Định nghĩa hội chứng
Hội chứng Guillain-Barré (GBS) là một bệnh lý viêm đa rễ dây thần kinh cấp tính, qua trung gian miễn dịch, gây tổn thương hệ thần kinh ngoại biên. Hội chứng này đặc trưng bởi yếu cơ tiến triển nhanh, thường là kiểu đi lên (từ chân lên thân và tay), kèm theo giảm hoặc mất phản xạ gân xương.
🗣️ Triệu chứng cơ năng — bệnh nhân than
- Yếu cơ (thường bắt đầu ở chân, sau đó lan lên tay và thân, đối xứng)
- Tê bì, dị cảm (cảm giác kiến bò, châm chích) ở các chi
- Đau cơ hoặc đau thần kinh (đau nhức, chuột rút)
- Khó thở (nếu ảnh hưởng cơ hô hấp)
- Khó nuốt, khó nói (nếu ảnh hưởng dây thần kinh sọ)
- Mệt mỏi, khó chịu
🔎 Dấu hiệu thực thể — bác sĩ khám ra
- Yếu cơ: Liệt mềm, đối xứng, thường bắt đầu từ chi dưới và lan lên trên (liệt kiểu "đi lên"). Mức độ yếu cơ có thể từ nhẹ đến liệt hoàn toàn.
- Giảm hoặc mất phản xạ gân xương: Đặc biệt là phản xạ gân gót và gân bánh chè (areflexia). Đây là dấu hiệu quan trọng.
- Rối loạn cảm giác: Giảm cảm giác nông (đau, nhiệt, xúc giác) hoặc sâu (rung âm thoa, tư thế) ở các chi, thường không rõ ràng bằng yếu cơ.
- Rối loạn thần kinh sọ: Yếu cơ mặt (liệt mặt hai bên), khó nuốt, khó nói, nhìn đôi (liệt vận nhãn).
- Rối loạn thần kinh thực vật: Nhịp tim nhanh, huyết áp dao động, rối loạn tiết mồ hôi, bí tiểu.
- Không có dấu hiệu tháp: Babinski âm tính.
🔬 Cận lâm sàng khẳng định
- Chọc dò dịch não tủy (DNT)
- Phân ly đạm-tế bào (albuminocytologic dissociation) - tăng protein DNT nhưng số lượng tế bào bình thường hoặc rất ít (<10 tế bào/mm3). Dấu hiệu kinh điển nhưng có thể không xuất hiện trong tuần đầu.
- Điện cơ (EMG) và dẫn truyền thần kinh (NCS)
- Giảm tốc độ dẫn truyền thần kinh vận động và/hoặc cảm giác, kéo dài thời gian tiềm F-wave, block dẫn truyền, dấu hiệu mất myelin hoặc tổn thương sợi trục (tùy thể GBS).
- Xét nghiệm kháng thể
- Kháng thể kháng ganglioside (ví dụ: anti-GM1, anti-GQ1b) có thể giúp phân loại thể GBS (ví dụ: anti-GQ1b trong hội chứng Miller Fisher).
- MRI cột sống
- Thường bình thường, nhưng có thể thấy tăng tín hiệu và bắt thuốc của rễ thần kinh tủy sống.
🩺 Các bệnh gây ra hội chứng — bấm tên để mở bài
- 🩺 Hội chứng Guillain-Barré (GBS)
- Là tên gọi chung của hội chứng, bao gồm các thể dưới đây.
- 🩺 Viêm đa rễ dây thần kinh cấp tính mất myelin (AIDP)
- Thể phổ biến nhất (80-90%), đặc trưng bởi tổn thương mất myelin.
- 🩺 Bệnh thần kinh sợi trục vận động cấp tính (AMAN)
- Tổn thương chủ yếu sợi trục vận động, thường sau nhiễm Campylobacter jejuni.
- 🩺 Bệnh thần kinh sợi trục vận động cảm giác cấp tính (AMSAN)
- Tổn thương cả sợi trục vận động và cảm giác, tiên lượng nặng hơn.
- 🩺 Hội chứng Miller Fisher (MFS)
- Biến thể với liệt vận nhãn, thất điều và mất phản xạ gân xương. Liên quan đến kháng thể anti-GQ1b.