, áp xe) và đánh giá mức độ lan rộng.

🥇 Khẳng định chẩn đoán/Đặc hiệu cao

Chọc rửa/chọc hút dịch ổ bụng (Peritoneal lavage/aspiration)

Dịch đục, có mủ, có vi khuẩn, bạch cầu >250/mm3 (đặc biệt trong SBP) — Xác định sự hiện diện của nhiễm trùng trong ổ bụng, phân lập vi khuẩn và làm kháng sinh đồ, đặc biệt hữu ích trong viêm phúc mạc nguyên phát.

📊 Hỗ trợ gợi ý

Bạch cầu (WBC - White Blood Cell)

>10.000/mm3 hoặc <4.000/mm3 — Tăng bạch cầu là dấu hiệu của phản ứng viêm hoặc nhiễm trùng. Giảm bạch cầu có thể gặp trong nhiễm trùng nặng, suy giảm miễn dịch hoặc sốc nhiễm trùng.

Neutrophil

>80% — Tăng tỷ lệ bạch cầu đa nhân trung tính cho thấy nhiễm trùng cấp tính do vi khuẩn.

CRP (C-reactive protein)

>5 mg/L — Chỉ điểm viêm cấp tính, tăng nhanh và nhạy hơn bạch cầu, có giá trị theo dõi đáp ứng điều trị.

Procalcitonin

>0.5 ng/mL — Chỉ điểm nhiễm trùng do vi khuẩn, có giá trị tiên lượng mức độ nặng của nhiễm trùng và nhiễm khuẩn huyết.

Lactate máu

>2 mmol/L — Tăng lactate máu là dấu hiệu của thiếu oxy mô, thường gặp trong sốc nhiễm trùng hoặc thiếu máu cục bộ ruột.

Điện giải đồ (Na+, K+, Cl-)

Bất thường — Đánh giá tình trạng mất nước và rối loạn điện giải do nôn, sốt, dịch thoát vào khoang thứ ba.

Creatinine, BUN

Tăng — Đánh giá chức năng thận, có thể bị ảnh hưởng do sốc, mất nước hoặc suy đa tạng.

Siêu âm bụng (Abdominal Ultrasound)

Dịch tự do trong ổ bụng, hình ảnh viêm ruột thừa/túi mật/áp xe — Phát hiện dịch tự do trong ổ bụng, đánh giá các tạng trong ổ bụng, tìm nguyên nhân (ví dụ: viêm ruột thừa, viêm túi mật, áp xe).

Cấy máu

Dương tính — Phát hiện vi khuẩn trong máu, xác định nhiễm khuẩn huyết và hướng dẫn điều trị kháng sinh.

• Chẩn đoán phân biệt

Amylase, Lipase

Tăng gấp 3 lần giới hạn trên bình thường — Loại trừ hoặc xác định viêm tụy cấp là nguyên nhân gây viêm phúc mạc.

📚 Theo Y văn

Các xét nghiệm máu giúp đánh giá tình trạng viêm, nhiễm trùng và chức năng cơ quan.
Chẩn đoán hình ảnh đóng vai trò then chốt trong xác định chẩn đoán và tìm nguyên nhân.
Các xét nghiệm khác hỗ trợ chẩn đoán nguyên nhân và mức độ nặng.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

