🎯 Mục tiêu & chuẩn bị
Mục tiêuGiúp sinh viên nhận biết và thực hiện đúng các bước khám tuyến giáp, phát hiện các dấu hiệu bất thường về kích thước, hình dạng, mật độ, tính chất và các triệu chứng liên quan, từ đó định hướng chẩn đoán các bệnh lý tuyến giáp.
Chuẩn bịTư thế bệnh nhân: Ngồi thoải mái trên ghế, cổ hơi ngửa nhẹ. Bộc lộ vùng khám: Cổ và phần trên ngực phải được bộc lộ rõ ràng, không bị quần áo che khuất. Vị trí bác sĩ: Có thể đứng phía trước hoặc phía sau bệnh nhân tùy thì khám. Dụng cụ: Ống nghe, cốc nước (để bệnh nhân nuốt).
👁️ Thì Nhìn
Cách làmBác sĩ đứng đối diện bệnh nhân, quan sát vùng cổ từ phía trước, hai bên và hơi chếch. Yêu cầu bệnh nhân nuốt nước bọt hoặc uống một ngụm nước để quan sát sự di chuyển của tuyến giáp.
Cần tìm- Sự đối xứng của vùng cổ
- Sự hiện diện của khối phồng: vị trí, kích thước, hình dạng
- Màu sắc da, sẹo mổ cũ, tĩnh mạch cổ nổi
- Sự di chuyển của khối phồng theo nhịp nuốt
Bình thườngVùng cổ cân đối, không có khối phồng bất thường, da đều màu, không sẹo, không tĩnh mạch cổ nổi. Tuyến giáp thường không nhìn thấy rõ hoặc chỉ thấy mờ mờ, di chuyển nhẹ khi nuốt.
⚠ Bất thường → ý nghĩa- Khối phồng ở vùng cổ trước, di chuyển theo nhịp nuốt.
- Phì đại tuyến giáp (bướu cổ).
- Khối phồng không di chuyển theo nhịp nuốt.
- Khối u ngoài tuyến giáp (nang giáp móng, u mỡ, hạch cổ...).
- Da vùng cổ đỏ, nóng, sưng.
- Tĩnh mạch cổ nổi rõ.
- Chèn ép tĩnh mạch chủ trên (do bướu giáp lớn chèn ép).
✋ Thì Sờ
Cách làmCách 1 (Từ phía sau bệnh nhân): Bác sĩ đứng phía sau bệnh nhân, đặt hai ngón cái lên gáy bệnh nhân, các ngón còn lại đặt nhẹ nhàng lên vùng cổ trước, hai bên khí quản. Yêu cầu bệnh nhân hơi cúi đầu và nghiêng nhẹ sang một bên để làm chùng cơ ức đòn chũm. Dùng các ngón tay của một bên đẩy khí quản sang phía đối diện, sau đó dùng các ngón tay của bên còn lại sờ nắn thùy giáp bên đó. Lặp lại tương tự với thùy giáp còn lại. Sờ eo giáp bằng cách đặt các ngón tay ngang eo giáp. Yêu cầu bệnh nhân nuốt nước bọt hoặc uống nước để cảm nhận sự di chuyển của tuyến giáp dưới ngón tay. Cách 2 (Từ phía trước bệnh nhân): Bác sĩ đứng đối diện bệnh nhân, dùng ngón cái của một tay đẩy khí quản sang bên đối diện, dùng các ngón còn lại của tay kia sờ nắn thùy giáp bên đó. Lặp lại với thùy còn lại. Sờ eo giáp. Khi sờ, cần đánh giá: Kích thước, hình dạng, mật độ (mềm, chắc, cứng), bề mặt (nhẵn, gồ ghề), có đau khi sờ không, có cục (nhân) không, tính di động của tuyến giáp so với các cấu trúc xung quanh, có rung miu không.
Cần tìm- Kích thước, hình dạng, mật độ của tuyến giáp và các thùy
- Sự hiện diện của nhân giáp (vị trí, kích thước, số lượng, mật độ, di động)
- Đau khi sờ
- Rung miu (thrill)
Bình thườngTuyến giáp thường không sờ thấy hoặc chỉ sờ thấy eo giáp mềm mại, không đau, không có nhân, không rung miu.
⚠ Bất thường → ý nghĩa- Tuyến giáp to lan tỏa, mềm hoặc chắc, không đau.
- Bướu cổ đơn thuần, bệnh Graves (mềm), viêm tuyến giáp Hashimoto (chắc).
- Tuyến giáp to, mật độ chắc hoặc cứng, có nhân.
- Bướu giáp nhân, ung thư tuyến giáp (cứng, không di động).
- Tuyến giáp đau khi sờ, sưng nóng đỏ.
- Viêm tuyến giáp cấp/bán cấp.
- Có rung miu khi sờ.
- Tăng tưới máu tuyến giáp, thường gặp trong bệnh Graves.
🥁 Thì Gõ
Cách làmĐặt ngón giữa của một tay lên xương ức (manubrium sterni), dùng ngón giữa của tay kia gõ nhẹ lên ngón tay đang đặt.
Bình thườngVùng xương ức thường trong (gõ vang).
⚠ Bất thường → ý nghĩa- Gõ đục ở vùng xương ức.
- Gợi ý bướu giáp chìm sau xương ức (retrosternal goiter).
👂 Thì Nghe
Cách làmĐặt ống nghe lên các thùy tuyến giáp, đặc biệt là ở những vùng có khối phồng hoặc nghi ngờ.
Cần tìm- Tiếng thổi tâm thu (bruit)
- Tiếng thổi liên tục (venous hum)
Bình thườngKhông nghe thấy tiếng thổi bất thường.
⚠ Bất thường → ý nghĩa- Nghe thấy tiếng thổi tâm thu hoặc liên tục trên tuyến giáp.
- Tăng tưới máu tuyến giáp, thường gặp trong cường giáp (bệnh Graves).
🧪 Nghiệm pháp đặc biệt
- 🧪 Nghiệm pháp Pemberton
- Yêu cầu bệnh nhân giơ hai tay lên cao qua đầu, giữ nguyên tư thế trong khoảng 1 phút.
- (+): Bệnh nhân xuất hiện các triệu chứng như đỏ bừng mặt, giãn tĩnh mạch cổ, khó thở, chóng mặt, đau đầu.
- → Gợi ý bướu giáp chìm sau xương ức gây chèn ép tĩnh mạch chủ trên.
⚠️ Sai lầm thường gặp
- Không bộc lộ đủ vùng cổ.
- Không yêu cầu bệnh nhân nuốt khi nhìn và sờ.
- Sờ quá mạnh hoặc quá nhẹ, không cảm nhận được cấu trúc.
- Không sờ đủ các thùy và eo giáp.
- Bỏ sót việc tìm kiếm nhân giáp hoặc đánh giá sai tính chất của nhân.
- Không đánh giá sự di động của tuyến giáp so với các cấu trúc xung quanh.
- Không nghe tuyến giáp khi nghi ngờ cường giáp.
- Không thực hiện nghiệm pháp Pemberton khi nghi ngờ bướu giáp chìm.