💬 Góp ý bước này

Bước 7. Chẩn đoán xác định

📚 Theo Y văn

Chẩn đoán viêm phúc mạc cấp dựa vào sự kết hợp của lâm sàng và cận lâm sàng.
- Lâm sàng: Hội chứng viêm phúc mạc rõ ràng (đau bụng dữ dội, co cứng thành bụng, phản ứng thành bụng, cảm ứng phúc mạc dương tính, bí trung tiện/đại tiện, nhu động ruột giảm/mất) và hội chứng nhiễm trùng toàn thân.
- Cận lâm sàng: Các dấu hiệu trên X-quang bụng (liềm hơi dưới hoành), siêu âm (dịch tự do, hình ảnh nguyên nhân), đặc biệt là CT scan bụng (khí tự do, dịch tự do, dày phúc mạc, thâm nhiễm mỡ mạc treo, hình ảnh nguyên nhân gây viêm phúc mạc).
- Chọc rửa/chọc hút dịch ổ bụng có mủ hoặc dịch đục, cấy dịch dương tính với vi khuẩn.
Dấu hiệu 'bụng gỗ' và liềm hơi dưới hoành trên X-quang là dấu hiệu rất gợi ý thủng tạng rỗng gây viêm phúc mạc.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

💬 Góp ý bước này

Bước 8. Chẩn đoán mức độ/giai đoạn

📚 Theo Y văn

Đánh giá mức độ lan rộng của viêm phúc mạc.
- Viêm phúc mạc khu trú: Viêm chỉ giới hạn ở một vùng nhất định, thường có xu hướng tạo áp xe.
- Viêm phúc mạc toàn thể: Viêm lan rộng khắp ổ bụng, thường có tiên lượng nặng hơn.
Đánh giá mức độ nặng của bệnh nhân và tiên lượng.
- Sử dụng các thang điểm đánh giá mức độ nặng như APACHE II (Acute Physiology And Chronic Health Evaluation II), SOFA (Sequential Organ Failure Assessment) để đánh giá mức độ suy tạng và tiên lượng tử vong.
- Đánh giá tình trạng sốc nhiễm trùng (hạ huyết áp, rối loạn chức năng các cơ quan, tăng lactate máu).
- Đánh giá các biến chứng đã xảy ra (suy thận cấp, suy hô hấp cấp, rối loạn đông máu).

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

💬 Góp ý bước này

Bước 9. Chẩn đoán nguyên nhân

📚 Theo Y văn

Xác định nguyên nhân là yếu tố then chốt để đưa ra phương pháp điều trị phù hợp.
- Viêm phúc mạc nguyên phát: Thường gặp ở bệnh nhân xơ gan có cổ trướng (SBP) hoặc lọc màng bụng. Chẩn đoán bằng chọc hút dịch cổ trướng/dịch lọc màng bụng có bạch cầu đa nhân trung tính >250/mm3 và cấy dịch dương tính.
- Viêm phúc mạc thứ phát: Do các bệnh lý trong ổ bụng như thủng tạng rỗng (loét dạ dày tá tràng thủng, thủng ruột non/đại tràng), viêm ruột thừa vỡ, viêm túi mật hoại tử, viêm túi thừa thủng, viêm tụy hoại tử nhiễm trùng, tắc ruột hoại tử, chấn thương bụng gây vỡ tạng. Chẩn đoán dựa vào lâm sàng, cận lâm sàng (đặc biệt là CT scan) và xác định trong quá trình phẫu thuật.
- Viêm phúc mạc tam phát: Chẩn đoán khi viêm phúc mạc tái phát hoặc dai dẳng sau điều trị viêm phúc mạc thứ phát, thường liên quan đến suy giảm miễn dịch và suy đa tạng.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

💬 Góp ý bước này

Bước 10. Điều trị

💊 Điều trị — nhóm theo cơ chế (thuốc cùng nhóm thay thế được nhau)

💊 Liều tham khảo

Liều dưới đây chỉ để học/định hướng — luôn đối chiếu phác đồ hiện hành, cân nặng và chức năng gan–thận trước khi dùng.

📚 Bối cảnh: Điều trị viêm phúc mạc cấp là một cấp cứu ngoại khoa, đòi hỏi sự phối hợp đa chuyên khoa. Mục tiêu là ổn định bệnh nhân, loại bỏ nguồn nhiễm trùng, làm sạch ổ bụng và ngăn ngừa biến chứng.

Hồi sức dịch và điện giải

⚙ Bù dịch mất do nôn, sốt, thoát dịch vào khoang thứ ba; duy trì huyết áp và tưới máu cơ quan.

💊 Dung dịch tinh thể (Crystalloids)

Theo Y văn, cần đối chiếu (thường 1-2 lít bolus ban đầu, sau đó duy trì theo đáp ứng huyết động) · Tĩnh mạch

💊 Dung dịch keo (Colloids)

Theo Y văn, cần đối chiếu (ví dụ: Albumin nếu có giảm albumin máu nặng) · Tĩnh mạch

↔ Theo dõi sát huyết áp, nhịp tim, lượng nước tiểu, CVP (Central Venous Pressure - Áp lực tĩnh mạch trung tâm) nếu có.

Kháng sinh phổ rộng

⚙ Tiêu diệt vi khuẩn gây nhiễm trùng, bao phủ cả vi khuẩn Gram âm, Gram dương và kỵ khí (đặc biệt trong viêm phúc mạc thứ phát).

💊 Cephalosporin thế hệ 3/4 + Metronidazole

Theo Y văn, cần đối chiếu (ví dụ: Ceftriaxone 1-2g IV mỗi 12-24h + Metronidazole 500mg IV mỗi 8h) · Tĩnh mạch

💊 Piperacillin/Tazobactam

Theo Y văn, cần đối chiếu (ví dụ: 3.375g IV mỗi 6h) · Tĩnh mạch

💊 Carbapenem

Theo Y văn, cần đối chiếu (ví dụ: Imipenem 500mg IV mỗi 6h hoặc Meropenem 1g IV mỗi 8h) · Tĩnh mạch

💊 Cefotaxime (cho viêm phúc mạc nguyên phát)

Theo Y văn, cần đối chiếu (ví dụ: 2g IV mỗi 8h) · Tĩnh mạch

↔ Kháng sinh nên được bắt đầu càng sớm càng tốt sau khi lấy mẫu cấy. Điều chỉnh kháng sinh theo kháng sinh đồ sau này.

Thuốc vận mạch

⚙ Tăng huyết áp, cải thiện tưới máu cơ quan trong trường hợp sốc nhiễm trùng không đáp ứng với bù dịch.

💊 Norepinephrine

Theo Y văn, cần đối chiếu (bắt đầu 0.01-0.03 mcg/kg/phút, chỉnh liều theo đáp ứng huyết áp) · Tĩnh mạch (qua catheter tĩnh mạch trung tâm)

💊 Dopamine

Theo Y văn, cần đối chiếu (bắt đầu 5-10 mcg/kg/phút, chỉnh liều theo đáp ứng huyết áp) · Tĩnh mạch (qua catheter tĩnh mạch trung tâm)

↔ Chỉ định khi bù dịch không hiệu quả. Theo dõi sát huyết áp và dấu hiệu tưới máu cơ quan.

Thuốc giảm đau

⚙ Giảm đau, giúp bệnh nhân dễ chịu hơn.

💊 Paracetamol

Theo Y văn, cần đối chiếu (ví dụ: 1g IV mỗi 6-8h) · Tĩnh mạch

💊 Opioid (ví dụ: Morphine, Fentanyl)

Theo Y văn, cần đối chiếu (liều thấp, chỉnh liều theo đáp ứng) · Tĩnh mạch

↔ Cẩn trọng với opioid vì có thể che lấp triệu chứng và gây ức chế hô hấp.

Thuốc chống nôn

⚙ Giảm buồn nôn và nôn.

💊 Ondansetron

Theo Y văn, cần đối chiếu (ví dụ: 4-8mg IV mỗi 8h) · Tĩnh mạch

Phẫu thuật/Thủ thuật

⚙ Loại bỏ nguồn nhiễm trùng, làm sạch ổ bụng, dẫn lưu mủ/dịch.

↔ Phẫu thuật là biện pháp điều trị chính cho viêm phúc mạc thứ phát. Các phương pháp bao gồm: - **Phẫu thuật mở bụng thăm dò (Laparotomy):** Chỉ định trong hầu hết các trường hợp viêm phúc mạc thứ phát để tìm và xử lý nguyên nhân (khâu lỗ thủng, cắt ruột thừa, cắt túi mật, dẫn lưu áp xe), rửa sạch ổ bụng bằng dung dịch nước muối sinh lý ấm. - **Phẫu thuật nội soi (Laparoscopy):** Có thể được xem xét trong một số trường hợp viêm phúc mạc khu trú hoặc khi chẩn đoán chưa rõ ràng, nhưng cần kinh nghiệm phẫu thuật viên và đánh giá kỹ lưỡng. - **Dẫn lưu qua da (Percutaneous drainage):** Đối với áp xe khu trú, có thể được thực hiện dưới hướng dẫn của siêu âm hoặc CT. - **Rửa phúc mạc liên tục (Continuous peritoneal lavage):** Trong một số trường hợp viêm phúc mạc nặng, dai dẳng, nhưng hiệu quả còn đang được tranh luận.

⚕️ Khuyến cáo BHYT: Khi kê đơn, đối chiếu Danh mục & điều kiện/tỷ lệ thanh toán theo Thông tư 20/2022/TT-BYT (áp dụng cùng TT 37/2024/TT-BYT từ 01/01/2025). Thuốc điều trị đích/miễn dịch/giá cao thường có ĐIỀU KIỆN chi trả — cần kiểm tra trước khi kê.

📚 Theo Y văn

Điều trị viêm phúc mạc cấp là một cấp cứu ngoại khoa, đòi hỏi sự phối hợp đa chuyên khoa. Mục tiêu là ổn định bệnh nhân, loại bỏ nguồn nhiễm trùng, làm sạch ổ bụng và ngăn ngừa biến chứng.
- Hồi sức tích cực: Bù dịch, điện giải, duy trì huyết áp, hỗ trợ hô hấp.
- Kháng sinh phổ rộng: Bắt đầu sớm, bao phủ các tác nhân gây bệnh có thể có.
- Kiểm soát nguồn nhiễm trùng: Phẫu thuật là phương pháp chính để loại bỏ nguồn nhiễm trùng và làm sạch ổ bụng.
- Hỗ trợ chức năng các cơ quan: Duy trì chức năng thận, gan, hô hấp, tuần hoàn.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

💬 Góp ý bước này

Bước 11. Chống chỉ định, điều chỉnh theo bệnh kèm

📚 Theo Y văn

Không có chống chỉ định tuyệt đối cho điều trị viêm phúc mạc cấp vì đây là tình trạng cấp cứu đe dọa tính mạng. Tuy nhiên, các biện pháp điều trị cụ thể có thể cần điều chỉnh.
Điều chỉnh điều trị theo bệnh kèm và tình trạng bệnh nhân.
- Suy thận/gan: Điều chỉnh liều kháng sinh, thuốc vận mạch để tránh tích lũy thuốc và độc tính.
- Bệnh tim mạch: Cẩn trọng khi bù dịch quá mức để tránh quá tải tuần hoàn, theo dõi chức năng tim mạch sát sao.
- Suy giảm miễn dịch: Cần kháng sinh phổ rộng hơn, thời gian điều trị kéo dài hơn, cân nhắc các tác nhân gây bệnh không điển hình.
- Mang thai: Cân nhắc phương pháp chẩn đoán hình ảnh (tránh X-quang nếu có thể, ưu tiên siêu âm), lựa chọn kháng sinh an toàn cho thai nhi. Phẫu thuật có thể cần được thực hiện sớm để bảo vệ cả mẹ và thai nhi.
- Rối loạn đông máu: Cần điều chỉnh trước phẫu thuật (truyền huyết tương tươi đông lạnh, tiểu cầu, vitamin K) để giảm nguy cơ chảy máu.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

💬 Góp ý bước này

Bước 12. Theo dõi đáp ứng

📚 Theo Y văn

Theo dõi sát các dấu hiệu lâm sàng để đánh giá đáp ứng với điều trị.
- Giảm đau bụng, giảm co cứng thành bụng, giảm phản ứng thành bụng.
- Giảm sốt, cải thiện huyết động (mạch, huyết áp ổn định).
- Phục hồi nhu động ruột, trung tiện/đại tiện trở lại.
- Cải thiện tình trạng toàn thân, ăn uống được.
Theo dõi các chỉ số cận lâm sàng.
- Công thức máu: Bạch cầu giảm, CRP giảm.
- Điện giải đồ: Cải thiện rối loạn điện giải.
- Chức năng thận: Cải thiện.
- Cấy dịch/máu: Âm tính (nếu đã cấy trước đó).
- Chẩn đoán hình ảnh: Giảm dịch/khí tự do trong ổ bụng, giảm thâm nhiễm.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

💬 Góp ý bước này

Bước 13. Biến chứng

📚 Theo Y văn

Viêm phúc mạc cấp có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng, đe dọa tính mạng.
- Sốc nhiễm trùng, suy đa tạng (Multiple Organ Dysfunction Syndrome - MODS): Là biến chứng nặng nhất, có tỷ lệ tử vong cao.
- Áp xe tồn lưu trong ổ bụng (Intra-abdominal abscess): Do nhiễm trùng không được kiểm soát hoàn toàn hoặc hình thành ổ mủ khu trú.
- Dò tiêu hóa (Fistula): Do tổn thương ruột trong quá trình viêm hoặc phẫu thuật.
- Tắc ruột do dính (Adhesive bowel obstruction): Biến chứng muộn do quá trình viêm và hình thành sẹo dính trong ổ bụng.
- Nhiễm trùng vết mổ, thoát vị vết mổ.
- Suy hô hấp cấp, suy thận cấp.
- Tử vong.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

💬 Góp ý bước này

Bước 14. Chuyển tuyến, cờ đỏ

📚 Theo Y văn

Các dấu hiệu 'cờ đỏ' cảnh báo tình trạng nguy hiểm, cần can thiệp khẩn cấp hoặc chuyển tuyến.
- Dấu hiệu sốc: Hạ huyết áp, mạch nhanh, thiểu niệu (<0.5 ml/kg/giờ), rối loạn tri giác.
- Suy hô hấp cấp: Khó thở, SpO2 giảm, cần hỗ trợ hô hấp.
- Rối loạn đông máu nặng: Chảy máu không kiểm soát, tăng nguy cơ biến chứng phẫu thuật.
- Không đáp ứng với điều trị ban đầu: Tình trạng lâm sàng không cải thiện sau hồi sức và kháng sinh.
- Nghi ngờ thủng tạng rỗng rõ ràng (liềm hơi dưới hoành trên X-quang).
- Bụng chướng căng, co cứng thành bụng toàn thể, đau dữ dội không giảm.
Chuyển tuyến khi cơ sở hiện tại không đủ khả năng điều trị.
- Bệnh nhân cần phẫu thuật cấp cứu mà cơ sở hiện tại không có đủ trang thiết bị hoặc phẫu thuật viên chuyên khoa.
- Bệnh nhân cần hồi sức tích cực chuyên sâu (ICU - Intensive Care Unit) mà cơ sở không có.
- Các trường hợp phức tạp, chẩn đoán khó, cần hội chẩn đa chuyên khoa hoặc các kỹ thuật chẩn đoán/điều trị chuyên sâu hơn.

📖 Nguồn: Y văn lâm sàng chuẩn (tham khảo: Schwartz's Principles of Surgery và Sabiston Textbook of Surgery)

💬 Góp ý bước này

⭐ Bài này với bạn thế nào?

Hữu ích

Dễ sử dụng

Trình bày học thuật

Thấy bài hữu ích? Gửi cho bạn cùng lớp.